Στον Βουδισμό οι τελετές δεν στοχεύουν τόσο στο να «διώξουν» ή να «καταστρέψουν» τα πνεύματα, αλλά να τα μετασχηματίσουν μέσω της δύναμης του ντάρμα και της συμπόνιας.
Αποτροπαϊκές πρακτικές
Υπάρχουν παραδοσιακά σε πολλές βουδιστικές χώρες. Χρησιμοποιούνται μάντρα, ντάρανι και τελετές προστασίας (παρίτραν) για να απομακρύνουν ή να εξουδετερώσουν αρνητικές δυνάμεις, πνεύματα, ασθένειες ή κακοτυχίες.
Παραδείγματα: το Ratana Sutta στη Θερυαβάντα παράδοση, ή τελετές με το Heart Sūtra και μάντρα της Prajñāpāramitā στον Μαχαγιάνα.
Τελετές συμπόνιας προς κακοδαίμονες
Ιδίως στον Μαχαγιάνα και τον Βατζραγιάνα, συναντάμε τελετές όπου αντί να διωχθούν τα πνεύματα, τους προσφέρονται καπνός, φαγητό ή μάντρα, ώστε να ικανοποιηθούν και να σταματήσουν να βλάπτουν.
Στο Θιβέτ υπάρχει η πρακτική «sur offering» (προσφορά καπνού/αρώματος), όπου προσφέρονται μυρωδιές (π.χ. σανταλόξυλο, βότανα) στους πεινασμένους δαίμονες (πρέτα) και στα περιπλανώμενα πνεύματα.
Μια άλλη είναι η «chöd» (τέλεση προσφοράς του ίδιου του σώματος ως φαντασιακό δώρο), που στοχεύει στη μεταμόρφωση του φόβου απέναντι στα πνεύματα σε πράξη γενναιοδωρίας και συμπόνιας.
Στην Ιαπωνία, υπάρχουν οι τελετές Segaki-e, αφιερωμένες σε ανήσυχα πνεύματα και «κακοδαίμονες», όπου οι μοναχοί τους προσφέρουν τροφή και προσευχή για λύτρωση.
Φιλοσοφικό υπόβαθρο
Η στάση δεν είναι εχθρική· ο Βουδισμός θεωρεί ότι ακόμη και τα πνεύματα που φέρνουν συμφορές είναι όντα παγιδευμένα στην άγνοια και τον πόνο. Συνεπώς, η προσφορά και η προσευχή στοχεύουν να τα γαληνέψουν και να τα κατευθύνουν προς το ντάρμα.
Συμπέρασμα:
Ο Βουδισμός έχει και αποτροπαϊκές τελετές, αλλά συχνά το κυρίαρχο πνεύμα είναι της συμπόνιας. Αντί να πολεμούνται οι «κακοδαίμονες», θεωρούνται κι αυτοί όντα που χρειάζονται βοήθεια για να ξεφύγουν από την οδύνη.
Δύο χαρακτηριστικές τελετές όπου φαίνεται καθαρά το βουδιστικό πνεύμα της συμπόνιας προς τα πνεύματα που θεωρούνται κακοποιά ή ταραχώδη.
1. Θιβετανική τελετή Sur Offering (προσφορά καπνού/αρώματος)
- Σκοπός: Να κατευναστούν οι πεινασμένοι δαίμονες (πρέτα), περιπλανώμενα πνεύματα και ψυχές που υποφέρουν, προσφέροντάς τους «τροφή» με τη μορφή καπνού και αρώματος.
- Πλαίσιο: Πραγματοποιείται συχνά το βράδυ, μετά το σούρουπο.
Βήματα:
Προετοιμασία προσφοράς: Ανακατεύονται βότανα, αλεύρι, τσάι, βούτυρο ή σκόνη σανταλόξυλου.
Άναμμα: Το μείγμα καίγεται σε ειδικό δοχείο ή πυροδοτείται με κάρβουνο ώστε να βγάζει αρωματικό καπνό.
Επίκληση: Ο ασκητής ή ο μοναχός απαγγέλλει μάντρα, αφιερώνοντας τον καπνό σε όλα τα πνεύματα που πεινούν, περιπλανώνται ή προκαλούν δυστυχία.
Για παράδειγμα, χρησιμοποιούνται τα μάντρα του Chenrezig (Αβαλοκιτεσβάρα), του Βούδα της Συμπόνιας.
Οπτικοποίηση: Φαντάζονται ότι ο καπνός μετατρέπεται σε αναρίθμητα φαγητά και ποτά, ικανοποιώντας τα πνεύματα.
Αφιερώσεις: Κλείνει με ευχές τα πνεύματα να ηρεμήσουν και να οδηγηθούν στη φώτιση.
