Συμπόνια καὶ Κακία ἐν τῷ Συγχρόνῳ Πλατωνισμῷ

[tanipteros]

Συμπόνια καὶ Κακία ἐν τῷ Συγχρόνῳ Πλατωνισμῷ
Ι. ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Ἀπὸ τῆς κρίσεως εἰς τὴν κατανόησιν
Ο Σύγχρονος Πλατωνισμὸς οὐχὶ ἐκ τῆς ἠθικῆς ἀγανάκτησεως ἀρξάμενος ἐξετάζει τὴν κακίαν, οὐδὲ ἐκ τῆς δικανικῆς διαθέσεως τῆς ψυχῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὀντολογικῆς θεωρίας τοῦ εἶναι καὶ τοῦ γίγνεσθαι. Οὐχ ὡς παράβασιν νόμου ἀντιλαμβάνεται τὴν κακίαν, ἀλλ’ ὡς κατάστασιν ψυχικὴν, ἣν δεῖ θεωρεῖσθαι, διαγιγνώσκεσθαι καὶ ἰᾶσθαι.

Ἔστι μὲν ἐν τῷ Σύγχρονῳ Πλατωνισμῷ Θεία κρίσις· οὐ μὴν ὡς τιμωρία, οὐδὲ ὡς ἐπιβολὴ ποινῆς, ἀλλ’ ὡς ὄρασις καὶ διάγνωσις τῆς καταστάσεως τῶν ψυχῶν. Κρίσις γὰρ ἐνταῦθα σημαίνει τὴν διακριτικὴν ἐπίγνωσιν τοῦ εἰ ἡ ψυχὴ ἀπέβαλε τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ θανάτου καὶ τὴν ἀντιθεΐαν, ἃς ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς ὡς ῥίζας τῆς κακίας θεωρεῖ.

Ὅσα δὲ ὄντα οὐ καθέστησαν καθαρὰ τῆς ταύτης ἐπιθυμίας, οὐ διὰ βίαν ἔξω τοῦ Ἀγαθοῦ ἐκβάλλονται, ἀλλὰ αὐτὰ καθ’ αὑτὰ ἐπιλέγονται τὸν βίον τοῦ Γίγνεσθαι· βίον ἐμπειρικὸν τοῦ θανάτου, τῆς φθορᾶς καὶ τῆς κακίας, ὃς ἀναγκαίως συνεπάγεται ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τῆς Ἀθανασίας τοῦ Εἶναι. Οὐκ ἔστιν οὖν ἡ κάθοδος ταύτη ἐπιβαλλομένη, ἀλλ’ ἐκούσιος κατὰ τὴν ἔφεσιν τῆς ψυχῆς πρὸς τὴν ἐμπειρίαν.

Διὸ καὶ πᾶσα ἔννοια αἰωνίου καταδίκης ἀλλότριος ἐστὶ τῆς παρούσης θεωρίας. Οὐδεμία ψυχὴ ἀποκόπτεται ὀντολογικῶς ἀπὸ τοῦ Θείου, οὐδὲ καταδικάζεται εἰς ἀμετάβλητον στέρησιν τοῦ Ἀγαθοῦ. Αἱ λεγόμεναι καταστάσεις κακίας νοητέαι εἰσὶν ὡς πρόσκαιροι τρόποι βιώσεως, ἐν οἷς ἡ ψυχὴ γεύεται τὸν πόνον τοῦ θανάτου καὶ τὴν δυστυχίαν τοῦ ἐνύλου βίου, ὑπὸ λήθης καὶ ἀγνοίας τῆς ἀληθοῦς αὐτῆς καταστάσεως κατεχομένη.

Κατὰ ταῦτα, ἡ κακία οὐκ ἔστιν ἔγκλημα οὔτε πρὸς τὸ Ὄν, οὔτε πρὸς τοὺς Θεούς, οὔτε πρὸς τὸ Ἕν. Οὐκ ἐστὶν ὕβρις μεταφυσική, ἀλλὰ σύμπτωμα ἀπομακρύνσεως ἀπὸ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ψυχῆς περὶ τοῦ τί ἐστι καὶ πῶς δύναται ἐπανελθεῖν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτῆς. Ἐν τῇ ἀγνοίᾳ ταύτῃ γεννᾶται ὁ πόνος, καὶ ἐκ τοῦ πόνου ἡ κακία, οὐχὶ ὡς οὐσία, ἀλλ’ ὡς βίωμα.

Σκοπὸς οὖν τοῦ παρόντος λόγου ἐστὶν ἡ ἐφαρμογὴ μιᾶς στάσεως συμπαθοῦς καὶ θεραπευτικῆς ἐντὸς κόσμου νεοπλατωνικῶς τεταγμένου· στάσεως ἣν ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς ἀναλαμβάνει οὐχὶ ὡς ξένην εἰσαγωγήν, ἀλλ’ ὡς φυσικὴν ἐκδίπλωσιν τῆς ῥοῆς τοῦ Ἀγαθοῦ πρὸς τὸ ἐλλειπές. Διὰ τούτου θεμελιοῦται διδασκαλία συνθετικὴ, ἐν ᾗ ἡ ὀντολογία, ἡ ἐπιστροφή καὶ ἡ θεραπεία τῆς ψυχῆς συνυφαίνονται εἰς ἓν φιλοσοφικὸν ὅλον.

