Η κάθοδος των Σλάβων

[Adminović]

Απόσπασμα από το άρθρο BLOOD VENGEANCE ("MAINA") IN SOUTHERN GREECE AND AMONG THE SLAVS του André Mirambel.

Υπάρχει και η πιθανότητα το όνομα της Μάνης να οφείλεται σε σλαβοϊλλυρικό όνομα φυλής.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Ο Σαθας στα μέσα του 19ου αιώνα για να αντικρούσει τον Φαλμεραυερ είχε πει ότι η Μανη είναι καθαρά αλβανική.

[ΜΥΘΗΡΑ]

Ανοίγω αυτό το νήμα, ώστε να εξετάσουμε τα ιστορικά στοιχεία και γεγονότα που αφορούν την κάθοδο των Σλάβων (Κροατών, Σέρβων και συγγενικών φυλών).

Οι Σλάβοι (το όνομα σημαίνει "ένδοξος" και μία άλλη εκδοχή λέει ότι προέρχεται από το ινδοευρωπαϊκό slowo - λόγος και έτσι Σλόβεν -δηλαδή ο Σλάβος στα σλάβικα- σημαίνει "αυτός που μιλάει", κάτι που ενισχύεται και από το όνομα που δίνουν οι Σλάβοι στους γείτονες Γερμανούς, που στα σλάβικα σημαίνει "αυτός που δεν [μιλάει]") κατ' αρχήν φαίνεται από τα ιστορικά στοιχεία πως αρχικώς ζούσαν σε περιοχές της σημερινής Ρωσίας, Ουκρανίας, Πολωνίας, Λευκορωσίας. Στην συνέχεια διασπάστηκαν σε διάφορους κάδους, ανάλογα με το προς τα πού μετακινήθηκαν. Αυτοί που ήρθαν στα Βαλκάνια είναι οι λεγόμενοι "Νότιοι Σλάβοι". Αρχικώς μετακινήθηκαν στα βόρεια του Δούναβη (στην λεγόμενη "Λευκή" και μετέπειτα "Μεγάλη" Χρωβατία), σε περιοχές της σημερινής Τσεχίας, Σλοβακίας και Πολωνίας κυρίως. Στην αρχή περιορίζονταν σε επιδρομές, συνοδεύοντας τους Άβαρους. Από τη "Λευκή Χρωβατία" τον 6^ο-7^ο αιώνα μετακινούνται ακόμα νοτιότερα, πέραν του Δούναβη, και εγκαθίστανται πλέον στη Βαλκανική και κυρίως στο δυτικό και νότιο τμήμα αυτής. Μέσα σε λίγα χρόνια κατάφεραν να κατακτήσουν πολλά φρούρια των Ρωμαίων και να κυριαρχήσουν στα Βαλκάνια, ενώ φαίνεται πως συνεργάστηκαν και με το ντόπιο πληθυσμό.

Ο ιστορικός της εποχής, Προκόπιος, στο "Ὑπὲρ τῶν Πολέμων" μας πληροφορεί ότι πολεμούν πεζοί, οι περισσότεροι έχουν μικρές ασπίδες και ακόντια, και δεν φέρουν θώρακα. Επίσης, αναφέρει ότι οι σλάβικες φυλές δεν υπακούουν στην κυριαρχία ενός μόνον ανδρός, αλλά από παλιά διαβιούν υπό ένα καθεστώς δημοκρατίας («Σκλαβήνοι τε και Άνται ουκ έρχονται προς ανδρός ενός, αλλ’ εν δημοκρατία εκ παλαιού βιοτεύουσιν»). Αποφασίζουν από κοινού για τα ζητήματα που αφορούν τις κοινότητές τους, τις λεγόμενες "ζάντρουγκες". Ουσιαστικά μιλάμε για μικρές κοινότητες με ένα σύστημα που σήμερα θα το χαρακτηρίζαμε "σοσιαλιστικό", καθόσον όλα τα πράγματα ήταν "κοινά" και δεν υπήρχε σαν έννοια η ιδιοκτησία, ενώ κυριαρχεί και το στοιχείο της αυτάρκειας.
Επίσης, αναφέρει ότι δεν φορούν χιτώνα ή πανωφόρι (τριβώνιον), αλλά μόνο παντελόνια (αναξυρίδες) ως τη μέση τους και έτσι ρίχνονται εναντίον των εχθρών. Μιλούν μια και μοναδική, εντελώς βάρβαρη γλώσσα και είναι όλοι τους εξαιρετικά ψηλοί και δυνατοί. Όσο αφορά το χρώμα του δέρματος και των μαλλιών, δεν είναι εντελώς λευκοί και ξανθοί ή μελαμψοί αλλά κοκκινωποί.
Η θρησκεία τους είναι καθαρά ειδωλολατρική-παγανιστική ("προσκυνούν ποτάμια και νύμφες, και διάφορες άλλες θεότητες", κατά τον Προκόπιο). Μετά την εγκατάστασή τους στη Βαλκανική (και κυρίως από τον 8^ο αιώνα και μετά έως και τον 12^ο αιώνα) αρχίζει ο εκχριστιανισμός τους.
Στο "Στρατηγικόν" του Μαυρικίου διαβάζουμε ότι οι Σλάβοι έχουν ήδη αποκτήσει μεγάλο πλούτο από τις επιδρομές που έκαναν, ενώ αναφέρει και διάφορες τακτικές πολέμου που είχαν και οι Ρωμαίοι δυσκολεύονταν να αντιμετωπίσουν (πχ ξύλινα τόξα και μικρά βέλη με δραστικό δηλητήριο, γνώριζαν άριστα να στήνουν ενέδρες σε χαράδρες ή δασώδεις περιοχές και να κάνουν "ανταρτοπόλεμο" ή να αιφνιδιάζουν τις ρωμαϊκές λεγεώνες).

