Σύγκριση των όρων Ομοούσιος, Ομοιούσιος, και Υπερούσιος κατά την Νεοπλατωνική θεολογία

[tanipteros]

1. Ὁμοούσιος (οὐσία μία καὶ ἡ αὐτή)
Έννοια: Δηλώνει ταυτότητα ουσίας∙ δύο όντα είναι ὁμοούσια όταν μετέχουν της ίδιας οὐσίας ἀπαραλλάκτως.
Στα πλαίσια Νεοπλατωνισμού: Οι Θεοί που ανήκουν σε μιαν ίδια βαθμίδα νοητής πραγματικότητας (π.χ. οι νοητοί θεοί του Πρόκλου) μπορούν να χαρακτηρισθούν ως ὁμοούσιοι, γιατί μετέχουν της ίδιας «τάξεως τοῦ ὄντος»∙ δηλ. της ίδιας οντολογικής ουσίας.
Περιορισμός: Το ὁμοούσιον δεν υπερβαίνει την σφαίρα της οὐσίας. Αναφέρεται σε ενότητα που ήδη έχει προσδιορισθεί μέσα στην οντότητα (ὄν, οὐσία, μορφή).

2. Ὁμοιούσιος (ὁμοιότητα τῆς οὐσίας)
Έννοια: Όχι ταυτότητα, αλλά ὁμοιότητα ουσίας. Δύο όντα δεν έχουν την ίδια οὐσία, αλλά «ὁμοιάζουν» κατά φύσιν.
Στη Νεοπλατωνική θεωρία: Π.χ. μία θεία δευτερεύουσα ὑπόστασις προς μίαν πρωτεύουσαν∙ έχει κοινά γνωρίσματα, αλλά όχι ταυτότητα κατ’ οὐσίαν.
Περιορισμός: Το ὁμοιούσιον παραμένει μέσα στον κόσμο της οὐσίας και της διαφοροποιήσεως, άρα δηλώνει συγγένεια αλλά όχι υπερβατική ενότητα.

3. Ὑπερούσιος (ἐπέκεινα τῆς οὐσίας)
Έννοια: Αυτό που βρίσκεται πέρα από κάθε οὐσία και ὄν. Ο Πρόκλος, ερμηνεύοντας τον Πλάτωνα (π.χ. Ἐπιστολή Β΄, Πολιτεία 509b), λέει ότι το Ἕν – τὸ Ἀγαθόν – είναι ὑπερούσιον.
Γιατί; Διότι το Ἕν δεν είναι «ἓν ὄν», αλλά πηγή του εἶναι. Το Ἕν «γεννᾷ» (ἐκπορεύει) τόσο τὸ ὄν (ὁ ὢν), όσο και την οὐσία (τὸ τί ἐστι).
Σχέση με θεούς: Οι θεοί που είναι «ὁμοούσιοι» ή «ὁμοιούσιοι» κινούνται μέσα στα πλαίσια της ουσίας. Μόνο το Ὑπερούσιον (τὸ Ἕν) βρίσκεται «ἐπέκεινα πάσης οὐσίας καὶ ζωῆς».

4. Γιατί ο όρος ὑπερούσιος είναι ανώτερος;
Ὁμοούσιος και ὁμοιούσιος δηλώνουν σχέσεις ἐντός τῆς οὐσίας. Ορίζουν τα όντα συγκριτικά, ανάλογα με την ουσία τους.
Το Ὑπερούσιον Ἕν δεν συγκρίνεται με καμία οὐσία, διότι ἐκείνο παρέχει οὐσία.
Το Ἕν είναι η ἀρχή: ἐκπορεύει το ὄν, ἐκπορεύει την νοητή ουσία, και μέσω αυτών κάθε βαθμίδα υπάρξεως (ψυχές, φύση, ύλη).
Επομένως, η υπεροχή του «ὑπερούσιου» όρου έγκειται στο ότι δείχνει μεταφυσική ὑπερβασία: δεν περιορίζει τον Θεό μέσα στην ουσία, αλλά τον αναγνωρίζει ως την πηγή και αιτία τόσο της ουσίας όσο και του όντος.

