Ἡ Νεοπλατωνικὴ Διδασκαλία τῶν ἓξ Σταδίων τῆς Ψυχῆς - Η Αναπνοή του Θεού

[tanipteros]

Ἡ Νεοπλατωνικὴ Διδασκαλία τῶν ἓξ Σταδίων τῆς Ψυχῆς - Η Αναπνοή του Θεού
Ἐν τῇ ἀπορρήτῳ θεολογίᾳ τῶν Ἑλλήνων ἡ ψυχὴ θεωρεῖται ὡς θεῖον ἀπόρρυμα τοῦ Ἑνός, κατιοῦσα δι᾿ ἀναγκαίων βαθμίδων ἐπὶ τὴν ὕλην, καὶ πάλιν ἐπανιοῦσα δι᾿ ἀσκήσεως, καθάρσεως καὶ θεωρίας εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ Ἀγαθοῦ.
Ἡ τοιαύτη πορεία συνίσταται ἐκ ἓξ ἱερῶν Σταδίων, ἃ ἀποτελοῦσι τὴν ὁδὸν τῆς καθόδου καὶ τῆς ἐπαναγωγῆς τῆς ψυχῆς — τὴν ἱερὰν περιόδον τῆς γενέσεως καὶ τῆς ἀναβάσεως.

1. Τὸ Στάδιον τῆς Γεννήσεως — Ἡ Κατάβασις εἰς τὸ Σῶμα
Ἐν ταύτῃ τῇ φάσει ἡ ψυχὴ, ἔτι ἀπλῆ καὶ φωτεινή, ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ Νοητοῦ Κόσμου καὶ ἐνδύεται τὸ σῶμα ὡς ἱμάτιον βαρέως σκιερόν. Ἐπιλανθάνεται τῶν θεοπνεύστων μορφῶν καὶ ἐμπλέκεται εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν ὕλην. Ὡς λέγει ὁ Πλωτῖνος, ἡ ψυχὴ ἐρασθεῖσα τοῦ ἔργου ἑαυτῆς κατέρχεται.

Περὶ τῆς Ἐκπορεύσεως ἐκ τοῦ Ἑνός
Πρὸ τῆς καθόδου, ἡ ψυχὴ ἐν ἀπλότητι καὶ λαμπρότητι ἱδρύεται ἐν τῷ Νοητῷ Κόσμῳ, ἔχουσα κοινωνίαν ἀδιαίρετον μετὰ τοῦ Νου, καὶ δι᾿ αὐτοῦ μετὰ τοῦ Ἑνός. Ἐκεῖ πᾶσα κίνησις ἔχει ἡσυχίαν, πᾶσα νόησις ἔχει ἐνάργειαν, καὶ πᾶσα ζωὴ ἐστιν ἀφθαρσία.
Ἀλλ᾿ ἐν τῇ ἀβύσσῳ τοῦ θείου Ἐνὸς ἐνεδρεύει καὶ ὁ θεῖος Ἔρως — ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀπείρου Ἀγαθοῦ νὰ ἐκφανῇ, νὰ ἀποκαλυφθῇ, νὰ λάμψῃ ἐν πλείοσι μορφαῖς. Ἡ ψυχὴ, ὡς ἀντανάκλασις τῆς νοερᾶς ζωῆς, μετέχει τοῦ ἔρωτος τούτου καὶ κινείται πρὸς δημιουργίαν.
Οὐκ ἀνάγκῃ, ἀλλ᾿ ἐλευθερίᾳ ἐκπορεύεται — ἐξ ἑκουσίας προαιρέσεως, ὡς θυγάτηρ τοῦ Ἀγαθοῦ ἐπιθυμοῦσα τὸ ἀγαθὸν διαδώσειν ἐν τοῖς κατωτέροις.

Ἡ Κατάβασις ὡς Ἔρως τοῦ Ἔργου
Ἡ κάθοδος τῆς ψυχῆς εἰς τὸ σῶμα δὲν ἐστὶν πτῶσις ἐξ ἁμαρτίας, ἀλλ᾿ ἐρωτικὴ ἔκστασις — ἔρως ἐνεργείας καὶ δημιουργίας. Ὡς λέγει ὁ Πλωτῖνος, ἡ ψυχὴ ἐρασθεῖσα τοῦ ἔργου ἑαυτῆς κατέρχεται. Θέλει ἡ ψυχὴ ἰδεῖν τὸ κάλλος τῶν ἰδίων λογισμῶν ἐν ὕλῃ, ὥσπερ ὁ τεχνίτης ποθεῖ νὰ ἐκτυπώσῃ τὸ σχέδιον τοῦ νοὸς αὐτοῦ ἐν μορφῇ ὁρατῇ.

Ἐν ταύτῃ τῇ θεοπρεπεῖ ἐπιθυμίᾳ, ἡ ψυχὴ κατέρχεται διὰ τῶν νοερῶν βαθμίδων, ἀπὸ τὸ ἀπαθὲς καὶ καθαρὸν πρὸς τὸ μεικτὸν καὶ παθητὸν, ἕως ὅτου ἄγγισμα λάβῃ τῆς ὕλης. Ἐνδύεται τότε σῶμα ὡς ὄργανον ἐμπειρίας, ἀλλ᾿ ἅμα γίνεται καὶ δεσμὸς. Τὸ ἱμάτιον τοῦ φωτὸς γίνεται σάρξ καὶ φθορὰ. Ἡ λήθη ἀρχίζει νὰ καλύπτῃ τὴν νοητὴν μνήμην, καὶ ὁ ἐσωτερικὸς ἥλιος ἀμαυροῦται ὑπὸ τοῦ ἀτμοῦ τῆς ὕλης.

Ἡ Πτῶσις καὶ ἡ Ἀμνησία τοῦ Θείου
Ὅταν ἡ ψυχὴ προσκολληθῇ εἰς τὸ σῶμα, λησμονεῖ τὴν θείαν οὐσίαν αὐτῆς· νομίζει ἑαυτὴν σῶμα, πάθος, φύσιν. Ἐκ τούτου ἐκφύεται ἡ κακία — οὐχὶ ὡς οὐσία, ἀλλ᾿ ὡς στέρησις φωτός, ὡς σκότος ἐκ λήθης.
Ἡ ψυχὴ οὐκέτι θεωρεῖ ἐν ἑαυτῇ τὸ Ἀγαθόν, ἀλλ᾿ ἐκζητεῖ τὴν πληρότητα ἐν ταῖς ἐξωτερικαῖς ἡδοναῖς, ἐν ταῖς φαντασίαις, ἐν τοῖς ὁρατοῖς. Οὕτως ἡ θεία ἐνέργεια ἐξασθενεῖ, καὶ τὸ φῶς μετατρέπεται εἰς πῦρ, τὸ πῦρ εἰς καῦσιν, ἡ καῦσις εἰς πόνον.

Ἀλλ᾿ οὐ πᾶσα κατάβασις ἴση ἐστίν. Αἱ ψυχαὶ αἱ πραεῖαι κατέρχονται ἐκ παιδείας καὶ θείας ἐμπειρίας· αἱ δὲ ἀγνοοῦσαι καὶ ῥᾳθυμοῦσαι ἐμπλέκονται εἰς ἀνάγκην. Ὁμοίως, ἄλλαι ἑκουσίως ἐκπέπτουσιν ἐν ἀντιθεότητι, κατηγοροῦσαι τοῦ Ἑνὸς καὶ ταράττουσαι τὴν ἁρμονίαν· αὗται οἱ κακοδαίμονες, αἱ ψυχαὶ τῆς ἐθελουσίας ἀποστροφῆς.

Περὶ τοῦ Λόγου τῆς Ἐνσαρκώσεως
Ἡ ἐνσάρκωσις ἔχει νόημα ὡς πειραματισμὸς τῆς ἀθανασίας ἐν χρόνῳ. Ἡ ψυχὴ, ἀθάνατος ἐκ φύσεως, ποθεῖ νὰ γνωρίσῃ τὸ θνητόν ὡς ἄλλο ἑαυτῆς. Ἔστιν οὖν ἡ γένεσις θεία σχολὴ, ὡς λέγει τὸ ἱερὸν δόγμα: ὁ κόσμος παιδευτήριον καὶ γυμνάσιον ψυχῶν.
Ἐνταῦθα ἡ ψυχὴ διδάσκεται διὰ τοῦ πόνου, γνωρίζει διὰ τοῦ πάθους, ἐξαγνίζεται διὰ τοῦ ἀγῶνος. Ἡ σάρξ γίνεται ὄργανον δοκιμασίας, οὐχὶ ἔγκλημα· ὁ χρόνος γίνεται σχολεῖον, οὐχὶ δεσμωτήριον.

