Περὶ Θυσιῶν καὶ Ἐπιψυχιδίου – Διδασκαλία Νεοπλατωνική

[tanipteros]

Περὶ Θυσιῶν καὶ Ἐπιψυχιδίου – Διδασκαλία Νεοπλατωνική

Μέρος Πρῶτον – Περὶ Θυσιῶν
Οἱ Νεοπλατωνικοὶ σοφοὶ ἡγοῦντο ὅτι ἡ θυσία οὐκ ἔστι τροφὴ θεῶν, ἀλλὰ μέθεξις ἀνθρώπων καὶ θεῶν, καὶ σύμβολον ἀναγωγῆς τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ ἄρρητον θεῖον. Οὐχ ὡς τὰ ἔθνη τὰ βαρβαρικὰ ἐνόμιζον, ὅτι θεὸς δεῖται καπνοῦ καὶ αἵματος· ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν ἁρμονίαν ἐζήτουμεν.

Πορφύριος – Περὶ ἀποχῆς (II, 27–29)

«Οἱ παλαιοὶ νομοθέται θυσίας μὲν ἔθηκαν, ἀλλ’ οὐχ ἵνα τὰ θεῖα τῶν σφαγίων δεήσεται, ἀλλ’ ἵνα κοινωνοῦσιν ἅμα ἀνθρώπων καὶ θεῶν αἱ συνουσίαι γίγνωνται. Καὶ τοῦτο μὲν ἐν ἀρχῇ, ὕστερον δὲ ἐπὶ τὴν τῶν αἱμάτων πολυθυμίαν ἐξέπεσεν.»

Ἀπόδοσις:
Οἱ πάλαι νομοθέται ἐθέσπισαν τὰς θυσίας, οὐχ ὡς εἰ δέοιντο οἱ θεοὶ τῶν σφαγίων, ἀλλ’ ἵνα γένηται κοινωνία καὶ συνουσία ἀνθρώπων τε καὶ θεῶν. Ἐν ἀρχῇ μὲν οὕτως, ὕστερον δὲ εἰς πολυθυμίαν αἱμάτων ἐξέπεσε τὸ ἔθος.

Ἰάμβλιχος – Περὶ Μυστηρίων (V, 23)

«Οὐδὲν τῶν θυομένων ὑλικῶς ἡ θεία δύναμις προσδέχεται, ἀλλὰ τὰ συμβολικὰ σημεῖα τῆς ἀναγωγῆς ἡμῶν· καὶ τὰ μὲν καίεται ὡς εἰς οὐρανὸν ἀναπέμποντα τὰς ἀναθυμιάσεις, τὰ δὲ μετέχεται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ὡς κοινωνία πρὸς θεούς.»

Ἀπόδοσις:
Οὐδὲν τῶν θυσιῶν τὸ ὑλικὸν ἡ θεία δύναμις προσδέχεται, ἀλλὰ μόνον τὰ συμβολικὰ σημεῖα τῆς ἡμετέρας ἀναγωγῆς. Καὶ τὰ μὲν καόμενα ὡς ἀναθυμίασις εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναπέμπεται, τὰ δὲ μετερχόμενα παρ’ ἀνθρώπων γίνονται κοινωνία πρὸς τοὺς θεούς.

Πρόκλος – Σχόλια εἰς τὸν Τίμαιον (I, 180, 15–22)

«Ἡ θυσία οὐ τροφὴ θεῶν, ἀλλ’ ὁμοίωσις τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ θεῖον· τὸ γὰρ κάλλιστον καὶ ἁγιώτατον ἀεὶ προσαγορεύειν δεῖ τοῖς θεοῖς. Οἱ δὲ νομίζοντες ὡς ἐν σαρκίοις ἢ καπνοῖς τρέφονται, οὐδὲ τὴν φύσιν θεοῦ συνιᾶσιν.»

Ἀπόδοσις:
Ἡ θυσία οὐχ ὡς τροφὴ τοῖς θεοῖς νοεῖται, ἀλλ’ ὡς ὁμοίωσις τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ θείον. Τὸ γὰρ κάλλιστον καὶ ἁγιώτατον πρέπει νὰ προσαγορεύηται τοῖς θεοῖς. Οἱ δὲ νομίζοντες ὅτι ἐν σαρκίοις ἢ καπνοῖς τρέφονται, οὐδὲ τὴν φύσιν τοῦ θεοῦ ἐπίστανται.

