Η ψυχολογία του ναζισμού και η απολιτική σκέψη

[Γαληνός]

απολιτικός=

1. που θεωρεί την αποχή απ' τα κοινά πολιτική πράξη (πχ. μήνυμα, πίεση στους κυβερνώντες κτλ.)

2. που δεν έχει σχέση, που δεν ασχολείται με την πολιτική και ιδίως που δεν επηρεάζεται από αυτήν

Έριχ Φρομ – Η ψυχολογία του ναζισμού (σημ.: και του κάθε ολοκληρωτισμού, δεξιού ή αριστερού)
Από το βιβλίο του Εριχ Φρομ «Ο φόβος μπροστά στην ελευθερία»
(πηγή: http://antikleidi.com)

Ο Έριχ Φρομ (Erich Fromm, 23 Μαρτίου 1900 - 18 Μαρτίου 1980) ήταν Γερμανός ψυχολόγος,ψυχαναλυτής, κοινωνιολόγος, ανθρωπιστής και φιλόσοφος. Θεωρείται από τους σημαντικότερους ψυχολόγους του 20ου αιώνα. (πηγή wiki)

Εξετάζοντας την ψυχολογία του ναζισμού πρέπει πρώτα να θεωρήσουμε σαν εισαγωγή το θέμα της δυνατότητας εφαρμογής των ψυχολογικών παραγόντων στην κατανόηση του ναζισμού. Κατά την επιστήμη και ακόμη περισσότερο κατά την εκλαϊκευτική εξέταση του ναζισμού προβάλλονται συνήθως δυο αντίθετες απόψεις: σύμφωνα με την πρώτη, η ψυχολογία δεν είναι ικανή να εξηγήσει ένα οικονομικό και πολιτικό φαινόμενο όπως ο φασισμός και σύμφωνα με τη δεύτερη, ο φασισμός αποτελεί πέρα για πέρα ψυχολογικό πρόβλημα.

Η πρώτη άποψη θεωρεί το ναζισμό είτε σαν αποτέλεσμα ενός αποκλειστικά οικονομικού δυναμισμού — των επεκτατικών τάσεων του γερμανικού ιμπεριαλισμού — είτε σαν ουσιαστικά πολιτικό φαινόμενο— της κατάκτησης του κρατικού μηχανισμού από ένα πολιτικό κόμμα υποστηριζόμενο από τούς βιομηχάνους και τούς Γιουνγκερς. Με δύο λόγια, η νίκη του ναζισμού θεωρείται σαν αποτέλεσμα της εξαπάτησης και του εκβιασμού της πλειοψηφίας του πληθυσμού από μια μειοψηφία.

Η δεύτερη άποψη, εξάλλου, υποστηρίζει πώς ο ναζισμός μπορεί να εξηγηθεί μόνο με βάση την ψυχολογία ή μάλλον με βάση την ψυχοπαθολογία. Θεωρούν το Χίτλερ σαν τρελό ή σα «νευρωτικό» και τούς οπαδούς του επίσης τρελούς και πνευματικά ανισόρροπους. Σύμφωνα με την εξήγηση αυτή, όπως την παρουσιάζει ο Λ. Μάμφορντ, οι αληθινές πηγές του φασισμού πρέπει να αναζητηθούν «στην ανθρώπινη ψυχή και όχι στην οικονομία». Και συνεχίζει:

«Στην ακαταμάχητη έπαρση, την ευχαρίστηση της ωμότητας, τη νευρωτική αποσύνθεση — σε όλα αυτά βρίσκεται η εξήγηση του φασισμού και όχι στη συνθήκη των Βερσαλλιών ή την ανικανότητα της γερμανικής δημοκρατίας.»

Κατά τη γνώμη μας, καμιά απ’ αυτές τις εξηγήσεις που τονίζουν τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες και αποκλείουν τούς ψυχολογικούς — ή αντίστροφα — είναι ορθή. Ο ναζισμός είναι ψυχολογικό πρόβλημα, άλλα οι ψυχολογικοί παράγοντες αυτοί καθ αυτοί θα πρέπει να θεωρείται πώς διαμορφώθηκαν από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες. Ο ναζισμός είναι οικονομικό και πολιτικό πρόβλημα, άλλα η εξάπλωση του σ’ έναν ολόκληρο λαό θα πρέπει να γίνει κατανοητή πάνω σε ψυχολογική βάση.