[tanipteros]

ΙΙ. Ἡ Θεώρησις τῆς Κακίας κατὰ τὸν Σύγχρονον Πλατωνισμόν
Χωρὶς κρίσιν, χωρὶς τιμωρίαν
Ἡ τοῦ φιλοσόφου στάσις ἐν τῷ Σύγχρονῳ Πλατωνισμῷ ἀπαλλάττεται παντὸς δικανικοῦ σχήματος καὶ πάσης ἠθικῆς καταδικῆς. Ἡ κακία οὐκ ἀποκαλεῖται ἁμαρτία, οὐδὲ λογίζεται ὡς παράβασις θεσπισμένου νόμου· οὐ γὰρ ὑπάρχει ἐν τῇ τοῦ Ὄντος τάξει νόμος ὃς ἐπιβάλλει ποινὴν, ἀλλὰ φύσις ἣ ἀποκαλύπτει τὰ ἀκόλουθα τῶν τρόπων τοῦ ζῆν.

Ἡ κακία θεωρεῖται ἀποτέλεσμα ἀποστροφῆς τοῦ Θείου, οὐχὶ ὡς ἀπλῆς ἀμελείας, ἀλλ’ ὡς ἐνεργοῦ καὶ βαθείας διαθέσεως τῆς ψυχῆς, καθ’ ἣν τὸ Θείον κατηγορεῖται ὡς αἴτιον δυστυχίας, πόνου καὶ θανάτου. Ἐν ταύτῃ τῇ κατηγορία γεννᾶται ἡ ἀντιθεΐα, καὶ ἐκ ταύτης ἡ ῥοπὴ πρὸς τὸ Γίγνεσθαι, ὡς ἀντίπαλον δήθεν τοῦ Εἶναι.

Κατὰ τὸν Μῦθον τῆς Ἀποστροφῆς καὶ τῆς Ἐπιστροφῆς, ὃν ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς ἀναλαμβάνει ὡς ὀντολογικὸν σχήμα καὶ οὐχὶ ὡς ποιητικὴν παραβολήν, ἡ ῥίζα τῆς κακίας οὐχὶ ἐν τῇ φύσει τῆς ψυχῆς κείται, ἀλλ’ ἐν μιᾷ παλαιᾷ καὶ βαθείᾳ ἐπιθυμίᾳ τινῶν ψυχῶν: δοκιμάσαι τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀθανασίαν διὰ τοῦ βιώματος τοῦ θανάτου. Ἡ ἐπιθυμία αὕτη οὐκ ἐστὶν ἁμαρτία, ἀλλ’ ἐμπειρικὴ ὁρμὴ, ἣ ἐγκαινίζει κύκλον πόνου, λήθης καὶ ἀγνοίας.
Τὸ λεγόμενον κάρμα, ὃ ἐν τῇ παρούσῃ διδασκαλίᾳ ἀποδίδεται μᾶλλον ὡς ἀντιπεπονθός, οὐκ ἔχει χαρακτῆρα τιμωρητικὸν. Οὐκ ἐνεργεῖ ὡς μηχανισμὸς ἀνταποδόσεως, ἀλλ’ ὡς φυσικὴ ἀκολουθία πράξεων, διαθέσεως συνειδήσεως καὶ βιώματος. Ὅπως ὁ τρόπος τοῦ ὁρᾶν καθορίζει τὸ ὁρώμενον, οὕτως καὶ ὁ τρόπος τοῦ εἶναι γεννᾷ τὸν τρόπον τοῦ πάσχειν.

Αἱ λεγόμεναι κόλασεις οὐ νοητέαι εἰσὶν ὡς τόποι ἐσχάτης καταδίκης, ἀλλ’ ὡς καταστάσεις συνειδήσεως, ἐν αἷς ἡ ψυχὴ βιώνει τὴν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τῆς ἀληθείας αὐτῆς. Εἰσὶν πρόσκαιροι, μεταβλητοὶ καὶ ἰατοί, καθ’ ὅσον ἡ ψυχὴ δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἐπίγνωσιν διὰ συμπαθοῦς θεωρήσεως καὶ ἐσωτερικῆς μεταστροφῆς.

Ἐκ τούτων σαφὲς καθίσταται τὸ κεντρικὸν φιλοσοφικὸν ἀξίωμα τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ:
ὁ πόνος οὐ τιμωρεῖ, ἀλλὰ διδάσκει.

Οὐκ ἔστιν ὁ πόνος φωνὴ ὀργῆς τοῦ Θείου, ἀλλὰ σημεῖον ἀποκλίσεως τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὴν ἁρμονίαν τοῦ Ὄντος· καὶ ὅπου σημεῖον, ἐκεῖ καὶ δυνατότης ἐπιστροφῆς.