Συνοψίζοντας:
Οἱ Θεοί ὁμοούσιοι / ὁμοιούσιοι = μέσα στην τάξη του ὄντος και της οὐσίας, με σχέσεις ταυτότητας ή ὁμοιότητας.
Ὁ Θεὸς Ὑπερούσιος = πέραν πάσης οὐσίας, ἀρχὴ καὶ πηγή τοῦ ὄντος, ἀνεξίτηλος, ἀμέθεκτος, πηγή μεθέξεως πάντων.
Γι’ αυτό και στη Νεοπλατωνική ιεραρχία ο όρος «ὑπερούσιος» είναι ο ὑπέρτατος, διότι μόνο το Ἕν μπορεί να χαρακτηρισθεί οὕτως.

Ακολουθούν μερικά βασικά χωρία από τη Στοιχείωση Θεολογική του Πρόκλου όπου φαίνεται καθαρά ο όρος «ὑπερούσιος» και η διδασκαλία ότι το Ἕν είναι πέραν πάσης οὐσίας και ὄντος.

Πρόκλος, Στοιχείωσις Θεολογική, Θεώρημα 1
Αρχαίο κείμενο:
«Πᾶν τὸ πλεονεκτικὸν τῶν ἐλαττουμένων πρότερόν ἐστι τῆς φύσεως.
Πᾶν δὲ πλῆθος ὑποτίθεται τοῦ ἑνός.
Ἄρα τὸ ἕν πρότερόν ἐστι πάσης φύσεως.»

Μετάφραση:
Κάθε τι που είναι πλήρες σε σχέση με κάτι κατώτερο βρίσκεται πριν από τη φύση του κατωτέρου.
Κάθε πλήθος όμως προϋποθέτει το Ένα.
Άρα το Ένα είναι πριν από κάθε φύση (δηλ. κάθε οντολογική πραγματικότητα).

Σχόλιο: Από την αρχή ο Πρόκλος τοποθετεί το Ἕν ως πρότερον πάσης φύσεως∙ δηλαδή, πριν από την ουσία και το είναι. Αυτό θεμελιώνει τον χαρακτηρισμό «ὑπερούσιον».

Θεώρημα 2
Αρχαίο κείμενο:
«Πᾶν τὸ ὑπερέχον τῶν ἐφεξῆς ἁπλούστερόν ἐστιν αὐτῶν.
Τὸ ἕν δὲ ὑπερέχει πάντων.
Ἄρα τὸ ἕν ἁπλοῦν ἐστι, καὶ οὐ μετέχον οὐσίας.»

Μετάφραση:
Κάθε τι που υπερέχει από τα επόμενα είναι απλούστερο από αυτά.
Το Ένα υπερέχει όλων.
Άρα το Ένα είναι απολύτως απλό και δεν μετέχει σε ουσία.

Σχόλιο: Το Ἕν χαρακτηρίζεται «ἁπλοῦν» και «οὐ μετέχον οὐσίας». Άρα είναι πέρα από ουσία: ὑπερούσιον.

Θεώρημα 3
Αρχαίο κείμενο:
«Πᾶν τὸ αἴτιον τῶν ἐξ αὐτοῦ ἀρχικώτερόν ἐστιν αὐτῶν.
Τὸ ἕν δὲ πᾶσιν αἴτιον.
Ἄρα τὸ ἕν ἀρχὴ τῶν πάντων.»

Μετάφραση:
Κάθε αιτία είναι ανώτερη και πρωταρχικότερη από όσα προέρχονται από αυτήν.
Το Ένα είναι αιτία για όλα.
Άρα το Ένα είναι η αρχή των πάντων.

Σχόλιο: Εδώ φαίνεται ότι το Ένα δεν είναι μία ουσία μέσα στις άλλες, αλλά αἰτία καὶ πηγή όλων, ακόμη και της οὐσίας.