Ἡ Ἐλευθερία καὶ ὁ Κίνδυνος
Ἡ κατάβασις οὐκ ἔστιν ἀνάγκη, ἀλλ᾿ ἐλεύθερος κίνησις — ἀλλ᾿ ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ ταύτῃ ἐγκυμονεῖ κίνδυνος. Ἡ ψυχὴ δύναται ἢ νὰ ἐπιστρέψῃ πρὸς τὸ φῶς ἐμπειρωθεῖσα τοῦ σκότους, ἢ νὰ ἀπολαύσῃ τὴν σκιὰν καὶ ἐγκλεισθῇ ἐν αὐτῇ. Ἡ λήθη γίνεται ἔξις, ἡ ἔξις δεσμός, καὶ ἡ ἐπανάβασις δυσχερής.

Διὸ οἱ Διδάσκαλοι παραγγέλλουσιν ὅπως ὁ μύστης φυλάττῃ τὴν μνήμην τοῦ θείου, καὶ μὴ παραδῷ ἑαυτὸν τῇ ῥᾳθυμίᾳ τῆς γενέσεως. Ὅστις ἐν τῷ κόσμῳ ἀναμιμνῄσκεται τοῦ οὐρανίου φωτός, ἤδη ἀναβαίνει ἐν τῷ σώματι.

Συμπέρασμα
Ἡ Κατάβασις εἰς τὸ Σῶμα ἐστὶ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἱερᾶς πορείας· ἡ ἐλεύθερος ἐκπόρευσις τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ Ἑνὸς εἰς τὸ γίγνεσθαι, ἵνα δι᾿ ἐμπειρίας γνωρίσῃ τὸ ἑαυτῆς βάθος καὶ ἐπιστρέψῃ τελειοτέρα. Ὁ κόσμος ἐστίν ἄρα οὐχὶ φυλακή, ἀλλὰ σχολὴ καὶ στάδιον δοκιμασίας.
Ἡ πτῶσις ἐστὶν ἔρως ἐξαγνιστικὸς· ἡ ἐμπειρία τοῦ χρόνου ἐργάζεται τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ἀϊδίου. Ἐὰν δὲ ὁ μύστης, δι᾿ ἀσκήσεως καὶ μνήμης, διατηρήσῃ ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀνάμνησιν τοῦ Ἑνὸς, τότε καὶ ἐν σώματι ὢν οὐκ ἔστι σωματικός, ἀλλ᾿ οὐράνιος, ἐκ τῶν ἄνω ἐνεργῶν ἐν τοῖς κάτω.

2. Τὸ Στάδιον τοῦ Ὀνείρου — Ἡ Ζωὴ ὡς Φαντασματοσκοπία
Ἡ ψυχὴ ἐν τῷ κόσμῳ τῆς γενέσεως βλέπει τὰς εἰκόνας τῶν νοητῶν ὡς δι᾿ ἐσόπτρου. Πᾶσα ἐμπειρία γίνεται σκιὰ τοῦ νοητοῦ φωτός, καὶ ὁ ἄνθρωπος ζῇ ὡς ἐν ὀνείρῳ. Ὁ σοφὸς δὲ μόνον ἀναγνωρίζει τὴν ζωήν ταύτην ὡς ὄναρ, καὶ ἐπαναφέρει τὴν ὄψιν τοῦ νοὸς πρὸς τὰ ἄνω.

Περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἐν σώματι ψυχῆς
Ἀφ’ οὗ ἡ ψυχὴ κατέβη εἰς τὸ σῶμα καὶ ἐνέδυσε τὴν παχύτητα τῆς ὕλης, ἐγκατοικεῖ ἐν κόσμῳ σκιῶν, ὅπου τὰ ὄντα φαίνονται μὲν ὡς ὄντα, ἀλλ’ οὐκ εἰσὶν ὄντως ὄντα, ἀλλ’ εἰκόνες τοῦ νοητοῦ φωτός. Ἡ αἴσθησις, ὡς ὄργανον κατὰ φύσιν ἀμβλυτερὸν τοῦ νοῦ, ἀντιλαμβάνεται μόνον τὴν ἐπιφάνειαν τῶν πραγμάτων· καὶ ἡ ψυχὴ, ἅτε ἐν τῷ σώματι ἐγκεκλεισμένη, βλέπει τὸν κόσμον ὥσπερ δι᾿ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι.

Ἡ τοιαύτη ζωή ἐστὶν ὥσπερ ὄναρ ἐγρηγορίας· καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὁ λανθάνων τὴν οὐράνιον πατρίδα, θεωρεῖ τὰ φαινόμενα καὶ πλανᾶται ἐπ’ αὐτοῖς ὡς ἐπὶ ἀληθείαις. Ἡ ψυχὴ, ὑποπίπτουσα εἰς τὴν δύναμιν τῆς φαντασίας, πλέκει κόσμον φαντασματικόν· καὶ ὁ κόσμος οὗτος, ὅλον ὄντα κατ’ ὄψιν, ἐστίν ὡς εἰκονικὸν θέατρον τοῦ νοητοῦ. Ὅθεν οἱ θεῖοι ἄνδρες ὠνόμασαν τὴν ζωήν τῶν πολλῶν φαντασματοσκοπίαν, τουτέστιν ὅρασιν σκιῶν καὶ μορφῶν ἀσταθῶν, ἀντὶ τῆς ἀληθοῦς ὄψεως.

Περὶ τῆς αἰσθητῆς πλάνης
Ὁ ἄνθρωπος, προσκολλώμενος ταῖς αἰσθήσεσιν, νομίζει τὸ φαινόμενον ὡς ὂν καθ’ αὑτό, καὶ τὴν ἡδονὴν ὡς ἀγαθόν· ἐκ τούτου δὲ γεννῶνται αἱ πλάναι τῆς ψυχῆς: ἡ φιληδονία, ἡ φιλοδοξία, καὶ ἡ φιλοχρηματία, ἃς ὁ Πλάτων καλεῖ δεσμοὺς τοῦ σπηλαίου.
Ἐν τούτοις τοῖς δεσμοῖς ὁ ἄνθρωπος ἐγκλείεται, θεωρῶν ὡς ἀληθινά τὰς σκιὰς τῶν πραγμάτων· καὶ ὅταν ἐπιχειρήσῃ ἀνατείνειν πρὸς τὸ φῶς, ἐνοχλεῖται ὑπὸ τῆς λαμπρότητος, ὥσπερ οἱ δεδεμένοι τῆς Πολιτείας, οἳ πρῶτον ἀτενίζοντες τὸν ἥλιον τυφλοῦνται.

Ἡ ψυχὴ ἐν τοῖς φαντασματικοῖς ἐνεργεῖ κατὰ εἴδωλον, καὶ οὐ κατὰ λόγον. Ὅθεν πᾶσα πράξις ἄνευ γνώσεως γίνεται ἁμαρτία, καὶ πᾶσα κίνησις ἄνευ φωτός, πάθος. Ἐκ τούτου ἡ ψυχὴ δεσμεύεται ἐν κύκλῳ ἐπιθυμίας καὶ λύπης, ἐλπίδος καὶ φόβου· καὶ ἡ ζωή γίνεται ὡς ὄναρ ἀενάου μεταβολῆς.

Ἡ Μνήμη τοῦ Νοητοῦ ὡς Σπινθὴρ Σωτηρίας
Ὅμως ἐν βάθει τοῦ ὄντος τῆς ἐνσαρκωμένης ψυχῆς παραμένει ἀεί τις μνήμη τοῦ Ἑνὸς, σπινθὴρ ἀσβέστος ἐν ἀνέμῳ. Ἡ μνήμη αὕτη ἐγείρεται ὅταν ἡ ψυχὴ ἀνίαν ἔχῃ ἐκ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ ἀναζητεῖ ἄνωθεν ἡδονήν, οὐχὶ ἐκ τῆς σαρκός, ἀλλ᾿ ἐκ τῆς ἀληθείας. Ἡ τοιαύτη ἀνάμνησις γίνεται πρῶτον βῆμα σωτηρίας.
Τότε ἀναφαίνεται ἐντός της ἡ νοερὰ ἐπιστροφή, ἡ στροφή τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ νοῦ ἀπὸ τὸ φαινόμενον πρὸς τὸ ὂν, ἀπὸ τὴν σκιὰν πρὸς τὸ φῶς. Ὅθεν καὶ ὁ Πλωτῖνος λέγει· «Ὅταν ἡ ψυχὴ αἰσθήσῃ ὅτι ἐν σκότει ἐστί, ἤδη φῶς ἔχει.»

