Οι Βυζαντινοί αναζητούσαν πάντα θεωρητική κάλυψη των ποινών στις Γραφές και με θεολογικά επιχειρήματα και αναγωγές στα ιερά κείμενα προσπαθούσαν να τις δικαιολογήσουν. Πχ «...και εάν σκανδαλίζει σε η χειρ σου, απόκοψον αυτήν… και εάν ο πούς σου σκανδαλίζει σε, απόκοψον αυτόν. καλόν εστί σοι εισελθείν εις την ζωήν χωλόν, ή τους δύο πόδας έχοντα βληθήναι εις την γέενναν… και εάν ο οφθαλμός σου σκανδαλίζει σε, έκβαλε αυτόν... » κοκ. (Μαρκος, θ΄, 43-47).
Πολλές φορές παρατηρούνταν και το φαινόμενο της αυτοδικίας ή οι αρχές να επινοούν δικές τους αυθαίρετες ποινές. Πχ μετά το πραξικόπημα και τον αποκεφαλισμό του στρατηγού Αλέξιου Βρανά, ο αυτοκράτορας Ισαάκιος Άγγελος διέταξε να περιφέρουν στους δρόμους της Πόλης το κεφάλι του Βρανά κι ένα πόδι του καρφωμένα σε παλούκια. Κατά την διάρκεια δε του επινίκιου γεύματος στο παλάτι, ο αυτοκράτορας ζήτησε το κεφάλι του Βρανά και το πέταξε στο πάτωμα, ανάμεσα στα πόδια των παρευρισκομένων, οπότε άρχισαν τότε όλοι να το κλωτσούν πέρα - δώθε «δίκην σφαίρας», όπως αναφέρει ο βυζαντινός ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης. Αφού ολοκλήρωσαν τη "διασκέδασή" τους με το κεφάλι του Βρανά, το απέστειλαν στη σύζυγό του Άννα.
Ορισμένες από τις πιο συνηθισμένες ποινές ήταν οι παρακάτω:
- ΡΙΝΟΤΟΜΙΑ: Ήταν ίσως ο πιο συνηθισμένος ακρωτηριασμός. Είχαν τιμωρηθεί με αυτήν ακόμα και αυτοκράτορες. Επιβαλλόταν για πολλά και διάφορα εγκλήματα, πολιτικά και του κοινού δικαίου, και αφορούσε άτομα όλων των τάξεων, από κρατικούς αξιωματούχους και κληρικούς, μέχρι και απλούς πολίτες. Αποτελούσε είδος βασανιστηρίου αλλά και ηθικού, κοινωνικού και πολιτικού εξευτελισμού. Πχ σε περίπτωση μοιχείας ελεύθερης με δούλο, η μεν γυναίκα μαστιγωνόταν, κουρεύονταν και της έκοβαν τη μύτη, ενώ ο δούλος καιγόταν στην πυρά.
- ΧΕΙΡΟΚΟΠΙΑ: Ήταν μια συνηθισμένη ποινή για κλέφτες, τυμβωρύχους, παραχαράκτες νομισμάτων, όσους προκαλούσαν τραύμα με γροθιά, έπαιζαν ζάρια κλπ.
- ΓΛΩΣΣΟΤΟΜΙΑ: Ποινή που εφαρμοζόταν κυρίως σε περιπτώσεις ψευδορκίας ή συκοφαντίας.
- ΤΑΥΤΟΠΑΘΕΙΑ: Εκτός από τις παραπάνω περιπτώσεις, γενικότερα έκοβαν το μέλος του σώματος που ήταν το "υπεύθυνο" για το έγκλημα. Πχ έκοβαν τα γεννητικά όργανα του κτηνοβάτη. Οι ακρωτηριασμοί, από την ένταξή τους στην ποινική νομοθεσία, κατάντησαν ένα θλιβερό φαινόμενο του βυζαντινού καθημερινού βίου. Σε κάθε βήμα συναντούσε κανείς ανθρώπους με κομμένα μέλη.
