**Περὶ τῆς Θεμελιώδους Ἀρχῆς τῆς Σχολῆς
(Φιλοσοφία καὶ Θεολογία τῆς Ἐπιστροφῆς)**
Πᾶσα Σχολὴ ἔχουσα χαρακτῆρα σωτηριολογικόν ὀφείλει νὰ ἐδράζηται ἐπὶ μιᾶς ἀρχῆς ἀκινήτου καὶ ἀδιασείστου, ἣ συνέχει καὶ νοηματοδοτεῖ πάντα τὰ ἐπιμέρους. Ἐν τῇ παρούσῃ Πλατωνικῇ Σχολῇ, ἡ ἀρχὴ αὕτη οὔτε ψυχολογική ἐστιν οὔτε ἠθικιστική, ἀλλὰ συγχρόνως φιλοσοφικὴ καὶ θεολογική, ἀναφερομένη εἰς τὴν φύσιν τοῦ Θείου καὶ τὴν θέσιν τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ κόσμῳ.
Πρῶτον ὁμολογεῖται ἀπαρασάλευτα ὅτι οἱ Θεοὶ οὐ λυποῦνται. Ἡ λύπη ἀνήκει εἰς τὸ πάσχον καὶ μεταβαλλόμενον· ἐκεῖ δὲ ὅπου ἡ τελειότης ἀμέριστος καὶ ἡ πληρότης ἀνελλιπής, οὐδεμία συγκίνησις ἐξ ἐλλείψεως δύναται νὰ εἰσέλθῃ. Οἱ Θεοὶ οὔτε ἀγνοοῦσι τὸν κόσμον οὔτε ἀδιαφοροῦσι περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἐνεργοῦσιν ἀπαθῶς, διὰ τάξεως, φωτισμοῦ καὶ ἔλξεως. Ἡ θεία Πρόνοια οὐ συγκινείται· συνέχει.
Δεύτερον ὁμολογεῖται ὅτι οἱ ἄνθρωποι λυποῦνται, καὶ ὅτι ἡ λύπη αὕτη οὐκ ἐστὶν αἰσχρὸν πάθος ἢ ἀσθένεια ἀξία καταφρονήσεως, ἀλλὰ σημεῖον τῆς ἐνδιάμεσης καταστάσεως τῆς ψυχῆς. Ὁ ἄνθρωπος λυπεῖται, διότι μετέχει τῆς στερήσεως καὶ τῆς μνήμης· διότι ἔτι αἰσθάνεται τὴν ἀπόστασιν ἀπὸ τὸ Ἀγαθόν καὶ ἔτι δύναται νὰ ἐπιθυμήσῃ τὴν ἐπιστροφήν. Ἡ λύπη αὕτη, ὅταν μὴ καταβαρύνῃ τὴν ψυχὴν εἰς ἀπόγνωσιν, γίνεται ἀρχὴ σωτηρίας.
Οἱ ἄνθρωποι οὖν λυποῦνται ἵνα σωθῶσιν. Οὐχὶ διὰ νὰ παραμείνωσιν ἐν τῇ λύπῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ κινηθῶσιν ἐξ αὐτῆς. Ἡ λύπη ἐστὶ τὸ σημεῖον ὅτι ἡ ψυχὴ οὐκ ἀπελιθώθη, ὅτι οὐκ ἀπεκόπη παντάπασιν ἀπὸ τὴν ἔλξιν τοῦ Ἀγαθοῦ. Ἐνταῦθα ὁ οἶκτος πρὸς τὸν ἕτερον καὶ πρὸς τὴν ἀταξίαν τοῦ κόσμου γίνεται ὁδὸς ἐσωτερικῆς ἀναζητήσεως.
Ἀλλ’ οὐ πᾶς οἶκτος σώζει. Ἐὰν ὁ οἶκτος μείνῃ ἄλογος, ἐὰν μὴ φωτισθῇ ὑπὸ τοῦ Λόγου, τότε ἐκτρέπεται εἰς σύγχυσιν, συναισθηματικὴν ὑπερβολὴν ἢ ἀδρανῆ λύπην. Ὅταν δὲ ὁ οἶκτος φωτισθῇ ὑπὸ τοῦ Λόγου, τότε παύει εἶναι βάρος καὶ γίνεται δύναμις. Ὁ Λόγος διακρίνει, ἱεραρχεῖ καὶ καθαίρει τὸ συναίσθημα, καὶ τοῦ ἀνοίγει τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν ἀναγωγήν.
Τότε συμβαίνει τὸ τελικὸν καὶ σωτήριον· ὁ οἶκτος, μεταμορφωθεὶς καὶ τεταγμένος, γίνεται ἐπιστροφὴ εἰς τὸ Ἐν. Οὐκέτι ὡς πάθος ἀτελὲς, ἀλλ’ ὡς κίνησις ἑνοποιός· οὐκέτι ὡς λύπη ἐπὶ τῇ στερήσει, ἀλλ’ ὡς πόθος ἐπὶ τῇ πληρότητι. Ἐνταῦθα ἡ ψυχὴ ἀναγνωρίζει ὅτι τὸ πάθος αὐτῆς ἦν ἡ ἀρχὴ τῆς ὁδοῦ, οὐ τὸ τέλος.
Διὸ καὶ ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς Σχολῆς δύναται νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑνὸς εἴδους ἱερὸς λόγος:
Οἱ Θεοὶ οὐ λυποῦνται.
Οἱ ἄνθρωποι λυποῦνται ἵνα σωθῶσιν.
Καὶ ὅταν ὁ οἶκτος φωτισθῇ ὑπὸ τοῦ Λόγου,
γίνεται ἐπιστροφὴ εἰς τὸ Ἐν.
Ἐν ταύτῃ τῇ ἀρχῇ συνοψίζεται ὅλη ἡ φιλοσοφία καὶ ἡ θεολογία τῆς παρούσης Σχολῆς· ἡ διάκρισις τοῦ Θείου καὶ τοῦ ἀνθρωπίνου, ἡ ἀξία τοῦ συναισθήματος ὡς ἀρχῆς, καὶ ἡ τελείωσις διὰ τοῦ Λόγου καὶ τῆς Ἀναγωγῆς.