Αυτό πού μας ενδιαφέρει στο κεφάλαιο αυτό είναι η ψυχολογική αυτή άποψη του ναζισμού, η ανθρώπινη βάση του. Το θέμα αυτό προβάλλει δύο προβλήματα: τη διαμόρφωση χαρακτήρα των ανθρώπων εκείνων προς τούς όποιους απευθυνόταν και τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά της ιδεολογίας πού τον κατέστησε ένα τόσο αποτελεσματικό όργανο σχετικά με τους ίδιους αυτούς ανθρώπους.

Θεωρώντας την ψυχολογική βάση της επιτυχίας του ναζισμού, θα πρέπει να κάνουμε, πριν ακόμη ξεκινήσουμε, τον εξής διαφορισμό: ένα μέρος του πληθυσμού υποτάχθηκε στο ναζιστικό καθεστώς χωρίς μεγάλη αντίσταση, αλλά και χωρίς να γίνουν οι άνθρωποι αυτοί θαυμαστές της ναζιστικής ιδεολογίας και πολιτικής πρακτικής. Ένα άλλο μέρος ένοιωσε να έλκεται ισχυρά από τη νέα ιδεολογία και αφοσιώθηκε με φανατισμό στους κήρυκές της.

Την πρώτη ομάδα αποτελούσε κατά κύριο λόγο η εργατική τάξη και η φιλελεύθερη και καθολική αστική τάξη. Παρά την εξαίρετη οργάνωση, Ιδιαίτερα της εργατικής τάξης, οι ομάδες αυτές, μολονότι τηρούσαν συνέχεια εχθρική στάση απέναντι στο ναζισμό» από την εμφάνιση του μέχρι το 1933, δεν πρόβαλαν την εσωτερική αντίσταση πού θα ανέμενε κανείς σαν αποτέλεσμα των πολιτικών τους πεποιθήσεων. Η θέλησή τους να αντισταθούν κατέρρευσε γρήγορα καί από τότε πολύ λίγο ενόχλησαν το καθεστώς (εκτός φυσικά μιας μικρής μειοψηφίας, πού αγωνίστηκε ηρωικά κατά του ναζισμού όλα αυτά τα χρόνια)·

Ψυχολογικά, αυτή η προθυμία υποταγής στό ναζιστικό καθεστώς φαίνεται πώς οφειλόταν κατά κύριο λόγο σε μια κατάσταση εσωτερικής κόπωσης και μοιρολατρίας, ή οποία, όπως θα δείξουμε στο επόμενο κεφάλαιο, αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής μας, ακόμη και στις δημοκρατικές χώρες.

Στη Γερμανία υπήρχε μια ακόμη συνθήκη πού αφορούσε την εργατική τάξη αυτής της χώρας : η ήττα πού είχε υποστεί μετά τις πρώτες νίκες της επανάστασης του 1918. Ή εργατική τάξη είχε εισέλθει στη μεταπολεμική περίοδο με πολλές ελπίδες πραγματοποίησης του σοσιαλισμού ή τουλάχιστο θετικής ανόδου της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής της θέσης. Όμως, ανεξάρτητα από τις αίτιες, δοκίμασε μια σειρά από συνεχείς ήττες, οι όποιες διέψευσαν όλες τις ελπίδες της. Στις αρχές του 1930 τα οφέλη των πρώτων επιτυχιών είχαν εκμηδενιστεί σχεδόν ολότελα, με αποτέλεσμα ένα βαθύ αίσθημα απογοήτευσης και παραίτησης, δυσπιστίας προς την ηγεσία της, αμφιβολίας σχετικά με την άξια κάθε μορφής πολιτικής οργάνωσης και πολιτικής δραστηριότητας. Οι εργάτες και εργαζόμενοι της Γερμανίας εξακολούθησαν να είναι μέλη των διαφόρων κομμάτων τους και συνέχισαν νά πιστεύουν στις πολιτικές θεωρίες τους. Όμως βαθιά μέσα τους πολλοί άπ αυτούς είχαν πάψει νά πιστεύουν στην αποτελεσματικότητα τής πολιτικής δράσης.

