Ακολουθεί ΤΝ κείμενο
Αν πάρουμε ως αφετηρία το 1990 και φτάσουμε μέχρι σήμερα, οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα χωρίζονται αρκετά καθαρά σε διαφορετικές περιόδους. Σημαντικό είναι ότι δεν έγιναν όλες από μία κυβέρνηση ούτε είχαν την ίδια κατεύθυνση.
1. 1990–1993 — Κυβέρνηση Κωνσταντίνου ΜητσοτάκηΗ βασική κατεύθυνση ήταν η απελευθέρωση και ιδιωτικοποίηση τμημάτων της οικονομίας.
- Ιδιωτικοποιήσεις και προσπάθειες περιορισμού του κρατικού τομέα.
- Απελευθέρωση/απορρύθμιση ορισμένων αγορών.
- Περιορισμός δημοσίων δαπανών και προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης.
- Φορολογικές και ασφαλιστικές παρεμβάσεις.
- Προσπάθεια αντιμετώπισης των μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων.
Η περίοδος ήταν σχετικά σύντομη και αρκετές από τις προσπάθειες μεταρρύθμισης δεν ολοκληρώθηκαν.
2. 1993–2004 — Κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚΕδώ η οικονομική πολιτική είχε ως κεντρικό στόχο την προσαρμογή στα κριτήρια της ΟΝΕ και την ένταξη στο ευρώ.
Οι σημαντικότερες αλλαγές ήταν:
- περιορισμός πληθωρισμού και δημοσιονομικού ελλείμματος,
- δημοσιονομική προσαρμογή,
- εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις,
- απελευθέρωση χρηματοπιστωτικών αγορών,
- μεταρρυθμίσεις σε τράπεζες και δημόσιες επιχειρήσεις,
- φορολογικές αλλαγές,
- ασφαλιστικές μεταρρυθμίσεις,
- αναδιάρθρωση της αγοράς εργασίας.
Η Ελλάδα εντάχθηκε τελικά στην ευρωζώνη το 2001 και υιοθέτησε το ευρώ ως φυσικό νόμισμα το 2002.
3. 2004–2009 — Κυβερνήσεις Νέας ΔημοκρατίαςΗ βασική οικονομική ατζέντα περιλάμβανε:
- περαιτέρω ιδιωτικοποιήσεις,
- αλλαγές στη φορολογία,
- μεταρρυθμίσεις στις ΔΕΚΟ,
- προσπάθειες περιορισμού του δημοσιονομικού ελλείμματος,
- αλλαγές στο ασφαλιστικό, ιδιαίτερα προς το τέλος της περιόδου,
- μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και στις αγορές προϊόντων.
Ωστόσο, την ίδια περίοδο το δημόσιο χρέος και οι δημοσιονομικές ανισορροπίες παρέμειναν σημαντικά προβλήματα. Το 2009 η Ελλάδα μπήκε σε σοβαρή δημοσιονομική κρίση.
4. 2010–2012 — Η μεγάλη στροφή λόγω της κρίσηςΕδώ βρίσκεται η μακράν μεγαλύτερη δέσμη οικονομικών μεταρρυθμίσεων της μεταπολιτευτικής περιόδου.Το 2010 η Ελλάδα προσέφυγε σε πρόγραμμα οικονομικής στήριξης από την ευρωζώνη και το ΔΝΤ. Το πρώτο πρόγραμμα προέβλεπε χρηματοδότηση €110 δισ. και συνοδευόταν από συγκεκριμένες δημοσιονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Οι κυβερνήσεις Γιώργου Παπανδρέου και στη συνέχεια Λουκά Παπαδήμου προχώρησαν σε:
Δημοσιονομικά
- αυξήσεις ΦΠΑ και άλλων φόρων,
- αλλαγές στη φορολογία εισοδήματος,
- περιορισμό δημοσίων δαπανών,
- μειώσεις μισθών στο Δημόσιο,
- περιορισμό δημοσίων προσλήψεων,
- αλλαγές στον τρόπο κατάρτισης και παρακολούθησης του προϋπολογισμού.
Ασφαλιστικό
- αύξηση ορίων και αλλαγές στις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης,
- ενοποίηση ασφαλιστικών ταμείων,
- αλλαγές στον υπολογισμό των συντάξεων,
- σημαντική προσπάθεια περιορισμού της συνταξιοδοτικής δαπάνης.
Αγορά εργασίας
- αλλαγές στις συλλογικές διαπραγματεύσεις,
- αλλαγές στον κατώτατο μισθό,
- μεγαλύτερη ευελιξία στις εργασιακές σχέσεις.