Ο πρώτος που κάνει αναφορά στις διάφορες σλάβικες φυλές της Βαλκανικής είναι ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος (μέχρι τότε τους αποκαλούσαν γενικώς "Σλάβους"), ο οποίος αναφέρει τους Χρωβάτες, Σέρβλους, Διοκλητιανούς, Δραγοβίτες, Εζερίτες, Μήλιγγους κλπ. Αυτά τα ονόματα πιθανόν είχαν να κάνουν με τις τοποθεσίες που εγκαταστάθηκαν ή την προέλευσή τους. Ειδικά για τους Χρωβάτες αναφέρει ότι προέρχονται από την "Άσπρη Χρωβατία", η οποία υπήρχε ακόμα επί των ημερών του βορείως του Δούναβη. Οι κατοικούντες στην "Άσπρη Χρωβατία" αναφέρει ότι είναι "αβάπτιστοι" (= ειδωλολάτρες), εν αντιθέσει με τους Χρωβάτες της Δαλματίας, που αναφέρει ότι είναι "βαπτισμένοι" (= χριστιανοί). Ισχυρίζεται ότι τους προσκάλεσε ο αυτοκράτορας Ηράκλειος (αυτό ίσως να μην είναι απόλυτα ακριβές). Ο Πορφυρογέννητος είχε σε άλλο βιβλίο γράψει το περίφημο "εσλαυώθη πάσα η χώρα", αναφερόμενος στα τμήματα του νότου της Ελλάδας.

Μερικοί χάρτες, που δείχνουν την αρχική κοιτίδα των Νοτίων Σλάβων, την "Μεγάλη Χρωβατία" (ή "Λευκή Χρωβατία" αρχικά, που πρέπει να ήταν λίγο πιο βόρεια και ανατολικά) και τα κρατίδια ("Σκλαβηνίαι") που σχημάτισαν οι Νοτιόσλαβοι στην Ελλάδα (πολλά εκ των οποίων επιβίωσαν για πολλούς αιώνες):

σχολιο 1

...μονοπλευρη η ετυμολογηση του επωνυμιου <Slavos> που επιχειρεις αγαπητε Admin-οvitz ...και την Βικιπαιδεια ακομη να ανοιξεις γινεται παραθεση 4 ετυμολογησεων του ορου ...με πιο πιθανη την πρωτη...δες ...κι ας ανοιξει το πνευμα μας ...

Η ετυμολογία της ονομασίας τους δεν είναι σίγουρη και οι ερμηνείες τους ποικίλλουν:

α) Οι αρχαιότερες σλαβικές πηγές που χρησιμοποιούν ονομασία για τους Σλάβους ανάγεται τον 9ο αιώνα μ.Χ. και είναι η λέξη ЅlověninБ (πληθυντικός του slověne). Η λέξη σχηματίζεται από το slov και το επίθημα -jenin. To πρώτο δηλώνει τοποθεσία και το δεύτερο τον κάτοικο αυτής της τοποθεσίας. Το slov ετυμολογικά ανάγεται στο πρωτοϊνδοευρωπαΐκό K΄lou που σημαίνει ρέω, κι επειδή τα πρωτοϊνδοευρωπαΐκά Κ και ou προφέρoνταν s και ov αντίστοιχα στους Σλάβους, έχουμε το ЅlověninБ. Άρα η προέλευση του ονόματος υποδηλώνει ότι κατοικούσαν αρχικά σε περιοχές πλούσιες σε νερά, ποτάμια και λίμνες δηλαδή.

β) Η λέξη Σλάβος συνδέεται με το πρωτοϊνδοευρωπαϊκό (s)lawos, συγγενή λέξη της ελληνικής λέξης λαός.

γ) Ετυμολογείται επίσης από τη σλαβική λέξη slava (=δόξα, φήμη) και slovo (=λόγος). Πρόκειται όμως για μια εύκολη λαϊκή ετυμολογία.

δ) Αστήρικτη και ενδεικτική της δυτικής οπτικής είναι η λατινική εκδοχή που την ανάγει στη λατινική λέξη Sclavus (δούλος). Όμως το ίδιο το Sclavus προέρχεται αρχικά από το ЅlověninБ.

ε) Ως δηλωτική κοινωνικής-επαγγελματικής ιδιότητας είναι η ετυμολόγησή της από το πρωτοβουλγαρικό saqlaw (=φύλακας, εκπαιδευμένος δούλος), στρατιωτικό σώμα αποτελούμενο από εκπαιδευμένους δούλους των Αβάρων.