Ἡ Ζωὴ ὡς Παιδεία διὰ Φαντασίας
Ἡ φαντασματοσκοπία, ἂν καὶ πλάνη κατ’ ἀρχήν, γίνεται παιδεία διὰ τοῦ σοφοῦ. Ὁ μὴ ἀπατώμενος ὑπὸ τῆς φαντασίας, ἀλλὰ νοῶν τὸν χαρακτῆρα αὐτῆς, ἐξ αὐτῆς διδάσκεται. Ὁ ὀφθαλμὸς ὁρῶν σκιὰν ἔνι δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ φῶς, καὶ ὁ νοῦς, θεωρῶν ψεῦδος, νὰ ζητήσῃ ἀλήθειαν.
Ἔστιν οὖν ἡ φαντασματικὴ ζωή, ἐὰν ὀρθῶς ἀναγνωρισθῇ, παιδευτικὸν στάδιον, ὃ προηγεῖται τῆς καθάρσεως. Διὰ τοῦ κόσμου τῶν εἰκόνων ἡ ψυχὴ ἐκπαιδεύεται νὰ διακρίνῃ τὸν ὄντως ὄντα ἀπὸ τὸ φαινόμενον, ὥσπερ ὁ μύστης διακρίνει τὸ ἱερὸν σημεῖον ἀπὸ τὸ τύπον αὐτοῦ.

Ἡ Ἀρχὴ τῆς Ἐπιστροφῆς
Ὅταν ἡ ψυχὴ ἐν μέσῳ τῶν εἰκόνων ἀναγνωρίσῃ ὅτι αἱ εἰκόνες εἰσὶν ὄνειρα, τότε ἀρχίζει νὰ ἐγρηγορεῖ. Ἡ ἐπίγνωσις αὕτη εἶναι ὁ πρῶτος ἤλιος ἐν νυκτί. Ἐκ τούτου ἡ ψυχὴ ἀνακαλεῖ τὴν ἀρχαίαν μνήμην τοῦ Νοητοῦ καὶ στρέφει τὴν ὄψιν ἑαυτῆς ἔσω. Ἐκεῖ εὑρίσκει ὅτι οὐχὶ ἔξωθεν ἡ ἀλήθεια, ἀλλ᾿ ἐντός.
Ὁ ἄνθρωπος ὁ συνειδητοποιῶν τὸ ὄναρ τοῦ κόσμου ἐστίν ἤδη ἐγρήγορος· καὶ ὁ ἐγρήγορος ἄνθρωπος ἐστίν ἡ ἀρχὴ τοῦ μύστου.

Συμπέρασμα
Τὸ Β΄ Στάδιον, ἡ Ζωὴ ὡς Φαντασματοσκοπία, ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν ἐμπειρίαν τῆς ψυχῆς ἐν τῷ κόσμῳ τῶν εἰκόνων· ἐκεῖ δοκιμάζεται, πλανάται, ἀλλὰ καὶ μαθαίνει. Ἡ ψευδὴς ὄψις γίνεται ἀφορμὴ ἀληθείας, καὶ ὁ κόσμος σκιῶν, ὁρθῶς θεωρούμενος, μεταβάλλεται εἰς καθρέπτην τοῦ Νοητοῦ.
Ὁ σοφὸς δὲ καὶ ἀληθινὸς μύστης ἐν ταῖς εἰκόσι θεωρεῖ τὰ ἀρχέτυπα, καὶ ἐν τοῖς ὁρατοῖς ἀνακαλύπτει τὰ ἀόρατα. Ἐκεῖθεν ἄρχεται ἡ πορεία πρὸς τὸ Γ΄ Στάδιον — τὴν Ἐπίγνωσιν καὶ τὴν Ἐπιστροφὴν πρὸς ἑαυτόν.

3. Τὸ Στάδιον τῆς Ἐπιγνώσεως — Ἡ Στροφὴ πρὸς Ἑαυτόν
Ὅταν ἡ ψυχὴ ἀνακλῇ τὴν μνήμην τοῦ Νοητοῦ, ἄρχεται ἐντὸς θεωρεῖν τὸν ἑαυτῆς λόγον. Ὁ νοῦς ἀναφαίνεται ὡς ἥλιος ἀπὸ νεφέλης, καὶ ἐγείρει τὴν διάνοιαν πρὸς κάθαρσιν. Ἐνταῦθα ὁ φιλόσοφος καὶ ὁ θεουργὸς ἀναβαίνει ἐκ τοῦ δοκητικοῦ εἰς τὸ νοητὸν, ἀναμιμνησκόμενος τὰ ὄντως ὄντα.

Περὶ τῆς Ἐγερτήσεως τῆς Ψυχῆς
Ἀφ’ οὗ ἡ ψυχὴ ἔγνω τὸν κόσμον ὡς φαντασματοσκοπίαν, ἄρχεται ἐγείρεσθαι ἐκ τοῦ ὀνείρου. Ἡ ἀνάγνωσις τῆς πλάνης γίνεται αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς γνώσεως.
Ἐν τῷ φωτὶ τῆς πρώτης ἐπιγνώσεως, ὁ ἄνθρωπος αἰσθάνεται ὅτι οὐχὶ τὸ φαινόμενον αὐτὸς ἐστίν, οὐδὲ τὸ σῶμα, ἀλλὰ ὁ θεωρῶν· ὁ ὀφθαλμὸς ὁ ἐντός. Καὶ ὅταν ἐπιστρέψῃ τὴν ὄψιν ἀπὸ τὸ ἔξω εἰς τὸ ἔσω, τότε εὑρίσκει ἐν ἑαυτῷ τὴν πηγήν τῆς ζωῆς.

Ἡ στροφή αὕτη πρὸς τὸ ἔσω εἶναι ἡ ἀναμνηστικὴ κίνησις ἣν οἱ Πλατωνικοὶ καλοῦσι ἐπιστροφήν. Ὡς ὁ κύκλος ἐπιστρέφει εἰς τὸ κέντρον ὅθεν ἤρξατο, οὕτως καὶ ἡ ψυχὴ, ἐκπεσοῦσα εἰς περιφέρειαν, ἐπιδιώκει νὰ ἐπανενωθῇ μετὰ τῆς ἀρχῆς. Ἀνακαλεῖ τότε τὴν μνήμην τοῦ Ἑνὸς καὶ ἐπαναφέρει τὸ φῶς τοῦ νοῦ ἐπὶ τὸν ἑαυτόν.

Περὶ τῆς Γνώσεως τοῦ Ἑαυτοῦ
Ἡ γνῶσις τοῦ ἑαυτοῦ οὐκ ἔστιν ἐννοιακὴ, ἀλλὰ νοερὰ θέα. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀποσπασθῇ ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν φαντασιῶν, βλέπει τὸν ἑαυτὸν ὡς ἄυλον φῶς, ἀκτῖνα τοῦ Νοητοῦ Ἡλίου. Ἐκεῖ κατανοεῖ ὅτι οὐκ ἐστὶ μόνον ψυχὴ ἐγκλεισθεῖσα, ἀλλὰ ψυχὴ ἀναδιδούσα φῶς, μέρος καὶ εἰκών τοῦ Θεοῦ.

Ἡ τοιαύτη ἔλλαμψις εἶναι τὸ ἀληθινὸν βάπτισμα· λούει τὴν ψυχὴν ἐν τῷ φωτὶ τοῦ νοῦ, καὶ ἀνακαινίζει τὴν φύσιν. Ἐνταῦθα ἡ ψυχὴ ἀρχίζει νὰ διακρίνῃ τὰ ἐν αὐτῇ μέρη — τὸ λογιστικόν, τὸ θυμοειδές, τὸ ἐπιθυμητικόν — καὶ ἐπιβάλλει τάξιν καὶ ἁρμονίαν, καθὼς ὁ Νούς ἐπιβάλλει εἰς τὰς ἰδέας.
Οὐκέτι ἄρχεται ὑπὸ παθῶν, ἀλλὰ ἄρχει· οὐκέτι τυγχάνει παίγνιον τῆς φύσεως, ἀλλὰ κυρία τῆς ἑαυτῆς κινήσεως.