[tanipteros]

[b]ΙΙΙ. Ἡ Ἀντίληψις τῆς Κακίας βάσει τοῦ Μύθου τῆς Ἀποστροφῆς καὶ τῆς Ἐπιστροφῆς
Ἀποστροφὴ τῶν Θεῶν, κατηγορία αὐτῶν ὡς αἰτίων πόνου καὶ θανάτου — οὐκ ὂν, οὐκ οὐσία[/b]
Κατὰ τὸν Μῦθον τῆς Ἀποστροφῆς καὶ τῆς Ἐπιστροφῆς, ὃς ἀποτελεῖ θεμελιώδη ὀντολογικὴν ἀρχὴν τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ, ἡ κακία οὐδὲν ἔχει τοῦ ὄντος, οὐδὲ καθ’ αὑτὴν ὑφίσταται ὡς οὐσία. Οὐκ ἐστὶ φύσις, οὐκ ἐστὶ δύναμις αὐθυπόστατος, οὐδὲ ἀρχὴ ἀνταγωνιζομένη τὸ Ἀγαθόν. Ἔστι δὲ τρόπος διαθέσεως τῆς ψυχῆς, γεννώμενος ἐκ τῆς ἀποστροφῆς τοῦ Θείου.

Ἡ ἀποστροφή αὕτη οὐ συνίσταται ἀπλῶς εἰς ἀμέλειαν ἢ λήθην, ἀλλ’ εἰς ἐνεργὸν κατηγορίαν τῶν Θεῶν καὶ τοῦ Ἀγαθοῦ ὡς αἰτίων πόνου, θανάτου καὶ δυστυχίας. Ἡ ψυχὴ, ἀδυνατοῦσα νὰ διακρίνῃ τὴν πηγὴν τοῦ πόνου ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῆς ἀπομακρύνσει, ἀναπέμπει τὴν αἰτίαν πρὸς τὸ Θείον καὶ ἐντεῦθεν γεννᾶται ἡ ἀντιθεΐα, ὡς ἀρνητικὸς δεσμὸς πρὸς τὸ Ἕν.

Οὕτως ἡ κακία νοεῖται πρωτίστως ὡς ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὸ Ἕν. Ἐν τῇ ἀπομακρύνσει ταύτῃ ἡ ψυχὴ οὐ παύει εἶναι, ἀλλὰ παύει γινώσκειν τὸ εἶναι αὐτῆς. Ἡ ἐνότητα διασπᾶται εἰς πολλαπλότητα, ἡ ἀμερισία εἰς διάχυσιν, καὶ ἡ ἁπλότης εἰς σύγχυσιν. Ἡ κακία οὖν ἐστὶ σύγχυσις τῆς ψυχῆς, ἔνθα οὐκέτι διακρίνεται τὸ αἴτιον ἀπὸ τὸ σύμπτωμα, οὐδὲ τὸ ἀληθὲς ἀπὸ τὸ φαινόμενον.

Ἐν τούτῳ τῷ πλαισίῳ καὶ οἱ λεγόμενοι κακοδαίμονες ἢ αἱ κατώτεραι ὑπάρξεις οὐ λογίζονται «κακοί» κατ’ ἠθικὴν σημασίαν. Οὐκ εἰσὶν ἐχθροὶ τοῦ Θείου, οὐδὲ φορεῖς αὐθυποστάτου κακίας, ἀλλὰ ὄντα περιορισμένης συμμετοχῆς εἰς τὸ Ἀγαθόν. Ἡ ἔλλειψις αὕτη οὐκ ἐστὶ καταδίκη, ἀλλὰ βαθμὸς ὄντος καὶ τρόπος βιώσεως.

Καθ’ ὅσον πᾶν ὂν μετέχει τοῦ Ἀγαθοῦ κατὰ δύναμιν, οὐδεμία ὕπαρξις ἀποκεκόπται ὀντολογικῶς ἀπ’ αὐτοῦ. Καὶ ὅπου μετοχή, ἐκεῖ καὶ δυνατότης ἐπιστροφῆς. Οὐκ ἔστιν οὖν ἡ κακία τελικὸν τέλος, ἀλλὰ μεταβατικὸς τρόπος τοῦ εἶναι· οὐκ ἀρχὴ, ἀλλὰ σκιά τῆς ἀρχῆς, ἥτις διαλύεται ὅταν ἡ ψυχὴ ἐπανακάμψῃ πρὸς τὴν πηγὴν τοῦ φωτός.

[tanipteros]

IV. Κρίσιμον Σημεῖον Συγκλίσεως Πλατωνισμοῦ καὶ Βουδισμοῦ
Ἄγνοια ἀντὶ ἐνοχῆς
Ἐνταῦθα ἀναφαίνεται τὸ μέγιστον καὶ κρισιμώτατον σημεῖον συγκλίσεως τῶν δύο μεγάλων θεωρητικῶν ῥευμάτων, ἐφ’ ὧν ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς ἱδρύεται· ἡ κοινὴ γὰρ θέσις αὐτῶν περὶ τῆς κακίας οὐκ ἐρείδεται ἐπὶ τῆς ἐνοχῆς, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἀγνοίας. Ἡ κακία οὐ πηγάζει ἐκ φύσεως φαύλης, οὐδὲ ἐκ ἔμφυτου πονηρίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀγνοίας τοῦ ὄντος περὶ ἑαυτοῦ καὶ περὶ τῆς θέσεως αὐτοῦ ἐν τῇ τάξει τοῦ Ὄντος.