στ) Τέλος υπάρχει και μία ετυμολογική εκδοχή που της δίνει θρησκευτικό περιεχόμενο, και δηλώνει αυτόν που ανήκει σε μία θρησκευτική ομάδα.[4]

..η πρωτη ετυμολογηση ειναι η πιθανοτερη καθως δεν μιλαμε για μια ομοφυλια αλλα για μια πανσπερμια φυλων που αναγκαστηκαν να μετακινηθουν προς νοτια αρχικα αλλα αργοτερα και να διασκορπιστουν σε ολη την κεντρικη και βορειοανατολικη Ευρωπη .. ΣΛΑΒΟ=ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΜΕΝΟ ΛΑΟΣ <ΡΟΗ> ΛΑΩΝ η πιο πιθανη εκδοχη ... αυτοι οι λαοι ηταν αληθινα ενα τεραστιο παζλ απο φυλες...που αναγκαστηκαν να μετακινηθουν επειδη πιεζονταν απο επηλυδες κατακτητες και στην πορεια ενσωματωμενοι με αυτους και σκλαβομενοι σε αυτους αποτελεσαν μερος των ορδων τους ...οι φυλες που πιεζαν ηταν οι λεγομενοι Αβαροι κι Ουννοι κι αλλε ςβαρβαρικες φυλες απο ανατολικα που καταγονταν απο τις στεπες της ευρασιατικες ...κι ηταν πραγματικα πολεμοχαρεις αρπακτικες φονικοτατες φυλες .. ενω οι ενσωματωμενες σλαβικες φυλες ηταν γενικα μη αρπακτικες ειρηνικες με υψηλο αισθημα της αλλεγγυης δεν ειναι τυχαια η παραδοση των σλαβικων κοινοτητων ...αναπτυχθηκαν σε παραποταμιες περιοχες κι ασκουνταν σε ειρηνικες τεχνες πχ αγροτικη κτηνοτροφικη ...αν και πολεμουσαν για να αντισταθουν στις κατακτητικες εισβολες αλλων μεγαλων αυτοκρατοριων .. πχ ρωμαικη, βυζαντινη ....η κατακτηση τους και <σκλαβωση> τους απο τους επηλυδες των στεππων βασικα τις αλλοιωσε τις φυλες αυτες .. καποιες μαζικα καταφεραν να μετακινουνται διαρκως προς τα νοτια και στο βορεια και κεντρικα της Ευρωπης καποιες απλά ως σκλαβωμενες αφομοιωθηκαν με τους σκληροτραχηλους επιβητορες επηλυδες των στεππων και ενταχθησαν στους στρατους τους .. ...απο τις φυλες αυτες προηρθαν οι πολεμοχαρεις ηγετες οι κατακτητες οι φονικοτατοι Βουλγαροι και Σερβοι και Ρωσοι ...προσοχη θελει να μη συγχεουμε του βαρβαρους πολεμοχαρεις και φονικους των στεππων επηλυδες με τους λαους των επονομαζομενων σλαβων ...που ηταν γενικα ειρηνικοι αγροτοκτηνοτροφικοι πλησμοι με πολυ αναπτυγμενο το αισθημα της κοινοτητας ...

...ο πανσλαβισμος αν απο αυτον αφαιρεθει το σκοταδιστικο κατακτητικο, βαρβαρικο, ουννικο αβαρικο και σκυθικο στοιχειο με το οποιο αναμιχθηκε και απο το οποιο προηρθαν τα βια στρατιωτικα επεκτατικα κρατη τα σλαβικα βουλγαρικα, σερβικα, ρωσικα ειναι εξαιρετικα ευγενης ταση ...που εχει σχεση με τα σοσιαλιστικα ιδεωδη .....και δεν εινα καθολου ρυχιαο πουσε αυτα τα κρατη αναπτυχθηκε το μοντελο το κατεστημενου κομμουνισμου ...στον αντιποδα υποτιθεται του καπιταλισμου των δυτικων χωρών ...




...οι αρχαιες φυλετικες καταβολες των σλαβων των παραδουναβιων περιοχων ειναι ενα αλλο θεμα ...

[Adminović]

σχολιο 1

...μονοπλευρη η ετυμολογηση του επωνυμιου <Slavos> που επιχειρεις αγαπητε Admin-οvitz ...και την Βικιπαιδεια ακομη να ανοιξεις γινεται παραθεση 4 ετυμολογησεων του ορου ...με πιο πιθανη την πρωτη...δες ...κι ας ανοιξει το πνευμα μας ...

Συντρόφισσα, εγώ έβαλα αυτό που είναι η πιο πιθανή εξήγηση. Μερικά από αυτά που γράφεις είναι βασικά «παραετυμολογίες» που ούτε καν να τα σχολιάσεις δεν αξίζει.
Από τη στιγμή που τους Γερμανούς τους αποκαλούν ως «αυτοί που δεν μιλάνε» είναι μάλλον προφανές ότι το Σλόβεν σχετίζεται με το σλόβο=λόγος, ήτοι «αυτός που μιλάει». Κοινό στοιχείο όλων αυτών των φυλών ήταν βασικά η γλώσσα και δευτερευόντως η θρησκεία.