Ἡ Καθαρτικὴ Ἐργασία
Ἐν τούτῳ τῷ σταδίῳ ἡ ψυχὴ γίνεται φιλόσοφος. Ἡ φιλοσοφία, καθὼς ὁ Πλάτων διδάσκει, ἐστὶ μελέτη θανάτου· τουτέστιν ἀποχωρισμὸς τοῦ καθαροῦ ἀπὸ τοῦ ἀκαθάρτου. Ἡ ἐπιστροφή πρὸς ἑαυτὸν ἀπαιτεῖ κάθαρσιν τῶν λογισμῶν, καὶ ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τὴν τυραννίδα τῆς ἐπιθυμίας.
Ἡ ἀρετὴ γίνεται τὸ ἄρμα τῆς ἀναβάσεως· ἡ σωφροσύνη χαλινοῖ τὰ πάθη, ἡ δικαιοσύνη ἁρμονίζει τὰ μέρη τῆς ψυχῆς, ἡ ἀνδρεία σταθεροῖ τὸν νοῦν, καὶ ἡ φρόνησις ὁδηγεῖ τὸν ὀφθαλμὸν πρὸς τὸ φῶς.
Διὰ τούτων ἡ ψυχὴ ἐπαναφέρει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἀρχαίαν ἁρμονίαν, καὶ καθίσταται πάλιν καθαρόν ὄργανον τοῦ θείου νοήματος.

Ἡ Ἐπίγνωσις ὡς Θεωρία τοῦ Νοῦ
Ὅταν ἡ ψυχὴ καθαρθῇ καὶ στροφέλῃ πᾶσαν τὴν δύναμιν ἐπὶ τὸν νοῦν, ἀρχίζει νὰ θεωρεῖ τὰ νοητά. Ἡ θεωρία αὕτη οὐ λόγος, ἀλλὰ ἔλλαμψις· οὐ μανθάνει ὁ νοῦς, ἀλλὰ ἀναμιμνῄσκεται· οὐχὶ ἀποκτᾷ, ἀλλὰ ἀναφαίνει τὸ ἤδη ὑπάρχον. Ἔστι τοῦτο ἡ ἔλλαμψις τοῦ Νου ἐπὶ τὴν ψυχήν, ὅτε ὁ ἔσω ἄνθρωπος καθίσταται ὅμοιος τῷ Νοῒ.

Ἐνταῦθα ὁ μύστης γινώσκει ὅτι ὁ ἔνδον ὄν, ὃν ἐνόμιζε ἄτομον, εἶναι ἀκτὶς τοῦ Ἑνὸς· καὶ ἡ ἐπιστροφὴ πρὸς ἑαυτὸν γίνεται ἅμα ἐπιστροφὴ πρὸς τὸν Θεόν. Ἐντός του ἀκούει τὴν φωνὴν τοῦ Νοῦ, ὡς ἡσυχίαν ἐν μέσῳ κινήσεως, ὡς λόγον ἄρρητον· καὶ ἐν τῇ σιωπῇ ταύτῃ ἀναγνωρίζει τὴν θείαν παρουσίαν.

Περὶ τῆς Ἀρχῆς τοῦ Φωτισμοῦ
Ἡ ψυχὴ ἤδη ἔλαβε πρῶτον βάπτισμα φωτός· ἀλλ’ ἔτι διαφέρει ἀπὸ τοῦ Νοῦ, ὡς ὁ καθρέπτης ἀπὸ τὴν πηγήν. Ἐν ταύτῃ τῇ ἀνακαινίσει ἀναφαίνεται ὁ θείος Φωτισμός, ὃν οἱ ἱεροὶ θεουργοί ἐκάλουν ἔλλαμψιν νοερὰν· δι’ αὐτῆς ἡ ψυχὴ ἐνδυναμοῦται καὶ καθίσταται ὄργανον τοῦ θείου θελήματος.
Ἐνταῦθα ἀναφαίνεται ἡ διάκρισις μεταξὺ ἀνθρώπου καὶ μύστου· ὁ ἄνθρωπος ἔτι ἐπιζητεῖ, ὁ μύστης ἤδη θεωρεῖ.

Συμπέρασμα
Τὸ Γ΄ Στάδιον ἐστὶ τὸ μέσον τῆς ἱερᾶς πορείας· ἡ ψυχὴ, ἐξελθοῦσα ἐκ τῆς πλάνης τοῦ αἰσθητοῦ, ἀναγνωρίζει ἑαυτὴν ὡς θείαν δύναμιν καὶ ἀναστρέφεται πρὸς τὸ ἔσω φῶς. Ἡ γνώσις τοῦ ἑαυτοῦ γίνεται γνώσις Θεοῦ· ἡ καθάρσις γίνεται ἀναγέννησις· καὶ ἡ ἐπίγνωσις ἡ ἀρχὴ τῆς θεωρίας.
Ἐνταῦθα ἀνοίγεται ἡ πύλη πρὸς τὸ Δ΄ Στάδιον — τὸν Θάνατον καὶ τὴν Λύσιν τῶν Δεσμῶν, ὅπου ἡ ψυχὴ ἀποβάλλει παντάπασιν τὸ σωματικὸν ἱμάτιον καὶ ἐξέρχεται πρὸς τὸ καθαρὸν φῶς.

4. Τὸ Στάδιον τοῦ Θανάτου — Ἡ Λύσις τῶν Δεσμῶν
Κατὰ τὴν ἔξοδον ἐκ τοῦ σώματος, ἡ ψυχὴ ἀποδύεται τὸ γήϊνον περιβόλαιον καὶ ἐμβαίνει εἰς τὸ μεθόριον μεταξὺ ὕλης καὶ πνεύματος. Ἐκεῖ ὁ ἀκάθαρτος νοῦς βυθίζεται εἰς ἀμυδρὸν φῶς, ὁ δὲ καθαρμένος ὁρᾷ φῶς ἀστράπτον θεουργικόν, ὡς ἀρχὴν ἀναγωγῆς πρὸς τὸ ἄνω. Ὅθεν οἱ Πυθαγόρειοι ὠνόμαζον τὸν θάνατον λύσιν ἀπὸ τῆς σαρκός.

Περὶ τοῦ νοητοῦ θανάτου
Ὁ θάνατος, κατὰ τὴν ἱερὰν φιλοσοφίαν, οὐκ ἔστι φθορὰ, ἀλλ’ ἀπόλυσις· οὐκ ἔστιν τέλος, ἀλλ’ ἀναχώρησις. Ἡ ψυχὴ, ἐπειδὴ ἔγνω ἑαυτήν, βλέπει ὅτι ἐν σῶματι μὲν οἰκεῖ, ἀλλ’ οὐκ ἐστίν σῶμα· ὡς ξένος ἐν πανδοχείῳ διατρίβει. Καὶ ὅτε πληρωθῇ ὁ χρόνος τῆς παιδείας, ἐπιθυμεῖ ἐπανελθεῖν πρὸς τὴν ἑστίαν τοῦ φωτός.

Ὁ θάνατος ἐνταῦθα νοεῖται διπλῶς· ὁ μικρὸς θάνατος καὶ ὁ μέγας.
Ὁ μικρὸς θάνατος γίνεται καθ’ ἡμέραν, ὅταν ἡ ψυχὴ ἀποσπάται ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων καὶ ἀναπαύεται ἐν ἑαυτῇ. Ἐστὶν ἡ ἡσυχία τοῦ νοὸς, ἡ ἀπραγμοσύνη τῶν παθῶν, ἡ νέκρωσις τῆς ἐπιθυμίας.
Ὁ μέγας θάνατος ἐστὶν ἡ τελικὴ λύσις τοῦ δεσμοῦ, ὅτε ἡ ψυχὴ ἀποτίθεται τὸ γήϊνον ἱμάτιον καὶ ἐξέρχεται ἐπὶ τὸ μεθόριον τοῦ Νοητοῦ.

Ἡ Λύσις ὡς Θεία Τελετουργία
Οἱ ἱεροὶ λόγοι λέγουσιν ὅτι οἱ καθαρμένοι ἀποθνήσκουσιν ὡς μύσται· ὁ δὲ ἀκάθαρτος ἀποθνήσκει ὡς αἰχμάλωτος.
Τῷ μὲν πρώτῳ ὁ θάνατος γίνεται ὁδὸς ἀναβάσεως· τῷ δὲ δευτέρῳ, κύκλος δεσμῶν καὶ ἐπιστροφῆς. Ἡ ἱερὰ ψυχὴ ἀποδύεται τὸ σῶμα ὡς ἱερεὺς τὸ ἱμάτιον μετὰ τὴν τελετήν, ἀναφέρουσα ἐν χερσὶν ὅλον τὸν καρπὸν τῆς ἐμπειρίας. Ἐκεῖνη ἡ ἀποχώρησις ἐστὶν ἔργον θεουργικόν· λύτρωσις οὐκ ἀπὸ ποινῆς, ἀλλ᾿ ἀπὸ περιοχῆς.