Ἡ ἔννοια τῆς «κακῆς φύσεως» ἀποβάλλεται ὡς ἀσύμβατος πρὸς πᾶσαν ὀντολογίαν τοῦ Ἀγαθοῦ. Εἰ γὰρ τὸ Ἀγαθὸν ἐστὶν ἀρχὴ παντὸς τοῦ ὄντος, οὐδὲν δύναται εἶναι ἐκ φύσεως ἀντιθέον. Ἡ κακία, ὅταν ἐμφανίζεται, μαρτυρεῖ οὐ περὶ φαυλότητος τοῦ εἶναι, ἀλλὰ περὶ συγχύσεως τῆς γνώσεως.

Διὰ τοῦτο καὶ ἀντικαθίσταται τὸ παλαιὸν καὶ δικανικὸν σχήμα, καθ’ ὃ ἡ ἁμαρτία ἀκολουθεῖται ὑπὸ τιμωρίας, ὑπὸ σχήματος ὀντολογικοῦ καὶ παιδευτικοῦ. Οὐκέτι λέγεται· ἁμαρτία καὶ ποινή· ἀλλὰ λέγεται· ἄγνοια καὶ πόνος, καὶ ἐκ τοῦ πόνου ἡ δυνατότης τῆς ἀφυπνίσεως. Ὁ πόνος ἐνταῦθα οὐκ ἔχει χαρακτῆρα ἀνταποδόσεως, ἀλλὰ χαρακτῆρα σημάνσεως· σημαίνει τὴν ἀπόκλισιν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν τοῦ εἶναι.

Ἐν ταύτῃ τῇ θεωρήσει ὁ πόνος γίνεται διδάσκαλος, οὐ δεσμώτης· φανερώνει τὴν ἀσυμφωνίαν μεταξὺ τρόπου ζωῆς καὶ τρόπου ὄντος. Καὶ ὅπου φανέρωσις, ἐκεῖ καὶ δυνατότης μεταβολῆς. Ἡ ἀφύπνισις οὐκ ἐπιβάλλεται, ἀλλὰ καθίσταται δυνατή, ὅταν ἡ ψυχὴ παύσῃ νὰ ἐνοχοποιῇ καὶ ἄρξηται νὰ νοεῖ.
Ἐκ ταύτης τῆς ἀρχῆς ἀκολουθεῖ ἀναγκαίως ἡ μεγίστη ὀντολογικὴ συνέπεια τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ: οὐδεμία ψυχὴ καὶ οὐδὲν ὂν, οὐδὲ αἱ κατώταται καὶ σκοτεινόταται μορφαὶ ὑπάρξεως, οὐδὲ οἱ λεγόμενοι κακοδαίμονες, εἰσὶ καταδικασμένοι. Πάντα τὰ ὄντα εἰσὶν μόνον προσκαίρως ἀποπροσανατολισμένα, οὐχὶ ἀποκεκομμένα.

Ἡ ἀπώλεια ἐνταῦθα οὐκ ἐστὶν ὀντολογική, ἀλλὰ γνωστική· καὶ ὅ,τι ἀπωλέσθη κατὰ τὴν γνῶσιν δύναται νὰ ἀνακτηθῇ διὰ τῆς ἀναμνήσεως. Οὕτως ἡ κακία παύει νὰ εἶναι στίγμα ἀνεξάλειπτον καὶ καθίσταται σημεῖον πορείας, ἐφ’ οὗ δύναται νὰ ἀρχίσει ἡ ἐπιστροφή.

[tanipteros]

V. Ἡ Συμπόνια ὡς Ὀντολογικὴ Πρᾶξις
Ἡ συμπόνια ὡς εἰκὼν τῆς Ἀγαθότητος τοῦ Ἑνός
Ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ ἡ συμπόνια οὔτε εἰς γυμνὸν συναίσθημα περιορίζεται, οὔτε εἰς ἁπλῆν ἠθικὴν προαίρεσιν ἀνάγεται. Ἔχει μὲν χαρακτῆρα ἀρετῆς, καθ’ ὅσον ἐνεργεῖται ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ φιλοσόφου· ἔχει δὲ καὶ χαρακτῆρα ὀντολογικὸν, καθ’ ὅσον ἀποτελεῖ εἰκόνα καὶ ἀνάκλασιν τῆς Ἀγαθότητος τοῦ Ἑνός ἐν τῷ κόσμῳ τοῦ Γίγνεσθαι.