αυτοι οι λαοι ηταν αληθινα ενα τεραστιο παζλ απο φυλες...που αναγκαστηκαν να μετακινηθουν επειδη πιεζονταν απο επηλυδες κατακτητες και στην πορεια ενσωματωμενοι με αυτους και σκλαβομενοι σε αυτους αποτελεσαν μερος των ορδων τους ...οι φυλες που πιεζαν ηταν οι λεγομενοι Αβαροι κι Ουννοι κι αλλε ςβαρβαρικες φυλες απο ανατολικα που καταγονταν απο τις στεπες της ευρασιατικες ...κι ηταν πραγματικα πολεμοχαρεις αρπακτικες φονικοτατες φυλες .. ενω οι ενσωματωμενες σλαβικες φυλες ηταν γενικα μη αρπακτικες ειρηνικες με υψηλο αισθημα της αλλεγγυης δεν ειναι τυχαια η παραδοση των σλαβικων κοινοτητων ...αναπτυχθηκαν σε παραποταμιες περιοχες κι ασκουνταν σε ειρηνικες τεχνες πχ αγροτικη κτηνοτροφικη ...αν και πολεμουσαν για να αντισταθουν στις κατακτητικες εισβολες αλλων μεγαλων αυτοκρατοριων .. πχ ρωμαικη, βυζαντινη ....η κατακτηση τους και <σκλαβωση> τους απο τους επηλυδες των στεππων βασικα τις αλλοιωσε τις φυλες αυτες .. καποιες μαζικα καταφεραν να μετακινουνται διαρκως προς τα νοτια και στο βορεια και κεντρικα της Ευρωπης καποιες απλά ως σκλαβωμενες αφομοιωθηκαν με τους σκληροτραχηλους επιβητορες επηλυδες των στεππων και ενταχθησαν στους στρατους τους .. ...απο τις φυλες αυτες προηρθαν οι πολεμοχαρεις ηγετες οι κατακτητες οι φονικοτατοι Βουλγαροι και Σερβοι και Ρωσοι ...προσοχη θελει να μη συγχεουμε του βαρβαρους πολεμοχαρεις και φονικους των στεππων επηλυδες με τους λαους των επονομαζομενων σλαβων ...που ηταν γενικα ειρηνικοι αγροτοκτηνοτροφικοι πλησμοι με πολυ αναπτυγμενο το αισθημα της κοινοτητας ...

Οι Σλάβοι προέρχονται από τους αρχαίους Βενετούς (Wenden ή Venedi, όπως δηλαδή τους αποκαλούσαν οι Γότθοι και οι Ρωμαίοι), που έχουν αναμειχθεί κυρίως με ιρανικά φύλα (πιθανολογείται ότι τέτοια φύλα μπορεί να ήταν αρχικώς οι Σέρβοι και οι Κροάτες) και δευτερευόντως με γερμανικά φύλα, με τουρκικά κοκ.

Για δε τους Σλάβους των Βαλκανίων (ή «νότιους Σλάβους») ισχύει ότι σε μεγάλο βαθμό είναι ντόπιοι λαοί των Βαλκανίων (Ιλλυριοί, Θράκες κοκ) που αναμείχθηκαν με Σλάβους του βορρά (δηλαδή το μείγμα που ανέφερα προηγουμένως). Οι Βούλγαροι είναι ίσως αυτοί που έχουν πιο έντονο το «βαλκανικό» στοιχείο.

...ο πανσλαβισμος αν απο αυτον αφαιρεθει το σκοταδιστικο κατακτητικο, βαρβαρικο, ουννικο αβαρικο και σκυθικο στοιχειο με το οποιο αναμιχθηκε και απο το οποιο προηρθαν τα βια στρατιωτικα επεκτατικα κρατη τα σλαβικα βουλγαρικα, σερβικα, ρωσικα ειναι εξαιρετικα ευγενης ταση ...που εχει σχεση με τα σοσιαλιστικα ιδεωδη .....και δεν εινα καθολου ρυχιαο πουσε αυτα τα κρατη αναπτυχθηκε το μοντελο το κατεστημενου κομμουνισμου ...στον αντιποδα υποτιθεται του καπιταλισμου των δυτικων χωρών ...

Οι Σλάβοι ανέκαθεν είχαν έντονη την έννοια της κοινοκτημοσύνης, της συλλογικής προσπάθειας και της «κοινότητας». Γι’ αυτό το λόγο κι ο σοσιαλισμός ως ιδεολογία βρήκε πιο πρόσφορο έδαφος σε αυτές τις χώρες.

Επίσης, οι Σλάβοι ήταν μάστορες στον «κλεφτοπόλεμο», στήνοντας ενέδρες και καταστρέφοντας πολυάριθμους και ισχυρότερους στρατούς. Αυτό ήταν που τους έκανε δύσκολους στην αντιμετώπιση και οδήγησε στην επέκτασή τους σε όλα τα Βαλκάνια. Κι αυτό ακριβώς εφάρμοσαν και οι ντόπιοι της Ελλάδας στην επανάσταση του 1821.

[ΜΥΘΗΡΑ]

Η αυτοκρατορία του Στέφαν Ντούσαν (Σέρβου βασιλιά), περί το 1350 μΧ, ο οποίος κατάφερε και ένωσε μεγάλο μέρος των πληθυσμών των Βαλκανίων κατά των φυσικών τους εχθρών (Ρωμαίων και Τούρκων).
Το ρωμαίικο πατριαρχείο της Κων/πολης (Ιστανμπούλ) τον είχε αφορίσει.

οι βυζαντινοι αρχοντες βοηθανε στην επελαση των Σερβων και των Τουρκων

σχολιο 2

..........ναι ειναι η << λαμπρη>> περιοδος της σερβικης επελασης στο νοτιο ελλαδικο χώρο .. τον ετσι κι αλλιως πολλαπλα διαμοιραζομενο για σχεδον 2 αιωνες μεταξυ των δυτικων φεουδαρχων και των πειρατων .. στην σερβικη αυτη επελαση και στην δημιουργια του εκτεταμενου κραλικου κρατους τους βοηθησε ο εμφυλιος που ειχε ξεσπασει αναμεσα στο <<σφετεριστη >> Καντακουζηνο και τους παλατιανους που στηριζαν την νομιμη διαδοχη στο θρονο του ανηλικου Ιωαννη Παλαιολογου ....