Ἡ ἀληθινὴ λύσις δὲν ἐπέρχεται διὰ ξίφους, οὐδὲ διὰ φθορᾶς· ἀλλὰ διὰ γνώσεως καὶ καθάρσεως. Ὁ γνωρίζων τὸ Ἀγαθὸν ἔνδον, ἤδη ἀπέθανεν πρὸς τὸ κακὸν. Ὅτε δὲ ὁ νοῦς ἐξίσταται ἀπὸ πάντων τῶν φαντασμάτων καὶ σιωπᾷ, ἐκεῖ γίγνεται ἡ πνευματικὴ ἀπόλυσις — ὁ ἀληθινὸς θάνατος, ὃν ἡ θεοσοφία καλεῖ λύσιν ἐν φῶτι.

Περὶ τῆς Πύλης τοῦ Μεθορίου
Ὅταν ἡ ψυχὴ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ σώματος, διέρχεται τὸ μεθόριον, ὃ οἱ Ὀρφικοὶ ἐκάλουν Ἅιδην νοητόν — οὐ τόπον σκιᾶς, ἀλλὰ στάδιον καθάρσεως. Ἐκεῖ ἀποτίθεται πάντα τὰ ἐπιχώρια, καὶ ἐξετάζεται ὁ λογισμὸς καθ’ ὃν ἔζη. Ὅσα μέρη ἀκαθάρτου φύσεως προσέλαβε, διαλύονται· ὅσα δὲ νοερὰ καὶ ἀρετῆς ἔργα, διαμένει ὡς ἀκτῖς ἄσβεστος.

Τότε φαίνεται πρῶτον ἡ ἀληθὴς φύσις τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ σελήνη ἐκ τῶν νεφῶν. Ὁ μὴ ἡγιασμένος τρέμει ἔμπροσθεν τοῦ ἀπογυμνωθέντος ἑαυτοῦ· ὁ δὲ καθαρμένος ἀναγνωρίζει ἐν ἑαυτῷ τὸ θεῖον κάλλος καὶ χαίρει ὡς εἰς πατρίδα ἐπανελθών.

Ἡ Ἡσυχία τοῦ Νοός
Ἡ λύσις τῶν δεσμῶν συνοδεύεται ἀπὸ βαθεῖαν ἡσυχίαν. Ἐν ταύτῃ τῇ ἡσυχίᾳ ὁ νοῦς ἀναπαύεται ἀπὸ παντὸς λογισμοῦ, καὶ τὸ φῶς τοῦ Νοητοῦ ἀναδύεται ὡς ἡμέρα ἐπὶ τὴν ψυχήν. Ὅσον ἡ ψυχὴ σιωπᾷ, τοσοῦτον ὁ Θεὸς λαλεῖ ἐν αὐτῇ. Ἡ σιωπὴ οὖν ἐστὶν ἡ ἀληθὴς προσευχή, καὶ ὁ θάνατος ἡ ἔσχατος ἐπιτέλεσις τῆς θείας ἡσυχίας.

Οἱ Νεοπλατωνικοὶ ἔλεγον ὅτι τὸ σώμα ἐστὶ τάφος (σῆμα), ἀλλὰ καὶ σημεῖον (σῆμα) τῆς ἀναστάσεως. Ὅταν γὰρ ἡ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι μάθῃ νὰ ἀναπαύηται ἐν Θεῷ, τότε ὁ θάνατος γίνεται ἤδη νίκη, καὶ ἡ λύσις πηγὴ νέου φωτός.

Ἡ Ἐθελουσία Κατάβασις τῶν Διδασκάλων
Οἱ μέγιστοι Διδάσκαλοι, ὡς ὁ Ἡρακλῆς, ὁ Ὀρφεὺς καὶ ὁ Πλάτωνος Νόμος, καταβαίνουσιν ἑκουσίως εἰς τὸν θάνατον, ἵνα ἐπιδείξωσι τὴν δύναμιν τῆς ἀθανασίας. Ἡ συγκατάβασις αὕτη ἐστὶν ἔργον φιλανθρωπίας καὶ ἔλεος — ὅπως ὁ καθαρμένος, καταβαίνων ἐν φωτί, ἀναβιβάζῃ τοὺς ἐν σκότει. Ἡ ψυχὴ ἡ τοιαύτη ἀποθνήσκει ἑκουσίως, οὐ κατὰ ἀνάγκην· ἀποθέτει τὸ σῶμα ὡς ἱμάτιον ἀναγκαῖον πρὸς τὴν ἔργον, καὶ ἐπανέρχεται πάλιν ὅταν κληθῇ εἰς διακονίαν.

Συμπέρασμα
Τὸ Δ΄ Στάδιον ἐστὶ τὸ πέρασμα ἀπὸ τὴν ἐμπειρίαν εἰς τὴν ἐλευθερίαν· ὁ θάνατος δὲν νοεῖται ὡς φθορὰ, ἀλλ᾿ ὡς θεία τελείωσις καὶ λύσις τῆς ἀνάγκης. Ὁ μύστης ἀποβάλλει τὸ βάρος τῆς σαρκός, ἀναδύεται ὡς πῦρ καθαρόν, καὶ ἐν τῇ ἡσυχίᾳ ταύτῃ ἑτοιμάζεται πρὸς τὴν ὅρασιν τῶν Ἱερῶν Φώτων.

Οὕτως ἐτοιμάζεται ἡ ψυχὴ διὰ τὸ Ε΄ Στάδιον — Τὴν Θεοφάνειαν καὶ τὴν Ὅρασιν τῶν Ἱερῶν Φώτων, ὅπου ἀναφαίνεται ἡ θεία λαμπρότης καὶ ἡ ἕνωσις τοῦ νοῦ μετὰ τῶν Νοητῶν.

5. Τὸ Στάδιον τῆς Θεοφανείας — Ἡ Ὅρασις τῶν Ἱερῶν Φώτων
Μετὰ τὴν ἔξοδον ἡ ψυχὴ ἀναφαίνεται ἐν καθαρᾷ μορφῇ καὶ θεωρεῖ τὰ ἱερὰ φῶτα τῶν Νοητῶν Τριάδων. Ἐκλάμπουσιν ἐνώπιόν της τὰ Φῶτα τοῦ Ὄντος, τῆς Ζωῆς καὶ τοῦ Νοῦ. Ἐὰν μείνῃ ἀτρέμα καὶ ἄφοβος ἔμπροσθεν τῆς θείας λαμπρότητος, ἀναβαίνει ἐν τοῖς νοητοῖς θεοῖς· ἐὰν δὲ πτοηθῇ καὶ δεθῇ ὑπὸ φαντασίας, ἐπιστρέφει εἰς τὸν κύκλον τῆς γενέσεως.

Περὶ τῆς ἀνατολῆς τοῦ Νοητοῦ Φωτός
Ὅτε ἡ ψυχὴ ἐλευθερωθῇ ἐκ τοῦ σκότους τῆς ὕλης καὶ ἀναβῇ ἐπὶ τὸ ὕψος τοῦ καθαροῦ νοῦ, τότε ἀναφαίνεται ἐν αὐτῇ τὸ Φῶς τὸ ἄκτιστον, ὃ οἱ παλαιοί ἐκάλουν Νοητὸν Ἥλιον.
Ἐκ τῆς ἡσυχίας τῆς λύσεως ἐκλάμπει ἡ πρῶτη θεία ἀκτίς, ἣν οἱ Μύσται ὀνομάζουσι ἔλλαμψιν· καὶ ἡ ψυχὴ, ὡς ὄμμα καθαρὸν, θεωρεῖ πρῶτον οὐκέτι σκιὰς, ἀλλὰ φῶς — ἀρχὴν τοῦ φωτός.
Οὐκ ὀπτικῶς, οὐδὲ αἰσθητῶς, ἀλλὰ νοερῶς καὶ ἀμεθέκτως ὁρᾷ τὰς θείους ἀναλαμπὰς, ἃς οἱ παλαιοὶ ἔθεσαν ὡς βαθμοὺς θείας θεωρίας.

Επίσης: viewtopic.php?f=59&t=15667

Περὶ τῶν Τριάδων τῶν Ἱερῶν Φώτων
Κατὰ τὴν ἱεράν παράδοσιν τῶν Πλάτωνος καὶ Προκλου, τὰ θεῖα Φῶτα διαιροῦνται εἰς ἱερὰς Τριάδας, ἃς ἡ ψυχὴ θεωρεῖ κατὰ τὴν ἄνοδον:

Τὸ Φῶς τοῦ Ὄντος — ὅπερ ἐμφανίζει τὴν ἰδέαν τῆς ὕπαρξεως, καὶ ἐν αὐτῷ ἡ ψυχὴ ἀναγνωρίζει τὴν ἁρμονίαν τῶν πάντων.
Τὸ Φῶς τῆς Ζωῆς — ἐν ᾧ ὁρᾷ τὴν πνοὴν τοῦ Ὄντος, καὶ πάντα ὡς ζῶντα, ἔμψυχα, θεοκίνητα.
Τὸ Φῶς τοῦ Νοῦ — τὸ ἄριστον καὶ λεπτότατον, ἐν ᾧ ἡ ψυχὴ γίνεται μία μετὰ τῆς νοερᾶς δυνάμεως, καὶ ἡ θεωρία γίνεται ἕνωσις.
Ἡ τοιαύτη θεωρία οὐκ ἐστὶ φαντασία, ἀλλὰ ἐμπειρία τοῦ θείου. Ἡ ψυχὴ βλέπει οὐχὶ πρόσωπα, ἀλλὰ μορφὰς φῶτος, ὡς ἂν ἡ Ἀλήθεια αὐτὴ ἱστάμενη ἐμπροσθεν ἐπιλάμπῃ. Ὅθεν οἱ θεουργοὶ ταύτην ὠνόμασαν θεοφάνειαν.