Ένα ακόμη κίνητρο νομιμότητας της πλειονότητας τού πληθυσμού προς τη ναζιστική κυβέρνηση δημιουργήθηκε μετά την άνοδο του Χίτλερ στήν εξουσία. Για εκατομμύρια ατόμων η κυβέρνηση του Χίτλερ έγινε ταυτόσημη με τη «Γερμανία». Από τη στιγμή πού κατέλαβε ο Χίτλερ την κρατική εξουσία, ο αγώνας εναντίον του σήμαινε πώς αυτοί που θα τον έκαναν αποκλείονταν μόνοι τους από τη γερμανική κοινότητα.

Μετά την κατάργηση των πολιτικών κομμάτων, οπότε το ναζιστικό κόμμα «έγινε» ή Γερμανία, η αντιπολίτευση προς το κόμμα αυτό σήμαινε αντιπολίτευση προς τη Γερμανία. Φαίνεται πώς τίποτε δεν ήταν πιο δύσκολο για το μέσο άνθρωπο από το να υποφέρει το αίσθημα πώς δεν ταυτιζόταν με ένα ευρύτερο σύνολο. Όσο κι αν ο Γερμανός πολίτης μπορεί να διαφωνούσε με τις αρχές του ναζισμού, από τη στιγμή που είχε να διαλέξει μεταξύ του να μείνει μόνος ή να ανήκει στη Γερμανία, τα περισσότερα άτομα θα διάλεγαν το δεύτερο. Και υπάρχουν πολλές περιπτώσεις πού πρόσωπα τα όποια δεν ήταν ναζιστές υπεραμύνθηκαν το ναζισμό από την κριτική των ξένων, γιατί ένοιωθαν πώς ή επίθεση κατά του ναζισμού ήταν επίθεση κατά της Γερμανίας. Ο φόβος της απομόνωσης και ή σχετική αδυναμία των ηθικών αρχών, βοηθά κάθε κόμμα να κερδίσει τη νομιμοφροσύνη ενός μεγάλου τομέα του πληθυσμού, όταν το κόμμα αυτό καταλάβει την κρατική εξουσία.

Η άποψη αυτή οδηγεί σ’ ένα πολύ σπουδαίο για τα προβλήματα της πολιτικής προπαγάνδας αξίωμα: κάθε επίθεση κατά της Γερμανίας αυτής καθαυτής, κάθε προπαγάνδα δυσφήμισης σχετικά με τους Γερμανούς» (όπως ή προσωνυμία «Ούννοι» του τελευταίου πολέμου), απεναντίας βοηθούσε στο να γίνεται μεγαλύτερη η νομιμοφροσύνη αυτών πού είχαν ολοκληρωτικά ταυτιστεί με το ναζιστικό σύστημα. Αλλά το πρόβλημα αυτό δεν μπορεί να λυθεί βασικά με την κατάλληλη προπαγάνδα, παρά μόνο με την επικράτηση σε όλες-τις χώρες μιας θεμελιώδους αλήθειας: ότι οι ηθικές αρχές πρέπει να τίθενται υπεράνω του έθνους και ότι με την προσήλωση στις αρχές αυτές ένα άτομο ανήκει στην κοινότητα όλων εκείνων πού ασπάζονται, ασπάστηκαν ή θα ασπάζονται τις αρχές αυτές. (σημ. άτομο vs κοινωνία)

Αντίθετα από την αρνητική ή παθητική στάση της εργατικής τάξης και της φιλελεύθερης και καθολικής αστικής τάξης, η ναζιστική ιδεολογία έγινε με φλογερό ενθουσιασμό δεκτή από τα κατώτερα στρώματα της μεσαίας αστικής τάξης, πού τα αποτελούσαν μικροεπαγγελματίες, βιοτέχνες και υπάλληλοι.