...ειναι η εποχη που ξεσπα στη Θεσσαλονικη το 7ετες Κινημα των Ζηλωτων ( 1342-1349) και που ο Καντακουζηνος ζηταει με ανταλλαγματα επι της βυζαντικης κυριαρχιας βοηθεια απο τους Σερβους και τους Τουρκους για να αποκτησει τον ελεγχο της Θεσσαλονικης και να καταστειλει το Κινημα των Ζηλωτων ..

...ΠΡΟΦΑΝΩΣ τα ανταλλαγματα υπερ των Σερβων ηταν η ανενοχλητη προελαση τους με την ανοχη του βυζαντινου στρατου προς τη νοτια Ελλαδικη χερσονησο κια βεβαια υπερ των Τουρκων η ανενοχλητη προελαση στην Θρακη ..

.. βλεπουμε ποσο καθοριστικη ηταν η εσωτερικη κατασταση των αλλεπαλληλων εριδων διεκδικησης του θρονου απο τους μεγαλους φεπυδαρχικους οικους της βυζαντινης αυτοκρατοριας για αυτο που συνεβη δηλαδη την μοιραια τελικη διαλυση της και παραδοση της στους Οθωμανους Τουρκους .. γιατι πραγματικα παραδοθηκε η αυτοκρατορια δεν διαλυθηκε απο την στρατιωτικη υπεροχη των Τουρκων ,,παραδοθηκε με την βοηθεια τοσο της Εκκλησιας οσο και των ανταγωνιστων διεκδικητων του θρονου βυζαντινων ισχυρων γαιοκτημονων φεουδαρχων που προσεφευγαν στην βοηθεια των Τουρκων επι 200 χρονια για να υφαρπαξουν το θρόνο ή να αποκταστηθουν σε αυτον οντας εκπτωτοι ...
...διαβαζουμε παρακατω τις λεπτομερειες της καταστολης του Κινηματος των Ζηλωτων στην Θεσσαλονικη και πως συνεδραμαν στην καταστολη Σερβοι οι οποιοι με ανοχη των βυζαντινων και δικες τους παραχωρησεις κυριαρχιας οικοδομησαν μια βραχυβια αυτοκρατορια με εξοδο στο Κορινθιακο και την Αδριατικη ....
...αυτη ηταν η σερβικη επεκταση ενα δωρο του βυζαντιου που κατασπαρασσοταν απο μια εμφυλια διαμαχη διαδοχης στο θρονο ...

Η επανάσταση των Ζηλωτών (1342-1349)


Τον Ιούνιο του 1341 ο Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ΄ πέθανε. Αυτοκράτορας ανακηρύχτηκε ο ανήλικος γιος του Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος υπό την επιτροπεία της μητέρας του Άννας.

Τον θρόνο τότε διεκδίκησε ο Μέγας Δομέστικος Ιωάννης Καντακουζηνός ο οποίος βλέποντας ότι ο λαός δεν τον ήθελε ,σκέφτηκε να οργανώσει κίνημα μέσα στον στρατό, έτσι ώστε να μπει στην Πόλη με στρατιωτική βοήθεια του και να πάρει τον θρόνο.

Τον Καντακουζηνό υποστήριζαν οι φεουδάρχες και αγιορείτες καλόγεροι οι οποίοι αγωνίζονταν με κάθε τρόπο να τον ανεβάσουν στον θρόνο.
Με κάποια δικαιολογία, ο Καντακουζηνός έφυγε από την Κωνσταντινούπολη και πήγε στο Διδυμότειχο, όπου στέφθηκε αυτοκράτορας (τέλη 1341).

Ενθαρρυμένος, πήγε στη συνέχεια στην Αδριανούπολη όπου οι φίλοι του, ενθουσιασμένοι κάλεσαν συνέλευση στην αγορά της πόλης για να ανακοινώσουν τις προθέσεις του Καντακουζηνού. Οι ευγενείς μάλιστα προσπάθησαν με ξυλοδαρμούς να επιβάλλουν τον σφετεριστή, αλλά ο λαός αντέδρασε και με επικεφαλής τον χειροτέχνη Βράνο, χτυπήθηκε μαζί τους και τελικά επικράτησε.
Στο μεταξύ στην Κωνσταντινούπολη, οι λαϊκές μάζες είχαν κι αυτές ξεσηκωθεί εναντίον του Καντακουζηνού και του έκαναν το σπίτι γυαλιά καρφιά, όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Γ. Κορδάτος.
Ο κόσμος ξεσηκώθηκε και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Μακεδονίας και της Θράκης και στα τέλη του 1341, αλλά κυρίως από τις αρχές του 1342, με σύνθημα «αγώνας για το νόμιμο αυτοκράτορα», ξέσπασε στη Βυζαντινή αυτοκρατορία εμφύλιος πόλεμος.