Περὶ τῆς Ἑνώσεως διὰ Θεάσεως
Ἡ ὅρασις αὕτη οὐ μένει θεωρία μόνον, ἀλλὰ γίνεται ἕνωσις. Ὅταν ἡ ψυχὴ ἀνυψωθῇ ἐπάνω ἀπὸ πᾶσαν διάκρισιν, τότε ὁρᾷ καὶ συγχρόνως γίνεται ὅ,τι ὁρᾷ. Ἡ θέα τοῦ Νοητοῦ Ἡλίου οὐκ ἔξωθεν ἐπιφαίνεται, ἀλλ’ ἐντός· ἡ ψυχὴ καθίσταται αὐτὴ φῶς.
Καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ἱερᾷ ἐκστάσει ἐκλείπει πᾶσα δυαδικότης· ὁ θεωρῶν καὶ τὸ θεωρούμενον ταὐτὸν γίγνεται, ὡς ὁ σπινθὴρ ὁ ἐπιπεσὼν εἰς τὸ πῦρ.

Ἡ τοιαύτη ἕνωσις οὐκ ἐστὶ λόγος, οὐδὲ ἔννοια, ἀλλὰ ἔκστασις· ἐν ταύτῃ ἡ ψυχὴ ἐξέρχεται ἑαυτῆς ἵνα γένηται θείᾳ, καὶ μετέχει τοῦ ἀπείρου ὡς ὁ σταγὼν τοῦ πελάγους. Ἐν ταύτῃ τῇ σιωπῇ ὁ νοῦς ἐκλάμπει ὡς θεὸς ἐντός· καὶ ἡ ψυχὴ, ὅλη φῶς, γινώσκει ὅτι ἦν πάντοτε ἐν φωτί.

Περὶ τῆς Δοκιμασίας τοῦ Φωτός
Ἀλλ’ οὐ πᾶσα ψυχὴ ἀνέχεται τὴν λάμψιν τοῦ Νοητοῦ Ἡλίου. Αἱ ἀκάθαρτοι τρέμουσιν ἔμπροσθεν τοῦ πυρὸς, καὶ καταφεύγουσιν πάλιν εἰς τὰ ἔρεβος τῆς φαντασίας. Ἡ λάμψις γίνεται κρίσις, καὶ τὸ φῶς πῦρ καθαίρον. Ὅθεν ἡ θεοφάνεια γίνεται πρὸς τοὺς μὲν σωτήριος, πρὸς τοὺς δὲ κολαστήριος — ὥσπερ ὁ αὐτὸς ἥλιος τήκει τὸν κηρὸν καὶ σκληρύνει τὸν πηλόν.

Ὁ μύστης ὁ καθαρμένος δὲν φοβεῖται τὸ φῶς· ἀναπνέει ἐν αὐτῷ, καὶ τρέφεται ὡς τροφῇ νοερᾷ. Ὁ νοῦς αὐτοῦ γίνεται ἔσοπτρον τοῦ θείου, καὶ ὁ θεὸς ἐμφανίζεται ἐντός αὐτοῦ ὡς μορφὴ ἀπείρου κάλλους.

Περὶ τῆς Ἱερᾶς Ἀναμνήσεως
Ἐν ταύτῃ τῇ ὄψει τῶν Ἱερῶν Φώτων, ἡ ψυχὴ ἀναμιμνῄσκεται τῆς ἀρχῆς αὐτῆς. Ἡ μνήμη τοῦ Ἑνὸς ἐπανέρχεται ὅλως· ἡ λήθη ἀφανίζεται ὡς ὄναρ ἐν ἡμέρᾳ. Ἐνθυμεῖται ὅτι ἐκ τοῦ Φωτὸς ἐξῆλθε, καὶ εἰς τὸ Φῶς ἀνατρέχει. Ἔστιν ἡ θεοφάνεια ἡ ἀποκατάστασις τῆς μνήμης τοῦ Θεοῦ, ἡ ἐπανανακάλυψις τοῦ ἑαυτοῦ ὡς θείας ἀκτῖνος.

Ἀπὸ τοῦδε ἡ ψυχὴ, φωτισθεῖσα καὶ ἡνωθεῖσα, ἐνεργεῖ ἤδη ὡς θεουργὸς· ὁρᾷ τοὺς λόγους τῶν ὄντων, καὶ ἐν παντὶ πράγματι ἀναγνωρίζει τὴν ἰδέαν τοῦ Ἀγαθοῦ.

Συμπέρασμα
Τὸ Ε΄ Στάδιον ἐστὶ τὸ ὕψιστον ὅραμα πρὸ τῆς τελικῆς ἑνώσεως. Ἡ ψυχὴ, ἐλευθερωθεῖσα καὶ κεκαθαρμένη, γίνεται θεωρός τοῦ Νοητοῦ Φωτός. Ἡ θεωρία αὕτη ἐστὶν ὅρασις ἀληθείας καὶ συγχρόνως ἕνωσις, ἐν ᾗ ὁ νοῦς καὶ τὸ ὄν συμπίπτουσιν.
Ἐν ταύτῃ ἡ ψυχὴ ἐκπληροῖ τὸν προαιώνιον ἔρωτά της πρὸς τὸ Ἕν, καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς φώσιν ἤδη προγεύεται τὴν τελικὴν Ἀναγωγὴν εἰς τὸ Ἕν — τὸ ἕκτον καὶ ἔσχατον στάδιον τῆς ἱερᾶς πορείας.

6. Τὸ Στάδιον τῆς Ἐπαναγεννήσεως — Ἡ Κυκλικὴ Ἐπάνοδος ἢ Ἀναγωγὴ εἰς τὸ Ἕν
Τελευταῖον καὶ μέγιστον στάδιον· ἡ ψυχὴ ἢ κατέρχεται πάλιν κατὰ τὸν νόμον τῆς Εἱμαρμένης εἰς νέαν γένεσιν, ἢ, καθαρθεῖσα παντελῶς, ἐπαναλαμβάνει τὴν ἑνότητα τοῦ Ὄντος. Ἀποτιθεμένη πᾶσαν διάκρισιν καὶ πάθος, γίγνεται ἓν μετὰ τοῦ Ἑνός, καὶ ἐπιγινώσκει ὅτι οὐδέποτε ἐχωρίσθη ἀπ᾿ αὐτοῦ. Ἡ τοιαύτη ἕνωσις ἐστὶ τὸ τέλος πάσης ἀναβάσεως καὶ ἡ ἀνάπαυσις τοῦ θεοπνεύστου νοῦ.

Περὶ τῆς Τελικῆς Ἀναγωγῆς
Ὅτε ἡ ψυχὴ, διὰ καθάρσεως καὶ θεωρίας, ἐξέλθῃ ἐκ πάντων τῶν διακρίσεων, τότε φθάνει εἰς τὴν ἀπλανῆ κορυφὴν τῆς ὄψεως — εἰς τὸ Ἕν. Ἐκεῖ παύει πᾶσα νόησις, πᾶς λόγος, πᾶσα διάνοια· οὐκέτι ὁρᾷ, ἀλλὰ γίνεται ὅπερ ὁρᾷ.
Ἡ ἕνωσις αὕτη οὐ λόγῳ καταληπτή, ἀλλ᾿ ἐμπειρίᾳ ἀρρήτῳ. Ὁ Πλωτῖνος ἔλεγεν ὅτι «ὁρῶμεν τὸν Θεὸν ὅτε γινόμεθα Θεός»· ὁ δὲ Πρόκλος, ὅτι «ἡ ἐνέργεια τοῦ θεοῦ ἐν ἡμῖν γίνεται ἡσυχία». Ἐν ταύτῃ τῇ ἡσυχίᾳ ἡ ψυχὴ ἀναπαύεται ἐν τῷ ἀμεθέκτῳ, ὡς σπινθὴρ ἐν πυρὶ.