Ἡ συμπόνια, ὡς ἀρετή, οὐ γεννᾶται ἐκ συγκινήσεως οὐδὲ ἐκ ἐνοχῆς, ἀλλ’ ἐκ γνώσεως. Ἡ ψυχὴ, θεωροῦσα τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ ἄλλου ἀπὸ τὸ Ἀγαθόν, οὐ κατακρίνει, ἀλλὰ συμπάσχει· οὐ διότι ἐξισοῦται πρὸς τὸ πάθος, ἀλλὰ διότι διακρίνει τὴν αἰτίαν τοῦ πάθους. Οὕτως ἡ συμπόνια ἀναφαίνεται ὡς ἀρετὴ φωτισμένη, καὶ οὐχὶ ὡς ἀδυναμία.

Ἅμα δὲ ἡ συμπόνια εἶναι καὶ ἐκδήλωσις πληρότητος. Ὅπου τὸ Ἀγαθὸν μετέχεται καθαρῶς, ἐκεῖ ἀναβλύζει ἡ ῥοὴ πρὸς τὸ ἐλλειπές. Οὐκ ἐστὶν ἐπιλογὴ ἡ ῥοὴ αὕτη, ἀλλὰ φύσις. Ὅπως τὸ φῶς οὐκ ἐρωτᾷ τί ἀξιοῖ φωτισθῆναι, οὕτως καὶ ἡ Ἀγαθότης τοῦ Ἑνὸς οὐ διακρίνει τὸ ὑποκείμενον κατ’ ἀξίαν, ἀλλὰ κατ’ ἔλλειψιν.

Κατὰ τὴν νεοπλατωνικὴν ἀνάγνωσιν, ἡ συμπόνια νοεῖται ὡς ῥοὴ τοῦ Ἀγαθοῦ πρὸς ἐκεῖνο ὃ ἀσθενῶς μετέχει αὐτοῦ. Οὐκ ἐστὶν ἔλεος ἄνωθεν, οὐδὲ συγκατάβασις, ἀλλὰ φυσικὴ κίνησις τῆς ἀρχῆς πρὸς τὰ ἐξ αὐτῆς προελθόντα. Ἐν ταύτῃ τῇ ῥοῇ οὐδεμία ἀκύρωσις τῆς ὀντολογικῆς τάξεως συντελεῖται· ἀντιθέτως, ἡ τάξις αὐτὴ ἀποκαθίσταται.

Ἐνταῦθα ἡ πρακτικὴ συμβολὴ τῆς βουδικῆς θεωρήσεως ἐνσωματοῦται ὡς ἐνεργὸς μέριμνα πρὸς ἄρσιν τοῦ πόνου. Ἡ συμπόνια οὐ μένει ἐν θεωρίᾳ, ἀλλὰ μεταπίπτει εἰς πράξιν θεραπευτικήν. Οὐχὶ διὰ τὸ ὅτι ὁ πάσχων εἶναι ἄξιος σωτηρίας, ἀλλὰ διὰ τὸ ὅτι ὁ πόνος μαρτυρεῖ ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν τοῦ εἶναι.

Ἡ μέριμνα αὕτη ἐκτείνεται καὶ εἰς τὰς κατωτάτας καταστάσεις τοῦ ὄντος, ἔνθα ἡ λήθη βαθυτάτη καὶ ὁ πόνος βαρύτατος. Οὐδεμία μορφὴ βιώσεως ἐξαιροῦται τῆς ῥοῆς τοῦ Ἀγαθοῦ· οὐδὲν ὂν ἀπολείπεται τῆς δυνατὸτητος θεραπείας. Ἐκεῖ γὰρ ὅπου ἡ ἔλλειψις μεγίστη, ἐκεῖ καὶ ἡ συμπόνια φανεροῦται καθαρωτέρα.

Οὕτως ἡ συμπόνια καθίσταται εἰκών ζῶσα τῆς Ἀγαθότητος τοῦ Ἑνός ἐν τῷ κόσμῳ· οὐ νόμος, οὐ προσταγή, ἀλλὰ παρούσα καὶ σιωπηρὰ ἐνέργεια ἐπιστροφῆς, δι’ ἧς τὸ Ἀγαθὸν ἄγει τὸ ἀποπροσανατολισμένον πάλιν πρὸς ἑαυτό.

[tanipteros]

VI. Ἐφαρμογὴ ἐν τῷ Συγχρόνῳ Πλατωνισμῷ
Νέα σχολή, νέα εὐθύνη
Ἐκ τῶν προεκτεθέντων ἀρχῶν καθίσταται φανερὸν ὅτι ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς οὐ συνίσταται μόνον εἰς θεωρητικὴν σύνθεσιν δογμάτων, ἀλλὰ ἀξιοῖ καὶ νέαν στάσιν τοῦ φιλοσοφεῖν ἐν τῷ κόσμῳ. Ἡ σχολὴ αὕτη, ὡς συνθετικὴ καὶ θεραπευτικὴ, φέρει ἰδίαν εὐθύνην ἔναντι τῶν ψυχῶν καὶ τῶν ὄντων, ἣν οὐ δύναται νὰ ἀποθέσῃ ἐπὶ νόμους, θεσμοὺς ἢ ἠθικὰς κατηγοριοποιήσεις.

Θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς σχολῆς ταύτης ἐστὶν ὅτι καμία ψυχὴ καὶ κανένα ὂν οὐκ ἔστιν ἐχθρὸς τοῦ Θείου. Ἡ ἔχθρα οὐκ ἔχει ὀντολογικὴν ὑπόστασιν· ἐστὶν ἀντίληψις ἐκ τῆς ἀγνοίας γεννωμένη. Ὅπου τὸ Θείον μετέχεται, ἔστω καὶ ἀμυδρῶς, ἐκεῖ ἡ ἐχθρότης διαλύεται ὡς φάντασμα.

Ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς ἕπεται ὅτι ἡ κακία οὐ λογίζεται ὡς τελεσίδικος κατάστασις, ἀλλ’ ὡς θεραπεύσιμον πάθος τῆς ψυχῆς. Οὐκ ἐστὶν χαρακτὴρ ἀμετάβλητος, ἀλλὰ τρόπος βιώσεως, ὃς δύναται νὰ μεταστραφῇ διὰ γνώσεως, ἀναμνήσεως καὶ ἐπιστροφῆς. Ἡ θεραπεία οὐκ ἐπιβάλλεται ἔξωθεν, ἀλλὰ ἐνεργεῖται ἔσωθεν, καθ’ ὅσον ἡ ψυχὴ ἀναγνωρίζει τὴν αἰτίαν τοῦ πόνου αὐτῆς.

Ἐνταῦθα καθορίζεται καὶ ὁ ρόλος τῆς κρίσεως. Ἡ κρίσις οὐκ ἀνήκει εἰς τὸν φιλόσοφον, οὐδὲ εἰς ὁποιονδήποτε ἐξωτερικὸν κριτήν. Ἐστὶ μηχανισμὸς ἐνδοψυχικός, δι’ οὗ ἡ ψυχὴ διακρίνει τὴν ἀσυμφωνίαν μεταξὺ τοῦ τρόπου ζωῆς καὶ τοῦ τρόπου τοῦ εἶναι. Ὅταν ἡ κρίσις μεταφέρεται ἔξωθεν, ἐκπίπτει εἰς καταδίκην· ὅταν παραμένει ἔσωθεν, γίνεται ἀρχὴ μετανοήσεως καὶ ἐπιστροφῆς.

Διὰ τοῦτο καὶ ἡ κατανόησις προηγείται πάσης διδασκαλίας. Ἄνευ κατανοήσεως τῆς καταστάσεως τῆς ψυχῆς, πᾶσα διδασκαλία καθίσταται κενὴ ἢ βίαιος. Ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς διδάσκει μόνον ἐφ’ ὅσον πρῶτον κατανοεῖ, καὶ κατανοεῖ οὐχὶ ἀφ’ ὑπεροχῆς, ἀλλ’ ἐκ συμπαθείας πρὸς τὸν κοινὸν δρόμον τοῦ γίγνεσθαι.

Ἐκ ταύτης τῆς βάσεως ἀπορρέει καὶ ἡ στάσις τῆς σχολῆς ἀπέναντι τῶν λεγομένων «κακῶν» ψυχῶν. Οὐκ ἀπορρίπτονται, οὐ στιγματίζονται, οὐ καταδικάζονται· ἀντιμετωπίζονται ὡς ψυχαὶ βαθέως ἀποπροσανατολισμέναι, αἵτινες μᾶλλον ἔχουσι χρείαν φωτισμοῦ ἢ ἐλέγχου. Ὁ αὐτὸς λόγος ἰσχύει καὶ περὶ τῶν κακοδαιμόνων, οἵτινες νοοῦνται οὐχὶ ὡς ἐχθρικαὶ δυνάμεις, ἀλλὰ ὡς κατώτεραι βαθμίδες μετοχῆς τοῦ Ἀγαθοῦ, ἐνδεχόμεναι καὶ αὐταὶ ἐπιστροφῆς.

Ἔτι δὲ καὶ ἡ πνευματικὴ παρακμὴ τοῦ κόσμου οὐ ἐκλαμβάνεται ὡς ἀπόδειξις ἀπωλείας, ἀλλ’ ὡς ἔνδειξις βαθείας λήθης. Ὅπου ἡ λήθη βαθυτάτη, ἐκεῖ καὶ ἡ ἀνάγκη φιλοσοφίας μεγίστη. Οὐκ ἔστιν ὁ καιρὸς τῆς παρακμῆς ἀφορμὴ ἀποστροφῆς, ἀλλὰ κλῆσις εἰς διακονίαν.

Οὕτως ὁ φιλόσοφος ἐν τῷ Συγχρόνῳ Πλατωνισμῷ οὐκ ἀναλαμβάνει ρόλον δικαστοῦ, οὐδὲ φύλακος ἠθικῆς τάξεως. Ἐστὶ διαμεσολαβητὴς ἐπιστροφῆς· ἄνθρωπος ὃς ἔχων μνήμην τοῦ Ἀγαθοῦ, βοηθεῖ τὸν ἄλλον νὰ ἀναμνησθῇ. Καὶ ἐν ταύτῃ τῇ διαμεσολαβήσει οὐχὶ ἐπιβάλλει ὁδόν, ἀλλὰ ἀνοίγει δυνατότητα.