Την κατάσταση που επικράτησε τότε, περιγράφει παραστατικά ο (αντιδραστικός) λόγιος και ιστορικός Νικηφόρος Γρηγοράς: «Κι έβλεπε ο καθένας χωρισμένο σε δυο μερίδες το Γένος των Ρωμαίων σε κάθε πόλη, σε κάθε επαρχία. Από τη μια μεριά ήταν οι φρόνιμοι, οι πλούσιοι, οι ευγενείς, οι γραμματισμένοι και από την άλλη οι άμυαλοι, η φτωχολογιά, οι αγράμματοι. Από τη μια μεριά το κόμμα που είχε νομιμόφρονες ιδέες και από την άλλη το κόμμα που δεν ήξερε τι έκανε, που γύρευε τις επαναστάσεις και χαιρόταν στα αίματα» (τ. II, σελ. 613).
Η πόλη όπου η εμφύλια διαμάχη πήρε μεγάλες διαστάσεις και οδηγήθηκε σε σφοδρές συγκρούσεις, ήταν η Θεσσαλονίκη. Στις αρχές του καλοκαιριού του 1342 έκλεισε το κάστρο της. Ο αυτοκρατορικός έπαρχος Συνοδινός έπαιζε διπλό παιχνίδι, καθώς κρυφά βρισκόταν σε συνεννοήσεις με τον Καντακουζηνό, που είχε ήδη συμμαχήσει με τους Σέρβους, με στόχο να καταλάβει την πόλη.

143411223
11s7mn-thumb-large



Οι Ζηλωτές όμως αγρυπνούσαν. Με συντονισμένες ενέργειες καθάρισαν την πόλη από τα ύποπτα στοιχεία και κήρυξαν τον πόλεμο ενάντια στον σφετεριστή.
Μαζί τους ήταν σύσσωμος ο λαός. Οι πλούσιοι, με την υποστήριξη του Συνοδινού, έκαναν ό,τι μπορούσαν για να πλήξουν τους εξεγερμένους. Οι συγκρούσεις ήταν σφοδρές και ανηλεείς. Γράφει σχετικά ο Γρηγοράς:

«Και ξεσηκώνεται στο λεπτό ενάντιά τους (ενν. στους ευγενείς) ο δήμος και γίνεται μεγάλος σκοτωμός από αδελφοκτόνα όπλα μέσα στην πολυάνθρωπη και εύανδρη (Θεσσαλονίκη)»
Οι προσπάθειές των ευγενών απέτυχαν. Τρομοκρατημένος ο Συνοδινός φεύγει για το Γυναικόκαστρο. Τον ακολουθούν αρκετοί ευγενείς. Μετά από αυτό, οι περίοικοι αγρότες και κτηνοτρόφοι, πήραν τα ζώα τους και κλείστηκαν μέσα στην πόλη, ενώνοντας τις δυνάμεις τους με τους εξεγερμένους. Η απόφασή τους ήταν να μην μπει με κανένα τρόπο ο Καντακουζηνός μέσα στην πόλη.
Η επανάσταση είχε αρχίσει να επικρατεί. Οι ευγενείς μετά τις αποτυχημένες προσπάθειες να αντιμετωπίσουν τον λαό, υποτάχθηκαν. Όσοι δεν έφυγαν, κρύβονταν στα πιο απίθανα μέρη για να μην εντοπιστούν. Όπως γράφει ο Γ. Κορδάτος:

«Αίμα βέβαια χύθηκε και παρατράγουδα έγιναν, πολύ φυσικό αυτό. Οι επαναστάσεις έχουν τη δική τους λογική και ψυχολογία. Κι ακόμα ανάμεσα στις επαναστατημένες μάζες εισχωρούν και αλήτικα στοιχεία, που αρπάζουν, γκρεμίζουν, σκοτώνουν».
Ο Γάλλος βυζαντινολόγος Charles Diehl, γράφει ότι οι Ζηλωτές επενέβαιναν κατευναστικά σε κάθε περίπτωση για να προλάβουν τις αντεκδικήσεις.
Στο μεταξύ ο Καντακουζηνός μόλις έμαθε τις εξελίξεις στη Θεσσαλονίκη, κατάλαβε ότι τα πράγματα δεν θα ήταν καθόλου εύκολα γι’ αυτόν. Ζήτησε τη συνδρομή των Σέρβων και με τα πιστά του στρατεύματα κατευθύνθηκε προς τη Θεσσαλονίκη. Κατέλαβε τη Ρεντίνα και έφτασε στον κάμπο του Λαγκαδά. Οι Ζηλωτές βρέθηκαν σε κίνδυνο. Το Παλάτι που έβλεπε με συμπάθεια το κίνημά τους, έστειλε στρατιωτικές ενισχύσεις με επικεφαλής τον Ανδρόνικο και τον Θωμά Παλαιολόγο οι οποίοι εμπόδισαν τον Καντακουζηνό να μπει στη Θεσσαλονίκη. Τότε εκείνος κατευθύνθηκε προς τον Γαλλικό ποταμό και στη συνέχεια πήρε τον δρόμο προς τη Βέροια, αφήνοντας δυνάμεις στη Ρεντίνα και το Γυναικόκαστρο. Παράλληλα, ο Αλέξιος Απόκαυκος που πήρε τη θέση του Καντακουζηνού στο Παλάτι της Πόλης, έφτασε στη Θεσσαλονίκη με 50 πολεμικά καράβια. Πήρε τον τίτλο του γενικού αρχηγού του στρατού της πόλης και κατέλαβε εύκολα το Γυναικόκαστρο που κρατούσε ο Καντακουζηνός. Τότε όμως οι Σέρβοι, δέχονται να βοηθήσουν τον σφετεριστή και φτάνουν έξω από τη Θεσσαλονίκη. Και πάλι όμως ο Απόκαυκος με τον αυτοκρατορικό στρατό έσωσε την πόλη.