Τα μέλη της παλιάς γενιάς της τάξης αυτής αποτέλεσαν την πιο παθητική μαζική βάση. Οι γιοί τους και οι κόρες τους έγιναν πιο δραστήριοι μαχητές. Σ’ αυτούς η ναζιστική ιδεολογία — το πνεύμα τυφλής υπακοής σε έναν ηγέτη και το μίσος κατά των φυλετικών και πολιτικών μειονοτήτων, η δίψα για κατακτήσεις και κυριαρχία, ο εκθειασμός του γερμανικού λαού και της «βόρειας φυλής» — βρήκε τρομαχτική απήχηση στο συναισθηματικό τους κόσμο και ήταν ακριβώς η απήχηση αυτή που τους μετέτρεψε σε φλογερούς οπαδούς και μαχητές της ναζιστικής υπόθεσης απάντηση στο ερώτημα γιατί η ναζιστική ιδεολογία βρήκε τέτοια απήχηση στην κατώτερη μεσαία τάξη πρέπει να αναζητηθεί στον κοινωνικό χαρακτήρα της κατώτερης μεσαίας τάξης.

Ο κοινωνικός χαρακτήρας της τάξης αυτής διαφέρει σημαντικά από τον κοινωνικό χαρακτήρα της εργατικής τάξης, των ανώτερων στρωμάτων της μεσαίας τάξης και της προ του πολέμου του.
*****

[Γαληνός]

οι προεκτάσεις με την σημερινή εποχή που κυριαρχεί η απολιτική σκέψη και με την μνημονιακή Ελλάδα είναι πολλές.

Κυρίως, το συλλογικό και καθολικό αίσθημα ηττοπάθειας αδιαφορίας και νάρκωσης.

Και μια αυτοκριτική, με ατομική επιλογή την αποχή και την μοιρολατρία.

[Λαχουρένιος]

Έριχ Φρομ – Η ψυχολογία του ναζισμού (σημ.: και του κάθε ολοκληρωτισμού, δεξιού ή αριστερού)

Fail, ο Φρομ ηταν αριστερος και το βιβλιο το εγραψε για τον ναζισμο, οχι για τον ολοκληρωτισμο

Λαθος βιβλιο διαλεξες για ισες αποστασεις

[Ραν ταν πλαν]

Ο ναζισμός-φασισμός μπορεί να εξηγηθεί μόνο με βάση την ψυχοπαθολογία αφού οι αλλαγές που προωθεί στην οικονομική βάση, την αλλαγή των σχέσεων παραγωγής, είναι ανύπαρκτες. Σημαντικό ρόλο στην άνοδο του παίζει η αποδοχή της αρχής της αυθεντίας. Δηλαδή εκείνου του προσώπου, ή συλλογικού οργάνου, που έχει την ικανότητα να κατευθύνει τις πράξεις και σκέψεις των ανθρώπων, πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι στους οποίους επεκτείνεται η επιρροή της αυθεντίας αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα της.
Από την άλλη η αποδοχή της αυθεντίας συνεπάγεται την περιορισμένη ικανότητα των ανθρώπων να εκτιμήσουν ορθολογικά τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, και αυτό σχετίζεται με την πολυπλοκότητα της ίδιας της πραγματικότητας, την οποία ο ''απολίτικος'' άνθρωπος δεν έχει το ιδεολογικό υπόβαθρο να αναλύσει.
Αυτό αναγκαστικά οδηγεί στο να γίνονται άκριτα αποδεκτές οι όποιες πολιτικές προτάσεις του φορέα της αυθεντίας. Βασική προϋπόθεση γι' αυτό η ικανότητα της αυθεντίας να τεκμηριώνει τις απαιτήσεις ή αποδείξεις της, ώστε να φαίνεται στα μάτια των οπαδών ότι διαθέτει εξαιρετικές αρετές, όπως σοφία, ηρωισμό, πατριωτισμό, πολιτική διορατικότητα κ.α., και οι οποίες αρετές δεν υπόκεινται σε καμιά κριτική.