Θεώρημα 5
Αρχαίο κείμενο:
«Πᾶν τὸ ὑπερούσιον καὶ ὑπερζωτικὸν καὶ ὑπερνοερὸν, ἓν καὶ ἀγαθὸν λέγεται.»

Μετάφραση:
Κάθε τι που είναι πέρα από την ουσία, πέρα από τη ζωή και πέρα από τον νου, ονομάζεται Ένα και Αγαθό.

Σχόλιο: Εδώ ο Πρόκλος λέει ρητά: το Ἕν είναι ὑπερούσιον, ὑπερζωτικόν, ὑπερνοερόν. Δηλαδή, βρίσκεται πάνω από τις τρεις βασικές τάξεις του όντος: οὐσία, ζωή, νους.

Θεώρημα 7
Αρχαίο κείμενο:
«Πᾶσα οὐσία μετέχει τοῦ ἑνός.
Τὸ δὲ ἕν οὐ μετέχει οὐσίας.»

Μετάφραση:
Κάθε ουσία μετέχει στο Ένα.
Το Ένα όμως δεν μετέχει σε καμία ουσία.

Σχόλιο: Ξανά η ίδια αρχή: όλα τα όντα χρειάζονται το Ένα για να υπάρχουν∙ αλλά το Ένα δεν ανήκει σε κανένα γένος, ούτε σε καμία ουσία. Αυτό σημαίνει ότι είναι «ὑπερούσιον».

Συνολική παρατήρηση:
Ο Πρόκλος θεμελιώνει με συστηματικό τρόπο την ιδέα ότι το Ἕν είναι ὑπερούσιον. Γι’ αυτό και είναι ανώτερο κάθε χαρακτηρισμού «ὁμοούσιον» ή «ὁμοιούσιον», που αναφέρονται μόνο σε σχέσεις εντός της οὐσίας.

[ΜΥΘΗΡΑ]

σχόλιον 1

λες

4. Γιατί ο όρος ὑπερούσιος είναι ανώτερος;
Ὁμοούσιος και ὁμοιούσιος δηλώνουν σχέσεις ἐντός τῆς οὐσίας. Ορίζουν τα όντα συγκριτικά, ανάλογα με την ουσία τους.
Το Ὑπερούσιον Ἕν δεν συγκρίνεται με καμία οὐσία, διότι ἐκείνο παρέχει οὐσία.
Το Ἕν είναι η ἀρχή: ἐκπορεύει το ὄν, ἐκπορεύει την νοητή ουσία, και μέσω αυτών κάθε βαθμίδα υπάρξεως (ψυχές, φύση, ύλη).
Επομένως, η υπεροχή του «ὑπερούσιου» όρου έγκειται στο ότι δείχνει μεταφυσική ὑπερβασία: δεν περιορίζει τον Θεό μέσα στην ουσία, αλλά τον αναγνωρίζει ως την πηγή και αιτία τόσο της ουσίας όσο και του όντος.

..και σε ρωτω ... το Εν παρεχει ουσια χωρις να εχει ουσια ή η ουσια του ειναι αλλης φύσης ....μπορει απο το αμορφο το α-ουσιο να εκπορευτουν οι μορφες και οι ουσίες ???

[tanipteros]

σχόλιον 1

λες

4. Γιατί ο όρος ὑπερούσιος είναι ανώτερος;
Ὁμοούσιος και ὁμοιούσιος δηλώνουν σχέσεις ἐντός τῆς οὐσίας. Ορίζουν τα όντα συγκριτικά, ανάλογα με την ουσία τους.
Το Ὑπερούσιον Ἕν δεν συγκρίνεται με καμία οὐσία, διότι ἐκείνο παρέχει οὐσία.
Το Ἕν είναι η ἀρχή: ἐκπορεύει το ὄν, ἐκπορεύει την νοητή ουσία, και μέσω αυτών κάθε βαθμίδα υπάρξεως (ψυχές, φύση, ύλη).
Επομένως, η υπεροχή του «ὑπερούσιου» όρου έγκειται στο ότι δείχνει μεταφυσική ὑπερβασία: δεν περιορίζει τον Θεό μέσα στην ουσία, αλλά τον αναγνωρίζει ως την πηγή και αιτία τόσο της ουσίας όσο και του όντος.