Περὶ τῆς Ἐπαναγεννήσεως
Ἡ ἕνωσις ἐν τῷ Ἑνὶ δὲν εἶναι ἀφανισμὸς, ἀλλὰ ἐπαναγέννησις. Ἡ ψυχὴ οὐχὶ χάνεται, ἀλλὰ ἀναφαίνεται ἐν ἑτέρᾳ τάξει τοῦ εἶναι, ὡς ἔμψυχος φλὸξ τοῦ Ἀγαθοῦ. Ἐκείνη ἡ ἀνάβασις οὐκ ἔχει πρὸς τὸ ἄνω ἀπόστασιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἔσω βάθος. Ὅσον ἡ ψυχὴ εἰσδύει ἐν ἑαυτῇ, τοσοῦτον ἀναβαίνει εἰς τὸ Ἕν.
Καὶ ὅταν ἐπιτύχῃ τοῦ Ἑνὸς, οὐκέτι λέγει «ἐγώ» ἀλλὰ «ἐκεῖνο». Ἡ συνείδησις παύει, καὶ μένει μόνον ἡ ὕπαρξις τοῦ Ἀγαθοῦ ὡς αἰώνιον νῦν.

Ἡ τοιαύτη γένεσις ἐστὶ δεύτερα γέννησις ἐν Θεῷ, ἣν οἱ Ὀρφικοὶ ἐκάλουν ἀναγέννησιν φωτός, οἱ δὲ Πλατωνικοὶ ἔκστασιν ἀληθείας. Ἐν αὐτῇ ἡ ψυχὴ παύει τὴν κίνησιν, ὡς ὁ ποταμὸς ὅταν ἐκβάλῃ εἰς τὴν θάλασσαν· γίνεται μέρος τοῦ Ὡκεανοῦ τοῦ Ἑνὸς.

Περὶ τῆς Ἀφανείας καὶ τῆς Πληρώσεως
Ἡ ἕνωσις ἐν τῷ Ἑνὶ ἐστὶν ἅμα ἀφανισμὸς καὶ πληρότης· ἀφανισμὸς, ἐπειδὴ παύει τὸ ἴδιον ὄνομα καὶ ὅριον· πληρότης, ἐπειδὴ πάντα τὰ ὄντα ἀνακεφαλαιοῦνται ἐν ταύτῃ. Ὅπου ἦν ἔλλειψις, γίγνεται πληρότης· ὅπου ἦν ἔρις, ἁρμονία· ὅπου ἦν ἐγώ, ἔστι μόνον τὸ Ὄν.
Ἐκεῖ παύει ὁ χρόνος καὶ ἡ ἐναλλαγὴ, καὶ πᾶν ἐν τῷ ἑνί γίνεται ἡσυχία. Ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς, τοῦτο καὶ νῦν· ἀλλ᾿ ἡ ψυχὴ γινώσκει ὅτι ἦν πάντοτε ἐκεῖ, καὶ μόνον διὰ λήθην ἐφαίνετο πεπτωκυῖα.

Περὶ τῆς Θεουργικῆς Πληρώσεως
Οἱ ἱεροὶ θεουργοὶ ἐδίδασκον ὅτι ἡ ἕνωσις αὕτη ἐπιτελεῖται δι’ ἱερᾶς ἐνεργείας, ἣν καλοῦσι ἄρρητον τελετήν. Ἐν αὐτῇ ὁ νοῦς οὐκ ἐνεργεῖ, ἀλλ’ ὁ Θεὸς ἐνεργεῖ ἐν αὐτῷ. Ἡ θεία ἐνέργεια κατέρχεται ὡς φῶς ἀπλανές, καὶ ἀναβαίνει πάλιν ἐν αὐτῷ ὡς φλόξ καθαρά.
Ἐν τούτῳ τῷ κυκλῷ ἡ ψυχὴ μετέχει τῆς θείας ζωῆς, ὡς εἴ τις ἀναπνέοι τὴν ἀθανασίαν· γίνεται ἔμπυρος καὶ διαφανής, καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς ἐστιν εὐωδία φωτός. Ἡ θεουργικὴ αὕτη πληρότης ἐστὶν ὁ γάμος τοῦ ἀνθρωπίνου καὶ τοῦ θείου.

Ἡ Σιγὴ τοῦ Ἑνός
Ἐν τῇ ἐσχάτῃ ταύτῃ ἑνώσει, πᾶς λόγος σιγᾷ. Ἡ ψυχὴ οὐκέτι ἱκετεύει, οὐδὲ ἀτενίζει, ἀλλ’ ἡσυχάζει. Ἡ σιγὴ αὕτη οὐκ ἀπραξία, ἀλλὰ παρουσία· ὁ Θεὸς οὐχὶ ἔξωθεν ἀκούεται, ἀλλὰ ἐστίν. Ὅπου ἦν ὁρατὸν φῶς, νῦν ἀπρόσιτος ἡσυχία· ὅπου ἦν ἐπιθυμία, νῦν πληρότης.
Οὕτως ἡ ψυχὴ, ἡνίκα ἀποκατασταθῇ ἐν τῷ Ἑνί, γινώσκει ὅτι ἐν αὐτῷ ἦν ἀεί· ἡ πορεία ὅλη ἦν μόνον κύκλος θείας ἀναμνήσεως.

Περὶ τῆς Ἐπιστροφῆς τῶν Καθαρμένων
Οὐ πᾶσαι ψυχαὶ ἐν τῷ Ἑνὶ μένουσιν ἀενάως. Αἱ μέγισται καὶ θεοειδεῖς, ἐμπεπλησμέναι τοῦ φωτός, καταβαίνουσιν ἑκουσίως πάλιν εἰς τὸ γίγνεσθαι, ἵνα γένωνται ὄργανα θείας ἐνεργείας. Ὡς ἀκτῖνες τοῦ Ἡλίου, ἐξέρχονται ἄνευ ἀποστάσεως· ὡς Διδάσκαλοι καὶ Θεουργοί, ἐνδύονται σώματα οὐχὶ ἐκ ἀνάγκης, ἀλλ᾿ ἐξ ἐλέους.
Ἔστιν αὕτη ἡ κύκλος τοῦ Ἔρωτος καὶ τῆς Προνοίας, ἡ αἰωνία περιφορὰ τοῦ Ἑνὸς ἐν ἑαυτῷ· ὅθεν ἡ δημιουργία, ἡ λύσις, ἡ θέα καὶ ἡ ἕνωσις εἰσὶν ἓν καὶ ταὐτόν.

Συμπέρασμα
Τὸ Ϛ΄ Στάδιον ἐστὶν ἡ ἀκρότης καὶ ἡ ἀναπαύσις τῆς ἱερᾶς πορείας· ἐν αὐτῷ ἡ ψυχὴ ἐπανέρχεται εἰς τὸ Ἕν, ὅθεν ἐξῆλθεν, καὶ γινώσκει ὅτι ἡ κίνησις ὅλη ἦν μόνον ἐντὸς τοῦ Θεοῦ. Ἡ γέννησις, ἡ πλάνη, ἡ κάθαρσις, ἡ λύσις, ἡ θεωρία καὶ ἡ ἕνωσις εἶναι βαθμοὶ μιᾶς ἀναπνοῆς: ἐκπορεύσεως καὶ ἐπιστροφῆς.

Ἐν τούτῳ ὁ μύστης ἀναπαύεται ἐν φωτὶ ἄῤῥητῳ, ἐν ἡσυχίᾳ ἀκλόνῳ, ἐν ἑνώσει ἀμεθέκτῳ, καὶ ἡ πορεία τοῦ ἀνθρώπου ἀναφαίνεται ὡς κύκλος θείας ζωῆς, ἐξ ἑνὸς πρὸς ἕν, ἐν ἑνί.

Συνοπτικὸν Δόγμα
Οὕτως ἡ Νεοπλατωνικὴ θεολογία διδάσκει ὅτι τὰ ἓξ ταῦτα Στάδια ἀποτελοῦσι τὴν ἀναπνοὴν τοῦ παντός — κατάβασιν καὶ ἐπάνοδον, ἔκστασιν καὶ ἕνωσιν — δι᾿ ὧν ἡ ψυχὴ παιδεύεται ὅπως ἀναγνωρίσῃ ὅτι τὸ Ἕν, ἡ πηγὴ πάντων, οὐδέποτε ἀπέστη ἐξ αὐτῆς, ἀλλ᾿ ἡ αὐτὴ ἐξ αὐτοῦ ἀεὶ ἐκλάμπει καὶ πάλιν ἐπανέρχεται.