[Ραν ταν πλαν]

Έριχ Φρομ – Η ψυχολογία του ναζισμού (σημ.: και του κάθε ολοκληρωτισμού, δεξιού ή αριστερού)

Fail, ο Φρομ ηταν αριστερος και το βιβλιο το εγραψε για τον ναζισμο, οχι για τον ολοκληρωτισμο

Λαθος βιβλιο διαλεξες για ισες αποστασεις

Δεν έχει σημασία. Οι ίσες αποστάσεις, που στοχεύουν στην αποενοχοποίηση, υπάρχουν μόνο στο μυαλό των οπαδών του ναζισμού.

[Γύπας]

Ο ναζισμός-φασισμός μπορεί να εξηγηθεί μόνο με βάση την ψυχοπαθολογία αφού οι αλλαγές που προωθεί στην οικονομική βάση, την αλλαγή των σχέσεων παραγωγής, είναι ανύπαρκτες. Σημαντικό ρόλο στην άνοδο του παίζει η αποδοχή της αρχής της αυθεντίας. Δηλαδή εκείνου του προσώπου, ή συλλογικού οργάνου, που έχει την ικανότητα να κατευθύνει τις πράξεις και σκέψεις των ανθρώπων, πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι στους οποίους επεκτείνεται η επιρροή της αυθεντίας αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα της.
Από την άλλη η αποδοχή της αυθεντίας συνεπάγεται την περιορισμένη ικανότητα των ανθρώπων να εκτιμήσουν ορθολογικά τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, και αυτό σχετίζεται με την πολυπλοκότητα της ίδιας της πραγματικότητας, την οποία ο ''απολίτικος'' άνθρωπος δεν έχει το ιδεολογικό υπόβαθρο να αναλύσει.
Αυτό αναγκαστικά οδηγεί στο να γίνονται άκριτα αποδεκτές οι όποιες πολιτικές προτάσεις του φορέα της αυθεντίας. Βασική προϋπόθεση γι' αυτό η ικανότητα της αυθεντίας να τεκμηριώνει τις απαιτήσεις ή αποδείξεις της, ώστε να φαίνεται στα μάτια των οπαδών ότι διαθέτει εξαιρετικές αρετές, όπως σοφία, ηρωισμό, πατριωτισμό, πολιτική διορατικότητα κ.α., και οι οποίες αρετές δεν υπόκεινται σε καμιά κριτική.

Να μου το θυμηθείτε. Αυτός πρέπει να βρήκε κάνα τρελό γκομενάκι που του κατσε και καθάρισε το μυαλό του.

Πολύ σωστά όλα

[Γαληνός]

Έριχ Φρομ – Η ψυχολογία του ναζισμού (σημ.: και του κάθε ολοκληρωτισμού, δεξιού ή αριστερού)

Fail, ο Φρομ ηταν αριστερος και το βιβλιο το εγραψε για τον ναζισμο, οχι για τον ολοκληρωτισμο

Λαθος βιβλιο διαλεξες για ισες αποστασεις

1.γι αυτό έβαλα σημ.=λόγια δικά μου σε δύο σημεία

2. ναι, ήταν Μαρξιστής ( Ο Έριχ Φρομ προσπάθησε με το έργο του να "συμφιλιώσει" τον Φρόιντ με τον Mαρξ, να συνδυάσει δηλαδή την ψυχανάλυση με τον "ουμανιστικό" μαρξισμό.)

3. οι ίσες αποστάσεις σκοπό δεν έχουν να απενοχοποιήσουν τον ναζισμό αλλά να στρογγυλέψουν και κυρίως να γενικεύσουν το φαινόμενο του ναζισμού σε κάθε πολιτικό σύστημα που ρέπει στον ολοκληρωτισμό και σε κάθε άτομο (ή κοινωνία) που τείνει να γίνει απολιτικό (αυτοκριτική)

4. το κείμενο στέκεται μελετά την ψυχολογική δομή του ναζισμού με σαφή αναφορά στις σύγρονες δυτικές κοινωνίες
Ψυχολογικά, αυτή η προθυμία υποταγής στό ναζιστικό καθεστώς φαίνεται πώς οφειλόταν κατά κύριο λόγο σε μια κατάσταση εσωτερικής κόπωσης και μοιρολατρίας, ή οποία, όπως θα δείξουμε στο επόμενο κεφάλαιο, αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής μας, ακόμη και στις δημοκρατικές χώρες.