Ο Καντακουζηνός όμως, ζήτησε τότε τη βοήθεια του φίλου του, Τούρκου ,Ουμούρ Μπέη, που ήταν εμίρης του Αϊδινίου. Οι Τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία να λεηλατήσουν τη χώρα. Πολλοί αιχμάλωτοι πουλήθηκαν στις αγορές δούλων στη Σμύρνη και την Προύσα. Όταν μάλιστα πολιόρκησαν τη Θεσσαλονίκη ο λαός της πόλης υπέφερε τα πάνδεινα. Τα προάστια λεηλατήθηκαν. Οι αγρότες με τα ζώα τους κατέφυγαν μέσα στην πόλη. Προκλήθηκαν επιδημίες από τα ζώα που ψοφούσαν από έλλειψη τροφής.

Ο κίνδυνος επιδημιών ήταν μεγάλος. Ωστόσο οι Ζηλωτές άντεξαν. Ο Ουμούρ Μπέης επέστρεψε στην Ασία, λεηλατώντας ό,τι είχε απομείνει και αφήνοντας 6.000 άνδρες για βοήθεια στον Καντακουζηνό. Οι Σέρβοι, από την άλλη μεριά κατέλαβαν όλη σχεδόν τη Μακεδονία (1344-1345) και μόνο η Θεσσαλονίκη έμεινε ελεύθερη.

Το 1345 στη Θεσσαλονίκη υπήρχαν δύο διοικητές (άρχοντες). Ο Ιωάννης Απόκαυκος (γιος του Αλέξιου) ως αντιπρόσωπος της κεντρικής κυβέρνησης και ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, ένας από τους αρχηγούς των Ζηλωτών. Σύντομα ο Απόκαυκος συνωμότησε με τους ευγενείς και δολοφόνησαν τον Παλαιολόγο. Πολλοί από τους ηγέτες των Ζηλωτών φυλακίστηκαν. Ο Ιωάννης Απόκαυκος, συμφώνησε να παραδώσει την πόλη στον γιο του Ιωάννη Καντακουζηνού Μιχαήλ. Οι Ζηλωτές όμως αντέδρασαν. Αρχηγοί τους ήταν ο προϊστάμενος της ναυτικής συντεχνίας Ανδρέας Παλαιολόγος και ο Γεώργιος Κοκκαλάς. Γράφει ο Γ. Κορδάτος:
«Έτσι ο εμφύλιος πόλεμος ξανάναψε. Το τι έγινε δεν περιγράφεται. Και από τις δυο μεριές πολέμησαν με λύσσα.
Το φονικό βάσταξε μια δυο μέρες. Στο τέλος όμως οι Ζηλωτές κέρδισαν τη μάχη».
Από τότε η Θεσσαλονίκη ήταν μια «επαναστατική λαοκρατική δημοκρατία» (Γ. Κορδάτος). Κάθε εξάρτηση από την Πόλη και το Παλάτι έπαψε. Μάλιστα από το 1347 ως το 1349 ανακηρύχθηκε αυτόνομη δημοκρατία.

Όμως ο Καντακουζηνός είχε πάρει τις περισσότερες πόλεις της Θράκης και συμμάχησε με τον Τούρκο ηγεμόνα Ορχάν, δίνοντάς του για σύζυγο την ανήλικη κόρη του. Παράλληλα, συμφώνησε να έχει την αντιβασιλεία του νόμιμου αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγου.
Στη Θεσσαλονίκη αυτοκρατορικός εκπρόσωπος (πρωτοσέβαστος), ήταν ο Αλέξιος Μετοχίτης. Ουσιαστικός όμως κυβερνήτης της, ήταν ο αρχηγός των Ζηλωτών Ανδρέας Παλαιολόγος. Ο Μετοχίτης εκμεταλλευόμενος το κλονισμένο ηθικό του λαού από τη φτώχεια, τις στερήσεις και την πείνα, από τις πολιορκίες και τις συνεχεία επιδρομές κατάφερε να διασπάσει τη ναυτική συντεχνία.

Ο Ανδρέας Παλαιολόγος έφυγε (ή εξορίστηκε) στο Άγιο Όρος. Οι επικεφαλής των Ζηλωτών φυλακίστηκαν και τα σπίτια τους γκρεμίστηκαν. Ο Καντακουζηνός κάλεσε σε βοήθεια τον Ορχάν που έστειλε 20.000 άνδρες με επικεφαλής του Σουλεϊμάν. Οι Ζηλωτές ζήτησαν τη βοήθεια των Σέρβων που είχαν αρχηγό τον Στέφανο Ντουσάν. Ήθελαν να του παραδώσουν την πόλη για να αποφύγουν αντεκδικήσεις. Οι Σέρβοι έφτασαν έξω από τη Θεσσαλονίκη, αλλά η άφιξη των Τούρκων έδωσε το τελειωτικό χτύπημα στους Ζηλωτές. Τον Αύγουστο του 1349 ,βυζαντινός στρατός και στόλος μπήκε στη Θεσσαλονίκη. Ο Καντακουζηνός σε ομιλία του σε λαϊκή συνέλευση, χαρακτήρισε τους επαναστάτες «συμμορία».
Φυσικά, οι Ζηλωτές σφαγιάστηκαν σαν αρνιά. Η Θεσσαλονίκη έζησε μέρες φρίκης και απερίγραπτης τρομοκρατίας. Ο νέος αρχιεπίσκοπος Γρηγόριος Παλαμάς, εμπαθής εχθρός των Ζηλωτών, πρόσταξε ,στις εκκλησίες να εκφωνηθούν συμφιλιωτικοί λόγοι και να ξορκιστούν οι δαίμονες, οι Ζηλωτές δηλαδή.