2. Ιαπωνική τελετή Segaki-e (γιορτή για τα ανήσυχα πνεύματα)
- Σκοπός: Να βοηθηθούν τα «πεινασμένα πνεύματα» (餓鬼 gaki), τα οποία φέρνουν συμφορές ή ατυχία επειδή περιπλανώνται αχόρταγα.
- Πλαίσιο: Τελούνται κυρίως κατά τη διάρκεια του Obon (γιορτή των νεκρών).
Βήματα:
Προετοιμασία τροφής: Ο ναός ή οι οικογένειες ετοιμάζουν προσφορές από ρύζι, λαχανικά και νερό, τα οποία αφήνονται έξω από το σπίτι ή μπροστά στον ναό.
Τελετουργία ανάγνωσης Σούτρας: Οι μοναχοί απαγγέλλουν το Heart Sutra ή άλλα κείμενα, αφιερωμένα στα πνεύματα.
Κάλεσμα των πνευμάτων: Με καμπάνες και ξύλινα κρουστά καλούνται τα ανήσυχα πνεύματα να προσέλθουν.
Προσφορά τροφής: Οι προσφορές τοποθετούνται σε ειδικό βωμό ή αφήνονται σε εξωτερικό χώρο ώστε τα πνεύματα να τις «λάβουν».
Αποστολή με ευχή: Η τελετή ολοκληρώνεται με την αποστολή των πνευμάτων πίσω στον κόσμο τους, με την ελπίδα ότι έχουν ηρεμήσει και λάβει πνευματική βοήθεια.
Κοινό στοιχείο και των δύο:
Τα πνεύματα δεν αντιμετωπίζονται εχθρικά αλλά με συμπόνια, αναγνωρίζοντας ότι η βία ή η συμφορά που φέρνουν προέρχεται από την ίδια τους τη δυστυχία. Η τελετή αποσκοπεί να τα «ταΐσει» και να τα καθοδηγήσει προς το Ντάρμα.
3. Η τελετή Chöd (གཅོད་ – «Αποκοπή»)
- Σκοπός
Να «αποκοπεί» η προσκόλληση στο εγώ και στο σώμα.
Να μετασχηματιστεί ο φόβος για πνεύματα, αρρώστιες ή θάνατο σε συμπόνια και γενναιοδωρία.
- Πλαίσιο
Αναπτύχθηκε από τη Γιόγκινι Machig Labdrön (11ος αιώνας).
Σημαντική στο Θιβετανικό Βατζραγιάνα, ιδίως στις σχολές Kagyu και Nyingma.
Συχνά τελείται σε νεκροταφεία, σπηλιές ή μέρη που θεωρούνται «στοιχειωμένα».
Βήματα Τελετής
Προετοιμασία
Ο ασκητής παίρνει το damaru (μικρό τύμπανο) και το kangling (τρομπέτα από ανθρώπινο μηριαίο οστό).
Κάθεται σε τόπο που προκαλεί φόβο (νεκροταφείο, έρημο βουνό).
Επίκληση
Καλούνται όλα τα πνεύματα: θεότητες, δαίμονες, προστάτες, πρέτα, ακόμα και οι πιο εχθρικές οντότητες.
Οπτικοποίηση της θυσίας
Ο ασκητής φαντάζεται ότι το ίδιο του το σώμα τεμαχίζεται και μετατρέπεται σε άπειρα φαγητά, ποτά, και θησαυρούς.
Το σώμα δεν καταστρέφεται πραγματικά· είναι καθαρά διαλογιστική οπτικοποίηση.
Προσφορά
Οραματίζεται ότι όλα τα πνεύματα, θεοί, δαίμονες, πρέτα, ακόμη και οι ίδιοι οι «κακοδαίμονες», τρέφονται και ικανοποιούνται πλήρως.
Απαγγέλλονται ειδικά μάντρα.
Μετασχηματισμός
Μέσα από την πράξη αυτή, ο ασκητής μαθαίνει να μην φοβάται ούτε τον πόνο, ούτε τον θάνατο, ούτε τις εχθρικές δυνάμεις.
Τα πνεύματα κατευνάζονται και μετατρέπονται σε συμμάχους ή οδηγούνται στον δρόμο του Ντάρμα.
Φιλοσοφική σημασία
Η Chöd δείχνει την απόλυτη εφαρμογή της παραμίτα της γενναιοδωρίας (dāna).
Εκεί που άλλες θρησκείες θα έδιωχναν τα πνεύματα, εδώ τους προσφέρεις το πιο πολύτιμο δώρο – το ίδιο σου το σώμα.
Είναι ένας θεουργικός εξαγνισμός φόβου: ό,τι σε τρομάζει, το μετατρέπεις σε πράξη συμπόνιας.
Έτσι, οι τρεις τελετές (Sur – Segaki – Chöd) σχηματίζουν μια κλίμακα:
Sur → απαλές προσφορές καπνού.
Segaki → κοινοτική προσφορά τροφής.
Chöd → ακραία προσφορά του ίδιου του σώματος μέσω διαλογισμού.