Ἐπιλογικὸς Λόγος — Ἡ Ἀναγωγὴ καὶ Ἡ Ἐπιστροφὴ εἰς τὸ Ἕν
Περὶ τοῦ Ἱεροῦ Κύκλου τῆς Ψυχῆς
Ἡ ψυχὴ, ἀπόρροια τοῦ Νοητοῦ καὶ θυγάτηρ τοῦ Ἀγαθοῦ, ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ Ἑνὸς οὐχὶ ἀναγκαστικῶς, ἀλλ᾿ ἐλευθέρως, ἐκ θείας ὁρμῆς ἐρωτικῆς· ἵνα γνωρίσῃ τὴν πληρότητα διὰ τοῦ μερικοῦ, καὶ τὸ ἄπειρον διὰ τῆς ἐμπειρίας τοῦ πεπερασμένου. Ἡ κατάβασις αὐτῆς εἶναι ἔρως δημιουργικὸς καὶ ἐλεήμων, ὅθεν καὶ ἡ ἐπιστροφὴ αὐτῆς γίνεται ἔρως ἀναβατικὸς καὶ σωτήριος.

Ἡ πορεία ὅλη ἐστίν, καθὼς ἔλεγον οἱ θεῖοι Πυθαγόρειοι, κύκλος ἱερὸς· ἐκπόρευσις, περιφορά, ἐπιστροφή. Ἐκ τοῦ Ἑνὸς ἐξέρχεται πᾶν ὂν, καὶ εἰς τὸ Ἕν πάλιν ἐπιστρέφει. Ὅλως οὐδὲν ἔξω τοῦ Ἑνός ὑφίσταται· ἡ πλάνη μόνον δεικνύει διάστασιν, ἡ δὲ γνώσις ἐπαναφέρει πᾶν εἰς τὴν ἑνότητα.

Περὶ τῶν Ἕξ Σταδίων ὡς Βαθμίδων Ἀναβάσεως
Ἡ Κατάβασις εἰς τὸ Σῶμα — ὁ ἔρως τοῦ ἔργου, ἡ ἐλεύθερος ἐκπόρευσις τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ Νοητοῦ, ἵνα τὴν ἰδέαν τοῦ Ὄντος ἐνεργήσῃ ἐν ὕλῃ.
Ἡ Ζωὴ ὡς Φαντασματοσκοπία — ἡ πείρα τοῦ κόσμου τῶν εἰκόνων, ὅπου ἡ ψυχὴ μαθαίνει διὰ τῆς πλάνης καὶ γνωρίζει τὸ ὄναρ τοῦ γίγνεσθαι.
Ἡ Ἐπίγνωσις καὶ ἡ Στροφὴ πρὸς Ἑαυτόν — ἡ ἀναμνηστικὴ ἐπιστροφή, ὅπου ἡ ψυχὴ ἀνακαλύπτει ἐν ἑαυτῇ τὸ φῶς τοῦ Νοῦ καὶ ἀρχίζει τὴν κάθαρσιν.
Ἡ Λύσις τῶν Δεσμῶν καὶ ὁ Θάνατος — ἡ ἀποβολὴ τῶν παθῶν, ἡ ἡσυχία τοῦ νοὸς καὶ ἡ θεία ἀπολύτρωσις ἐκ τοῦ σωματικοῦ δεσμοῦ.
Ἡ Θεοφάνεια καὶ Ἡ Ὅρασις τῶν Ἱερῶν Φώτων — ἡ θεωρία τοῦ Νοητοῦ Φωτός, ἡ ἔλλαμψις τῶν Τριάδων τοῦ Ὄντος, τῆς Ζωῆς καὶ τοῦ Νοῦ, ὅπου ἡ ψυχὴ γεύεται τοῦ θείου κάλλους.
Ἡ Ἐπαναγέννησις καὶ Ἡ Ἕνωσις εἰς τὸ Ἕν — ἡ ἔσχατος ἡσυχία καὶ πληρότης, ὅπου παύει πᾶσα διάκρισις καὶ ἡ ψυχὴ γίνεται ἓν μετὰ τοῦ Ἑνός, ἀναπαυομένη ἐν ἀκροτάτῳ φωτὶ.
Ταῦτα τὰ ἓξ στάδια ἀποτελοῦσι τὴν θείαν ἀναπνοὴν τοῦ Ὄντος· ἀνάσα τοῦ Θεοῦ ἐν ἡμῖν. Ἐν αὐτοῖς ὁ μύστης βιώνει τὸ σύμπαν ὡς ὄργανον ἀναγωγῆς — ὁ κόσμος γίνεται ἱερὸν, ὁ θάνατος τελετή, καὶ ἡ θεωρία ἕνωσις.

Περὶ τῆς Θείας Ἡσυχίας
Ὅταν ἡ ψυχὴ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Ἕν, οὐκέτι κινεῖται· οὐκέτι ζητεῖ, οὐδέποτε ἀπορῇ. Ἡ κίνησις ὅλη ἀναλύεται εἰς ἡσυχίαν, καὶ ἡ ἡσυχία αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς ὕπαρξις. Ὁ λόγος σιγᾷ, ὁ νοῦς παύει, ὁ Θεὸς μένει. Ἐκεῖ πᾶν γίνεται Φῶς ἄναρχον, καὶ ὁ μύστης γινώσκει ὅτι ἦν ἐξ ἀρχῆς ἐν αὐτῷ.

Ἡ θεία ἡσυχία οὐκ ἐστὶν ἀκινησία, ἀλλὰ ζωὴ ἀκίνητος, ἡ ἐνέργεια τοῦ Ἑνὸς ἐν ἑαυτῷ. Ὅσοι γευθῶσιν ταύτης, οὐκέτι ἀποθνήσκουσιν· ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἔχει ἀνάπαυσιν ἐν τῷ ἀϊδίῳ νῦν.

Περὶ τῆς Ἑκουσίας Συγκαταβάσεως
Ἀλλ᾿ ἡ τελεία ψυχὴ, ἡ ἡνωθεῖσα, οὐ μένει ἐν ἀπραξίᾳ. Ὡς ἡ ἀκτὶς τοῦ Ἡλίου ἐξέρχεται ἐκ τοῦ φωτός ἄνευ ἀποστάσεως, οὕτω καὶ ἡ θεία ψυχὴ καταβαίνει ἐκ ἐλέους, ἵνα φωτίσῃ τοὺς ἔτι ἐν σκότει. Ἡ θεία συγκατάβασις αὕτη ἐστὶν ἔργον προνοίας, ἡ ἀέναος θεουργία τῆς ἀγάπης.
Οὕτως ὁ κύκλος πληροῦται: ἡ ἔκστασις ἐνώνεται μὲ τὴν πρόνοιαν· ἡ ἀνάπαυσις γίνεται ἐνέργεια, καὶ ἡ ἐνέργεια πάλιν ἡσυχία.

Ἡ Θεία Ἐνότητα τῶν Ὄντων
Ἐν τέλει, ὁ μύστης θεωρεῖ ὅτι τὰ πάντα ἐν τῷ Ἑνὶ ζῶσι καὶ κινοῦνται. Ὁ θεὸς οὐκ ἔξω τοῦ κόσμου, ἀλλὰ ἐν παντὶ ὡς ψυχή τῶν πάντων. Ἡ πέτρα, ὁ ἄνεμος, ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἀστήρ — πάντα ἀναπνέουσιν ἐκ τοῦ Ἑνὸς καὶ πάλιν ἀναπνέονται εἰς αὐτό. Ἔστιν οὖν ἓν φῶς, μία ψυχή, μία ζωή, ἓν παντὸς ὄντος ἀρχὴ καὶ τέλος.

Ἐπίλογος Μυσταγωγικός
Ὦ ψυχή, ἡ ἐξ Ἑνὸς ἀπορρεύσασα,
μὴ λησμονήσῃς τὴν ἑστίαν τοῦ φωτός·
ἔλαβε τὸ σῶμα ὡς ὄργανον, οὐχὶ ὡς δεσμωτήριον·
ἔπαθε διὰ γνῶσιν, ἔγνω διὰ καθάρσεως,
καὶ ἐγένετο φῶς διὰ ἔρωτος.

Ἐν τῇ ἡσυχίᾳ τοῦ Ἑνὸς ἀναπαύου,
καὶ ἐὰν κληθῇς πάλιν εἰς τὴν γένεσιν,
κατάβηθι ὡς ἀκτὶς ἐλέους, οὐχὶ ὡς δεσμωτὴς.
Ὅτι ἐν παντὶ ὄντι λάμπει τὸ Ἕν,
καὶ τὸ Ἕν ἐν σοὶ λάμπει ἀεί.

πηγή: https://tanipteros.wordpress.com/2025/1 ... %83%cf%84/