[tanipteros]

VII. Κατάργησις τῆς Κολάσεως ὡς Ἰδεώδους
Κατάργησις τοῦ πόνου καὶ ἄρνησις τῆς αἰωνιότητος αὐτοῦ
Ἐκ τῆς συνολικῆς θεωρήσεως τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ ἀνακύπτει ἀναγκαίως ἡ κατάργησις τῆς κολάσεως, οὐχὶ ὡς ἀρνήσεως τοῦ πόνου, ἀλλ’ ὡς ἀρνήσεως τῆς ὀντολογικῆς αὐτοῦ μονιμότητος. Ὁ πόνος οὐκ ἀποκρύπτεται, οὐκ ἀπαλείφεται διὰ δογματικῆς ἀποφάσεως· ἀλλὰ ἀπογυμνοῦται τῆς ἰδέας τῆς αἰωνιότητος, ἥτις οὐδὲν ἔρεισμα ἔχει ἐν τῇ τάξει τοῦ Ἀγαθοῦ.

Ἡ λεγομένη κόλασις νοεῖται οὐχὶ ὡς τόπος ἐσχάτης καταστάσεως, οὐδὲ ὡς τελικὸς προορισμὸς ψυχῶν, ἀλλ’ ὡς ὑπαρξιακὴ κατάστασις. Ἐστὶ τρόπος βιώσεως, ἐν ᾧ ἡ ψυχὴ γεύεται τὴν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὸ Ἀγαθόν, βιώνοντας τὸν πόνον τῆς λήθης, τῆς συγχύσεως καὶ τῆς ψευδοῦς κρίσεως περὶ τοῦ εἶναι. Ὅσον ἡ ἀπομάκρυνσις διαμένει, ὁ πόνος ἐπιμένει· ὅταν δὲ ἡ ἀνάμνησις ἀρχίσει, ἡ κόλασις διαλύεται.

Διὰ τοῦτο ἡ κόλασις οὐκ ἔχει χαρακτῆρα τελικόν. Οὐδὲν ὂν δύναται νὰ παραμείνῃ αἰωνίως ἐν καταστάσει ἀποκοπῆς, διότι ἡ ἀποκοπὴ οὐκ ἔχει οὐσίαν. Ὅπου τὸ εἶναι διαμένει, ἐκεῖ καὶ ἡ δυνατότης ἐπιστροφῆς ὑπάρχει. Ἡ αἰωνιότης ἀνήκει μόνον εἰς τὸ Ἀγαθόν· ὁ πόνος, ὡς στέρησις, ἀνήκει εἰς τὸ πρόσκαιρον.

Ἐνταῦθα συντελεῖται ἡ τελικὴ σύνθεσις τῆς διδασκαλίας: ἡ νεοπλατωνικὴ ἐπιστροφή συνάπτεται πρὸς τὴν λύσιν τοῦ πόνου. Ἡ ἐπιστροφή οὐκ ἐστὶν ἁπλῶς μεταφυσικὴ ἄνοδος, ἀλλὰ θεραπευτικὴ κίνησις τῆς ψυχῆς, δι’ ἧς αἱ ἐσφαλμέναι κρίσεις διαλύονται, ἡ ἄγνοια ὑποχωρεῖ καὶ ὁ πόνος παύει νὰ ἔχῃ λόγον ὑπάρξεως.

Ὁ σκοπὸς οὖν τῆς φιλοσοφίας, κατὰ τὸν Σύγχρονον Πλατωνισμόν, οὐκ ἔγκειται εἰς τὴν κρίσιν τῆς πτώσεως, οὐδὲ εἰς τὴν ἐπιβεβαίωσιν τῆς δυστυχίας, ἀλλὰ εἰς τὸ ἄνοιγμα τῆς ὁδοῦ τῆς ἀνόδου. Ἡ φιλοσοφία θεραπεύει τὴν ψυχὴν ἀπὸ τὴν ἄγνοιαν, ἀπὸ τὰς ἐσφαλμένας σκέψεις αἵτινες γεννῶσι βιώματα πόνου καὶ δυστυχίας, καὶ ἀποκαθιστᾷ τὴν ἔφεσιν πρὸς τὸ εἶναι.

Ἐν ταύτῃ τῇ θεραπευτικῇ λειτουργίᾳ καταργεῖται ἡ κόλασις ὡς ἰδεώδες, ἀλλ’ οὐ καταργεῖται ἡ εὐθύνη τῆς ψυχῆς. Ἡ ψυχὴ καλείται οὐ νὰ φοβηθῇ, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ· οὐ νὰ ὑποταγῇ, ἀλλὰ νὰ ἐπιστρέψῃ. Καὶ ἐν τῇ ἐπιστροφῇ ταύτῃ ὁ πόνος παύει, ὅχι διότι ἀρνεῖται, ἀλλὰ διότι ἐκπληροῖ τὸ παιδευτικὸν αὐτοῦ τέλος.