5. η στρογγυλοποίηση είναι αναπόφευκτη (στα δικά μου μάτια) αν δεν θέλεις να πάρεις ακραίες θέσεις και επιθυμείς να συμπεριλάβεις όλο το πολιτικό φάσμα.

Η τρέλα του ναζισμού (ξεχωριστή και μελετημένη) μπορεί να ξανα-εμφανιστεί με άλλο μανδύα σε άλλο πολιτικά συστήματα;
Πιστεύω πως ναι. Αυτά λοιπόν τα συστήματα τα χαρακτηρίζω ολοκληρωτικά (απ όπου κι αν προέρχονται)

[Nandros]

Fail, ο Φρομ ηταν αριστερος και το βιβλιο το εγραψε για τον ναζισμο, οχι για τον ολοκληρωτισμο

Λαθος βιβλιο διαλεξες για ισες αποστασεις

Δεν έχει σημασία. Οι ίσες αποστάσεις, που στοχεύουν στην αποενοχοποίηση, υπάρχουν μόνο στο μυαλό των οπαδών του ναζισμού.

Ποιος σου είπε ότι οι ίσες αποστάσεις στοχεύουν στην απενοχοποίηση και υπάρχουν μόνο στο μυαλό των οπαδών του ναζισμού;
Επειδή έτσι το αποφάσισες εσύ;

[Γύπας]

Είσαι πολύ μικρός για να κρίνεις τον κομμουνισμό και πολύ φαιδρός για να πεις το οτιδήποτε.

[Γαληνός]

Ο ναζισμός-φασισμός μπορεί να εξηγηθεί μόνο με βάση την ψυχοπαθολογία αφού οι αλλαγές που προωθεί στην οικονομική βάση, την αλλαγή των σχέσεων παραγωγής, είναι ανύπαρκτες. Σημαντικό ρόλο στην άνοδο του παίζει η αποδοχή της αρχής της αυθεντίας.

Το κείμενο αναφέρεται σε δύο αίτια του ναζισμού: πολιτικο-οικονομικά και ψυχολογικά.

Ο συγγραφέας (συμφωνώ μαζί του) τάσσεται υπέρ και των δύο.

Μάλιστα, τονίζει πως τα ψυχολογικά αίτια (αυτή η συλλογική ψυχοπαθολογία) ξεκίνησαν και έδρασαν στα πολιτικά και οικονομικά πλαίσια της εποχής.

Γενικεύοντας, σε μια μνημονιακή Ελλάδα, που έχουν καταρρεύσει τα πάντα, έχουν δημιουργηθεί παρόμοια αίτια που γεννούν εραστές του ναζισμού (ελάχιστοι) και απολιτικ άτομα (εκατοντάδες χιλιάδες κατά την γνώμη μου).

Αυτή οι μάζα των νεο-απολιτικ (δεν λέμε για τους σταθερούς που υπάρχουν πάντα) μπορεί να οδηγήσει στην επανάληψη της ιστορίας ή σε παρόμοιες καταστάσεις.

Δυστυχώς, η άρχουσα πολιτική τάξη και η σύγχρονη κοινωνία, καλλιεργεί αυτές τις απολιτικ τάσεις για να πετύχει τους οικονομικούς και πολιτικούς στόχους της. Παίζει όμως ετσι με την φωτιά.

Με βάση το κείμενο του Φρομ, οι αδιάφοροι είχαν γίνει πλειοψηφία. Και αναγκάστηκαν να πάνε με την μειοψηφία (για να επιβιώσουν όχι φυσικά αλλά κυρίως κοινωνικά και ψυχολογικά).