Οι συνέπειες του πολύχρονου εμφυλίου πολέμου μεταξύ Ιωάννη Ε’ Παλαιολόγου και Ιωάννη Στ’ Καντακουζηνού ήταν ολέθριες για την αυτοκρατορία και το μέλλον της. Όπως γράφει ο Καρλ Κρουμπάχερ στο έργο του «Ιστορία της Βυζαντινής Λογοτεχνίας» (τόμος ΣΤ, σελ.1119); «Η προδοτική φιλαρχία του μανιακού ανθρώπου, ο οποίος προσεκάλει τους Οσμανούς, έσκαφεν αυτή κυρίως τον τάφον του κράτους. Το 1354 κατέλαβον οι Τούρκοι την Καλλίπολιν και ούτως ηνοίγετο πλέον εις αυτούς η προς Ευρώπην οδός».
Το ίδιο έτος, ο Ιωάννης Παλαιολόγος, έγινε απόλυτος κυρίαρχος του Βυζαντίου, αναγκάζοντας τον Καντακουζηνό να παραιτηθεί. Έγινε μοναχός, έγραψε την ιστορία του και αφιερώθηκε σε θεολογικές σπουδές.
Αυτή ήταν η ιστορία της πρώτης λαϊκής δημοκρατίας στην παγκόσμια ιστορία, της Κομμούνας της Θεσσαλονίκης (Γ. Κορδάτος), αλλά και του μοιραίου ανθρώπου που άνοιξε τις πύλες του Βυζαντίου στους Οθωμανούς εκατό χρόνια πριν την άλωση της Πόλης.
Πηγές: Γ. Κορδάτος, «Η ΚΟΜΜΟΥΝΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1342-1349», Β’ ΕΚΔΟΣΗ 1975
ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΤΕΜΕΚΕΝΙΔΗΣ, «Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΖΗΛΩΤΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 1342-1349», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΗ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2001.

https://www.protothema.gr/stories/artic ... 1342-1349/

[Adminović]

Η προσάρτηση της Θεσσαλίας πάντως ήταν απολύτως ειρηνική.

Οι ίδιοι οι άρχοντες της Θεσσαλίας ζήτησαν από τον Ντούσαν να φέρει στρατό (αναγνωρίζοντάς τον ως βασιλιά τους) και να καθαρίσει τη Θεσσαλία από τους Αλβανίτες, κάτι το οποίο και έγινε. Οι δε Αλβανίτες κατέφυγαν στο καταλανικό βασίλειο των Αθηνών.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Ας επανέλθουμε στο θέμα μας.

Στην επιτομή του Στράβωνα, από άγνωστο συγγραφέα το 10^ο αιώνα , διαβάζουμε τα εξής:

"Καὶ νῦν δὲ πᾶσαν Ἤπειρον καὶ Ἑλλάδα σχεδὸν καὶ Πελοπόννησον καὶ Μακεδονίαν Σκύθαι Σκλάβοι νέμονται"

Justinian abolished the schools and destroyed the institutions, and left Greece depopulated, plundered, and disorganised - an open field, first for attack, and afterwards for
colonisation by a new power, the Sclavonians from the north. Two other causes prepared the way for the new invader. While these last were colonising European Greece, the Arabs were threatening, and ultimately exterminated, the Greek population in Syria and Egypt; and the Greeks of Asia Minor fell between two fires, that of the devastating hordes from the East and that of the Roman from the West, who looked with a suspicion of rebellion on the hierarchical organisation of the Asiatic Christians. European Greece lost her only friends in the world. Patriotism seemed absolutely dead. Even citizenship became an empty name, for the almost universal poverty carried the extension of that privilege into lower and yet lower strata. Amid the common misery the slave and his master were brought to almost a common level.
Christianity and barbarism alike found in such a society an open field. The barbarian overran the country and destroyed the weak remnants of its ancient history. Even the old names disappeared. By slow degrees the new world of Greece came into existence. The Church had taken the place of the State, Christianity of patriotism; and a medley of Sclavonians and descendants of helots or foreign slaves were seated in the homes of the pure Hellenes.
In 807 the Sclavonians appear to
have endeavoured to oust the Greeks even from the fortified cities. They failed, and for a time the Greeks revived. With the decay of commerce piracy had almost disappeared, and the Greek cities found the sea once more open for their trade. But the revival was only for a time, and, inspite of Greek struggles, at the end of the tenth century Sclavonians formed almost the entire population of Macedonia, Epirus, continental Greece, and the Peloponnese. “Και vυν δέ, says the
Epitomiser of Strabo, πάσαν Ήπειρον και ´Ελλαδα σχεδόν Πελοπόννησον και Μακεδονίαν, Σκύθαι Σκλάβοι νέμονται”. It was during these centuries that what remained, if indeed any thing remained, of even degenerate Hellenic blood absorbed or was absorbed into that of the Slav.

The Nineteenth Century, vol. I n. 1, 1879