Μέρος Δεύτερον – Περὶ τοῦ Ἐπιψυχιδίου
Τὸ ἐπιψυχίδιον, τὸ μικρὸν ἐκεῖνο μέρος τῶν σπλάγχνων καὶ τῶν ὀστέων ὃ κατεκαίετο ἐπὶ τοῦ βωμοῦ, ἦν τὸ σύμβολον τῆς θείας μερίδος. Οἱ Νεοπλατωνικοὶ ἐδίδασκον ὅτι τοῦτο οὐχ ὡς τροφὴ τοῖς θεοῖς προσφέρεται, ἀλλὰ ὡς ἔνδειξις σεβασμοῦ καὶ ἁγνῆς ἀναθυμιάσεως, ἣν ἀναδέχονται αἱ νοηταὶ δυνάμεις.

Πορφύριος – Περὶ ἀποχῆς (II, 27–28)

«Οὐδὲν ἄλλο τοῖς θεοῖς ἀνετίθεσαν οἱ παλαιοὶ πλὴν ὀστέων καὶ σπλάγχνων ἐπιψυχιδίων, τὸ δὲ λοιπὸν τῆς θυσίας μετελάμβανον οἱ ἄνθρωποι· καὶ διὰ τούτου ἐδείκνυον ὡς οἱ θεοὶ μηδὲν δεῖν σαρκῶν ἢ αἱμάτων, ἀλλὰ μόνον τιμῆς καὶ ἁγνῆς ἀναθυμιάσεως.»

Ἀπόδοσις:
Οἱ ἀρχαῖοι τοῖς θεοῖς οὐδὲν ἄλλο ἀνετίθεσαν πλὴν ὀστέων καὶ σπλάγχνων μετὰ τοῦ ἐπιψυχιδίου· τὸ δὲ λοιπὸν μετελάμβανον οἱ ἄνθρωποι. Οὕτως ἐδήλουν ὅτι οἱ θεοὶ οὐκ ἔχουσι χρείαν σαρκῶν ἢ αἱμάτων, ἀλλὰ μόνον τιμῆς καὶ καθαρᾶς ἀναθυμιάσεως.

Ἰάμβλιχος – Περὶ Μυστηρίων (V, 23–24)

«Τὰ ἐπιψυχίδια καὶ τὰ καόμενα οὐχ ὡς τροφὴ θεοῖς ἐστίν, ἀλλὰ σύμβολα τῆς πρὸς τὸ θεῖον ἀναγωγῆς· καὶ διὰ τῶν ἀναθυμιάσεων ὁ ἄνθος τοῦ θύματος ἐπαναπέμπεται πρὸς τὰς ἀνωτάτω δυνάμεις.»

Ἀπόδοσις:
Τὰ ἐπιψυχίδια καὶ τὰ καόμενα οὐχὶ ὡς τροφὴ τοῖς θεοῖς λογίζονται, ἀλλ’ ὡς σύμβολα τῆς ἀναγωγῆς πρὸς τὸ θείον· διὰ γὰρ τῶν ἀναθυμιάσεων ἀναπέμπεται τὸ ἄνθος τοῦ θύματος πρὸς τὰς ὑπέρτατας δυνάμεις.

Πρόκλος – Σχόλια εἰς τὸν Τίμαιον (I, 180, 18–22)

«Οἱ μὲν παλαιοὶ ἐπιψυχίδια καὶ σπλάγχνα κατέκαιον, ὡς ἀφιέμενοι τοῖς θεοῖς τὸ κάλλιστον· τὸ δὲ ὑλικὸν ἐφείδοντο καὶ διετήρουν πρὸς τὴν ἀνθρώπων κοινωνίαν. Οὐ γὰρ ἐν σαρκίοις ἢ καπνοῖς ὑπάρχει τροφὴ θεοῦ, ἀλλ’ ἐν ὁμοιώσεσι τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ θείον.»

Ἀπόδοσις:
Οἱ ἀρχαῖοι ἐκαίον τὰ ἐπιψυχίδια καὶ τὰ σπλάγχνα, ὡς ἀφιερώντες τοῖς θεοῖς τὸ κάλλιστον· τὸ δὲ ὑλικὸν διετήρουν εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν ἀνθρώπων. Οὐ γὰρ ἐν σαρκίοις οὐδὲ καπνοῖς ἡ τροφὴ τοῦ θεοῦ, ἀλλ’ ἐν ταῖς ὁμοιώσεσι τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ θείον.