Δημόσιος τομέας
- αξιολόγηση και αναδιοργάνωση υπηρεσιών,
- περιορισμός προσωπικού,
- αλλαγές στη μισθολογική πολιτική,
- προσπάθεια ενίσχυσης της φορολογικής διοίκησης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ήδη από το 2010 μεταρρυθμίσεις στη φορολογική διοίκηση, στο ασφαλιστικό, στη δημόσια διοίκηση και στην αγορά εργασίας.
5. 2012–2015 — Κυβέρνηση ΣαμαράΤο δεύτερο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής περιλάμβανε ακόμη μεγαλύτερη δέσμη αλλαγών. Η χρηματοδοτική στήριξη του δεύτερου προγράμματος έφτασε συνολικά τα €164,5 δισ.
Μεταξύ άλλων:
- περαιτέρω αλλαγές στο ασφαλιστικό,
- φορολογικές μεταρρυθμίσεις,
- αναδιάρθρωση του Δημοσίου,
- ιδιωτικοποιήσεις,
- άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων,
- αλλαγές στην αγορά εργασίας,
- απελευθέρωση αγορών προϊόντων και υπηρεσιών,
- μεταρρυθμίσεις στην ενέργεια,
- αναδιάρθρωση τραπεζών.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η προσπάθεια να αυξηθεί ο ανταγωνισμός σε επαγγέλματα και αγορές που μέχρι τότε είχαν ισχυρούς περιορισμούς. Η ΕΕ καταγράφει μεταρρυθμίσεις σε επαγγέλματα, ενέργεια, μεταφορές, προϊόντα και ιδιωτικοποιήσεις.
6. 2015–2019 — Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛΗ περίοδος αυτή είναι πιο σύνθετη, γιατί η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αρχικά επιχείρησε να επαναδιαπραγματευθεί το προηγούμενο πρόγραμμα, αλλά τελικά συμφωνήθηκε τρίτο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής.
Συνεχίστηκαν ή θεσμοθετήθηκαν:
- αλλαγές στο ασφαλιστικό,
- αλλαγές στη φορολογία,
- μεταρρυθμίσεις στη φορολογική διοίκηση,
- μεταρρυθμίσεις στις τράπεζες,
- ρυθμίσεις για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια,
- αλλαγές στην αγορά εργασίας,
- μεταρρυθμίσεις στις αγορές ενέργειας,
- ιδιωτικοποιήσεις και αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας,
- αλλαγές στη δημόσια διοίκηση.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε το 2018. Η μεταγενέστερη αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει ότι μέχρι το 2018 είχε σημειωθεί σημαντική πρόοδος στα δημόσια οικονομικά, στον χρηματοπιστωτικό τομέα, στην ανταγωνιστικότητα και στη δημόσια διοίκηση, ενώ παρέμεναν μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να συνεχιστούν.
7. 2019–2023 — Κυβέρνηση Κυριάκου ΜητσοτάκηΗ οικονομική πολιτική άλλαξε περισσότερο προς την κατεύθυνση μείωσης φορολογικών επιβαρύνσεων και προσέλκυσης επενδύσεων, ενώ παράλληλα συνεχίστηκαν αρκετές μεταρρυθμίσεις που είχαν ξεκινήσει στα προηγούμενα προγράμματα.
Χαρακτηριστικές κατευθύνσεις:
- μειώσεις φορολογίας επιχειρήσεων,
- μειώσεις ασφαλιστικών εισφορών,
- αλλαγές στον ΕΝΦΙΑ,
- ψηφιοποίηση του Δημοσίου,
- μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας,
- περαιτέρω αλλαγές στο ασφαλιστικό,
- μεταρρυθμίσεις στη φορολογική διοίκηση,
- επιτάχυνση ιδιωτικοποιήσεων,
- μεταρρυθμίσεις για επενδύσεις και αδειοδοτήσεις.
Παράλληλα, η πανδημία οδήγησε σε πολύ μεγάλη προσωρινή αύξηση των δημοσίων δαπανών και του δημοσιονομικού ελλείμματος, επομένως η περίοδος 2020–2021 δεν μπορεί να συγκριθεί απευθείας με την περίοδο δημοσιονομικής προσαρμογής 2010–2018.
8. 2023–σήμεραΗ μεταρρυθμιστική πολιτική συνεχίστηκε, αλλά πλέον χωρίς μνημονιακό πρόγραμμα.
Οι βασικοί άξονες είναι:
- ψηφιοποίηση κράτους και φορολογικής διοίκησης,
- μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη και στη δημόσια διοίκηση,
- επενδύσεις μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης,
- αλλαγές στη φορολογική συμμόρφωση,
- μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας,
- προσπάθεια μείωσης του δημόσιου χρέους,
μ- εταρρυθμίσεις σε ενέργεια, υποδομές και επιχειρηματικό περιβάλλον.
Από τον Αύγουστο του 2022 η Ελλάδα έχει περάσει από την «ενισχυμένη εποπτεία» στην κανονική μεταπρογραμματική εποπτεία.