[tanipteros]

VIII. ἘΠΙΛΟΓΟΣ
Ὁ φιλόσοφος ὡς συμπαθῶν ὁδηγὸς ψυχῶν
Ἐν τῷ τέλει τοῦ λόγου καθίσταται φανερὸν ὅτι ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς οὐχὶ μόνον θεωρίαν περὶ τοῦ ὄντος κομίζει, ἀλλὰ καὶ ὁδὸν σωτηρίας τῆς ψυχῆς. Οὐ σωτηρίαν διὰ φόβου, οὐδὲ διὰ ἐξωτερικῆς ὑποταγῆς, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀναμνήσεως· ἀναμνήσεως τοῦ τρόπου καθ’ ὃν λειτουργεῖ ὁ Κόσμος, καὶ τῆς γνώσεως τοῦ πῶς δύναται ἡ ψυχὴ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτῆς.

Ἡ σωτηρία ταύτη οὐ περιορίζεται εἰς τὴν ἐπιστροφὴν εἰς τὸ Ἕν, ἀλλὰ ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὴν μετὰ ταύτην κατάστασιν. Ἡ ψυχὴ, ἀναχθεῖσα εἰς τὸ Ἕν καὶ φωτισθεῖσα ἐκ τῆς Ἀγαθότητος αὐτοῦ, δύναται νὰ προοδεύσῃ κάτωθεν Αὐτοῦ, μένουσα ἐν στάσει καὶ μονῇ, μεταξὺ τῶν Θεῶν, ἄνευ τῆς ἀνάγκης ἐπανόδου εἰς τὸ Γίγνεσθαι. Οὐκ ἐστὶν ἡ ἀκινησία ταύτη νέκρωσις, ἀλλὰ σταθερὰ ζωὴ ἐν γνώσει καὶ μετοχῇ.

Ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς οὖν οὐχὶ ἐπαγγέλλεται μόνον ἀπελευθέρωσιν ἐκ τοῦ πόνου, ἀλλὰ προσφέρει κατανόησιν· κατανόησιν τῆς πτώσεως, τοῦ πόνου, τῆς κακίας καὶ τῆς ἐπιστροφῆς. Ἄνευ ταύτης τῆς κατανοήσεως, πᾶσα σωτηρία μεταβάλλεται εἰς ἐξαναγκασμόν· μετ’ αὐτῆς, ἡ σωτηρία καθίσταται ἐλεύθερος πράξις τῆς ψυχῆς.

Ἐν ταύτῃ τῇ προοπτικῇ ὁ φιλόσοφος οὐκ ἔστιν οὔτε νομοθέτης οὔτε κριτής, οὔτε κάτοχος ἀποκλειστικῆς ἀληθείας. Ἐστὶ συμπαθῶν ὁδηγός ψυχῶν· ἄνθρωπος ὃς ἔχων μνήμην τῆς ὁδοῦ, συνοδεύει τοὺς ἄλλους ἄνευ βίας, ἄνευ καταδίκης, ἄνευ ὑπεροχῆς. Ἡ ὁδήγησις αὕτη οὐκ ἐπιβάλλει τέλος, ἀλλὰ ἀνοίγει δυνατότητα.

Καὶ ἐνταῦθα ἀναφαίνεται ἡ τελικὴ φύσις τῆς συμπόνιας. Ἡ συμπόνια οὐκ ἀσθενίζει τὸ Ἀγαθόν, οὐδὲ μειοῖ τὴν ὀντολογικὴν αὐστηρότητα τῆς τάξεως τοῦ ὄντος. Ἀντιθέτως, ἡ συμπόνια ἀποκαλύπτει τὸ Ἀγαθόν, ὡς παρόν, ἐνεργόν καὶ θεραπευτικόν. Ὅπου ἡ συμπόνια ἐνεργεῖ, ἐκεῖ τὸ Ἀγαθὸν φαίνεται οὐχὶ ὡς ἀπρόσιτος ἀρχή, ἀλλὰ ὡς ζῶσα πραγματικότης.

Οὕτως ὁ λόγος κλείει ἐκεῖ ὅθεν καὶ ἤρξατο· οὐκ ἐν κρίσει, ἀλλ’ ἐν κατανοήσει· οὐκ ἐν φόβῳ, ἀλλ’ ἐν ἐλπίδι· οὐκ ἐν τιμωρίᾳ, ἀλλ’ ἐν ἐπιστροφῇ. Καὶ ἡ φιλοσοφία ἀναφαίνεται οὐχὶ ὡς τέχνη καταδίκης, ἀλλὰ ὡς ἡ ὑψίστη μορφὴ συμπόνιας τοῦ νοῦ πρὸς τὸ ὂν.

[tanipteros]

πηγή: https://tanipteros.wordpress.com/2026/0 ... %80%ce%bb/

[ageparian]

Θα μπορούσατε ίσως κ. Τανίπτερε να μας τα συμπτύξετε αυτά σε μερικές φράσεις και να μας πείτε ποιο είναι το ζουμί;