Μέρος Τρίτον – Περὶ Θυσιῶν Ἀναιμάκτων
Οἱ θεῖοι ἄνδρες τῆς Νεοπλατωνικῆς σχολῆς πολλαχῇ παραγγέλλουσιν ὅτι τὰ ἄριστα ἀναθήματα τοῖς θεοῖς εἶναι τὰ ἄναιμα· θυμίαμα, λιβανωτός, ὕμνοι, μουσικὴ καὶ χοροί, ἃ τὴν ψυχὴν καθαίρουσι καὶ πρὸς τὸ θείον ἐπαίρουσιν.

Πορφύριος – Περὶ ἀποχῆς (II, 16–17)

«Θύειν δὲ δεῖ λιβανωτοῖς καὶ θυμιώμασι καὶ ὕμνοις· ταῦτα γὰρ ἁγιώτατα καὶ καθαρώτατα θεοῖς ἀνθρώπων ἀναθήματα.»

Ἀπόδοσις:
Θύειν χρὴ τοῖς θεοῖς οὐ διὰ σφαγίων, ἀλλὰ διὰ λιβανωτοῦ, θυμιάματος καὶ ὕμνων· ταῦτα γάρ εἰσιν ἁγιώτατα καὶ καθαρώτατα ἀναθήματα, ἄξια τῆς θείας ἀναδέξεως.

Ἰάμβλιχος – Περὶ Μυστηρίων (V, 26–27)

«Οἱ γὰρ θεοὶ χαίρουσιν ὕμνοις καὶ ὀρχήσεσι καὶ ᾠδαῖς, ἐπεὶ ταῦτα καθαίρει τὴν ψυχὴν καὶ πρὸς τὴν θείαν ἁρμονίαν ἐπανορθοῖ.»

Ἀπόδοσις:
Οἱ θεοὶ χαίρουσι μάλιστα τοῖς ὕμνοις, ταῖς ὀρχήσεσι καὶ ταῖς ᾠδαῖς· ταῦτα γὰρ καθαίρει τὴν ψυχὴν καὶ ἐπανορθοῖ πρὸς τὴν θείαν ἁρμονίαν, καθιστῶντα τὸν ἄνθρωπον σύμμετρον πρὸς τὸ θείον.

Πρόκλος – Εἰς Ἀλκιβιάδην (In Alcibiadem I, 149, 3–8)

«Τῶν δὲ ἀναθημάτων κάλλιστα μὲν εἰσὶν οἱ ὕμνοι καὶ ἡ μουσικὴ καὶ τὰ χορευτικὰ· διὰ γὰρ τούτων ἡ ψυχὴ καθαίρεται καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐπαίρεται.»

Ἀπόδοσις:
Τῶν ἀναθημάτων κάλλιστα λογίζονται οἱ ὕμνοι, ἡ μουσικὴ καὶ τὰ χορευτικά· διὰ τούτων γὰρ ἡ ψυχὴ καθαίρεται καὶ ἐπαίρεται πρὸς τὸ Ἀγαθόν.

Ἐπίλογος
Ἡ παρὰ τῶν σοφῶν διδαχή φανερῶς δηλοῖ· ὅτι οἱ θεοὶ οὐκ ἐν σαρκίοις οὐδὲ ἐν αἵμασιν εὐφραίνονται, ἀλλ’ ἐν ὕμνοις καὶ χοροῖς, ἐν θυμιαμάτων ἀναθυμιάσει καὶ καθαρᾷ ψυχῇ. Ἡ γὰρ θυσία ἀληθῶς ἐστὶν ἀναγωγὴ τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ θείον, καὶ ἡ ὁμοίωσις ἡμῶν τῷ Ἀγαθῷ. Τούτῳ ἄρα προσεχώμεν, τὴν μὲν βαναυσίαν σφαγήν ἀποτινάσσοντες, τὴν δὲ καθαράν καὶ ἄμωμον θυσίαν προσάγοντες· ἵνα τῇ ἀληθείᾳ θεουργοὶ γινώμεθα καὶ τῷ θείῳ συνάπτωμεν.