..και σε ρωτω ... το Εν παρεχει ουσια χωρις να εχει ουσια ή η ουσια του ειναι αλλης φύσης ....μπορει απο το αμορφο το α-ουσιο να εκπορευτουν οι μορφες και οι ουσίες ???

όχι το Εν δεν περίεχει ουσία είναι πέραν κάθε ουσίας σαν το Μη-Ον. Η διαφορά τους είναι ότι το Εν εκπορεύει ουσία μέσω του Νου ενώ το Μη-Ον αν υπήρχε στερείται την δυνατότητα εκπόρευσης και απλά θα έμενε άδειο ως τίποτα χωρίς να ενεργεί.

στον Πλατωνισμό όμως το Μη-Ον δεν υπάρχει, ταυτίζεται με την πλήρη ανυπαρξία ουσίας και δράσης που δεν υφίσταται.
έσχατη εκδήλωση του Ενός είναι η άψυχη ύλη και όχι το τίποτα.

[Λαχουρένιος]

Για τον νεοπλατωνισμό ουσίες είναι οι Ιδέες όπως στον πλατωνισμό ή κάτι άλλο?

[tanipteros]

Για τον νεοπλατωνισμό ουσίες είναι οι Ιδέες όπως στον πλατωνισμό ή κάτι άλλο?

Η «οὐσία» στον νεοπλατωνισμό διατηρεί μεν την πλατωνική βάση, αλλά παίρνει πιο συστηματοποιημένη και ιεραρχική σημασία.

1. Σχέση με τον Πλάτωνα

Για τον Πλάτωνα, οὐσία = το σταθερό, αληθινό είναι (οι Ἰδέες).

Για τους Νεοπλατωνικούς, οὐσία παραμένει το «ὄντως ὄν», αλλά εντάσσεται σε μια μεταφυσική κλίμακα που ξεκινά από το Ἕν και κατεβαίνει μέχρι τον υλικό κόσμο.

2. Η ιεραρχία της πραγματικότητας

Στον Πλωτίνο και στον Πρόκλο, η πραγματικότητα διαρθρώνεται σε βαθμίδες:

Τὸ Ἕν – υπερέχει πάσης οὐσίας (ἐπέκεινα τῆς οὐσίας). Είναι υπερ-οντολογική αρχή, πέρα από κατηγορία και καθορισμό.

Νοῦς – το πρώτο επίπεδο της οὐσίας. Εδώ βρίσκονται οι νοητές Ιδέες ως πραγματικά «ὄντα».

Ψυχή – μετέχει της οὐσίας, αλλά σε κατώτερο, «κινούμενο» και μεριστό επίπεδο.

Φύσις – Σώματα – τα αισθητά, που έχουν μετοχή στην οὐσία αλλά δεν είναι οὐσία καθ’ εαυτά.

3. Διάκριση τριών βαθμίδων οὐσίας

Ο Πρόκλος και άλλοι Νεοπλατωνικοί διακρίνουν:

Ὑπερούσια (το Ἕν, πέρα από την οὐσία).

Πρώτη οὐσία (Νοῦς, τα νοητά).

Δευτέρα οὐσία (Ψυχή, που μετέχει του Νοῦ).

Έτσι, οὐσία στον νεοπλατωνισμό δεν είναι απλώς οι Ιδέες, αλλά ολόκληρη η σφαίρα του «ὄντος» κάτω από το Ἕν.

4. Συνοπτικός ορισμός στον νεοπλατωνισμό

Η οὐσία είναι το «ὄντως ὄν», δηλαδή η σφαίρα του Νοῦ και των Ιδεών, καθώς και ό,τι μετέχει αυτών, σε αντίθεση προς το Ἕν που είναι υπερούσιο. Με άλλα λόγια:

Στον Πλάτωνα: οὐσία = Ιδέες (σταθερή ύπαρξη).