- ΕΚΤΥΦΛΩΣΗ: Μετά τους ακρωτηριασμούς, ακολουθεί σε συχνότητα η εκτύφλωση. Ως ποινή, βασανιστήριο, ως προληπτικό ή κατασταλτικό μέτρο η εκτύφλωση κυριαρχεί στον δημόσιο και ιδιωτικό βίο επί αιώνες. Αφορούσε εγκλήματα κατά της εξουσίας και είχε καταντήσει καθημερινό φαινόμενο εξαιτίας των μόνιμων εσωτερικών αναστατώσεων και των αδιάκοπων πολέμων, εξωτερικών και εμφύλιων, της πολιτικής διαφθοράς, των αναρίθμητων στάσεων και στρατιωτικών κινημάτων. Θύματα υπήρξαν αυτοκράτορες, πατριάρχες, στρατηγοί, αξιωματούχοι. Η εκτύφλωση προβλεπόταν αρχικά από την νομοθεσία αλλά μόνο για τους ιερόσυλους. Με αυτοκρατορική, ωστόσο, εντολή θα επεκταθεί αυθαίρετα και στα εγκλήματα κατά της εξουσίας, για κάθε δηλαδή επιβουλή κατά του αυτοκρατορικού οίκου. Ο αυτοκράτορας, ως επίγειος εκπρόσωπος του Θεού, ενσαρκώνει κάτι ιερό, οπότε όποιος τον επιβουλεύεται προσβάλλει τα ιερά και τα όσια. Δεν περνούσε μέρα στην Κωνσταντινούπολη χωρίς εξομματισμούς και θανατώσεις, γράφει ο Νικήτας Χωνιάτης.
- ΚΑΨΙΜΟ ΣΤΗΝ ΠΥΡΑ: Συχνότατες ήταν και οι θανατώσεις στην πυρά. Φαίνεται μάλιστα ότι το Βυζάντιο έχει το προβάδισμα στο κάψιμο των "αιρετικών" και "μάγων", αρκετά πριν τη Δύση. Είχε οργανωθεί ειδική κρατική υπηρεσία με αποστολή την ανακάλυψη και εξόντωση αιρετικών και μάγων. Ο επικεφαλής αυτής της υπηρεσίας ονομαζόταν Κυαίστωρ, δηλαδή εξεταστής ή ανακριτής. Ήταν μια μέθοδος αφανισμού των ανυπάκουων, ενίοτε και πολιτικών αντιπάλων και συγχρόνως επιχείρηση κέρδους. Διότι η καταδίκη αιρετικού συνεπαγόταν και τη δήμευση της περιουσίας του.
- ΔΙΑΠΟΜΠΕΥΣΗ: Η διαπόμπευση, η δημόσια περιφορά και εξευτελισμός του καταδίκου στους δρόμους και η παράδοσή του στη χλεύη και στις βάναυσες επιθέσεις του όχλου ήταν το κατ’ εξοχήν βυζαντινό βασανιστήριο. Δεν ήταν αποκλειστική ποινή η διαπόμπευση, αλλά παρεπόμενη, εφαρμοζόταν δηλαδή μαζί με την κυρίως ποινή (συνήθως πριν την εκτέλεση της κυρίως ποινής). Πριν από την διαπόμπευση, μαστίγωναν τον κατάδικο, τον κούρευαν (γινόταν σαν κουρεμένο γίδι ή "κουρόγιδο" - κορόιδο), τον ξύριζαν (μαλλιά, γένια, φρύδια), μουτζούρωναν το πρόσωπό του με κάπνα ή πίσσα (η λεγόμενη "μούτζα"), τον στεφάνωναν με μια πλεξίδα σκόρδα, του κρεμούσαν στους ώμους του κουδούνια κλπ.
Βυζάντιο σημαίνει ελληνορθόδοξος πολιτισμός!!