Στον Νεοπλατωνισμό: οὐσία = το οντολογικό πεδίο από τον Νοῦ μέχρι την Ψυχή· το Ἕν βρίσκεται πέραν αυτής.

Συνοπτικά
Άλλη οὐσία έχει ο Νοῦς (νοητή και ακίνητη).
Άλλη οὐσία η Ψυχή (μεριστή, κινητική, διαμεσολαβητική).
Άλλη οὐσία η Φύσις (παραγωγική, κοσμοπλαστική).
Τα σώματα έχουν μόνο αμυδρή μετοχή στην οὐσία.
Το Ἕν είναι υπερούσιο· δεν ανήκει στην κατηγορία της οὐσίας.

[Λαχουρένιος]

Chatgpt?

[tanipteros]

Chatgpt?

[tanipteros]

Chatgpt?

με λίγα λόγια ο όρος "ομοούσιος" αναφέρεται στην ουσία όντων της ίδιας βαθμίδος...

πχ ίδια ουσία μεταξύ Ενάδων ή μεταξύ Θεών ή μεταξύ Ψυχών ή μεταξύ Αισθητών πχ ανθρώπων.

δεν υφίσταται όμοια ουσία μεταξύ ψυχής και Θεού, δη του Ενός που είναι Υπερούσιο.
έτσι ο Ιησούς ως άνθρωπος με ψυχή δεν μπορεί παρά να έχει ίδια ουσία μεταξύ ανθρώπων όχι με Θεό ή το Εν.

[ΜΥΘΗΡΑ]

σχόλιο 2


...οι ενστάσεις ερωτήσεις μου για την βαθμίδα του ΕΝΟΣ ...

...είναι βαθμίδα οντολογική ?? αν ναι τότε πως στερείται ουσίας .. μηπως θελουν να πουν οι διευθετιστες οντολόγοι οτι η ουσια του είναι απολυτα καθαρή και λεπτή ???

...αν δεν είναι οντολογική βαθμίδα το ΕΝ πως χμμμ από αυτή ξεπηδούν οι κατώτερες οντολογικές βαθμίδες ?? στον Παρμενίδη στα λιγα αποσπάσματα που σώθηκαν η σοφή Μούσα έλεγε ότι από το ΜΗ ΟΝ δεν μπορεί να προκύψει το ΟΝ ...

....το Σύστημα της Αποστασίας Απόκλισης έχει κρεουργήσει καθαρά στην επίγνωση σοφά συγγράμματα ενώ εκείνα που είχαν αντιφάσεις και παρανοειδείς ιδέες τους επέτρεψε να διασωθούν

[ΜΥΘΗΡΑ]

Chatgpt?

με λίγα λόγια ο όρος "ομοούσιος" αναφέρεται στην ουσία όντων της ίδιας βαθμίδος...

πχ ίδια ουσία μεταξύ Ενάδων ή μεταξύ Θεών ή μεταξύ Ψυχών ή μεταξύ Αισθητών πχ ανθρώπων.

δεν υφίσταται όμοια ουσία μεταξύ ψυχής και Θεού, δη του Ενός που είναι Υπερούσιο.
έτσι ο Ιησούς ως άνθρωπος με ψυχή δεν μπορεί παρά να έχει ίδια ουσία μεταξύ ανθρώπων όχι με Θεό ή το Εν.

σχόλιο 3

...γιατί να μη εννοούμε με το όρο <ομοούσιος> την ομοιότητα της ουσίας στο πυρήνα του όντος ??? γιατί στην ίδια βαθμίδα πχ την θειική μπορεί να ανήκουν θεοί με διαφορετική ποιότητα ουσίας στον πυρήνα τους ...

...έτσι ένας ενσαρκωμένος Ηρως - Ημίθεος, Μεσσίας, Αβατάρ Βούδας, Ιμάμης Τσε, Τζαιν κτλ μπορεί κάλλιστα να έχει ίδια ουσία με τους θεούς ως ομοιότητα ουσίας με αυτούς στον πυρήνα της ύπαρξης του