Ολα τα παραπάνω επιβεβαιώνουν ότι σε εκείνη τη φάση το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα δεν ευνοούσε μια όξυνση της κατάστασης στην Ελλάδα, εκτιμώντας διαφορετικά την έκβαση του γενικότερου συσχετισμού. Είναι εξηγήσιμη η αδυναμία της ΕΣΣΔ να εγγυηθεί τη στρατιωτική στήριξη του ένοπλου αγώνα στην Ελλάδα, με δεδομένη τη στρατιωτική παρουσία της Αγγλίας.
Ωστόσο, αυτό δεν δικαιώνει τις υποδείξεις του ΚΚΣΕ ως προς τις στρατηγικές επιλογές του ΚΚΕ (υπέρ της Συμφωνίας του Λιβάνου11, υπέρ της συμμετοχής στην κυβέρνηση, να συμμετάσχει στις εκλογές του 1946). Ηταν υποδείξεις εναρμονισμένες με τη γενικότερη στρατηγική του αντιφασιστικού μετώπου, όπως είχε διαμορφωθεί και προωθούνταν σε μια σειρά από χώρες της Ευρώπης, με τη συμμετοχή ΚΚ σε αστικές μεταπολεμικές κυβερνήσεις, αν και ο Κόκκινος Στρατός συνέβαλε αποφασιστικά στην ευνοϊκή έκβαση του συσχετισμού και της ταξικής πάλης υπέρ της διαμόρφωσης των ονομαζόμενων Λαϊκών Δημοκρατιών.
Η τοποθέτηση του Στάλιν το 1950 ότι το ΚΚΕ έπρεπε να μην παραδώσει τα όπλα και να συνεχίσει τον ένοπλο αγώνα έξω από την Αττική, ήταν απόλυτα σωστή, αλλά δεν υπάρχει αρχειακό εύρημα για ανάλογη τοποθέτηση το 1945. Και αυτό το ζήτημα υπάγεται σ' εκείνα που παραμένουν σχετικά ανοιχτά στην παραπέρα μελέτη τους, σε συνδυασμό με πρόσβαση στο σχετικό αρχειακό υλικό (π.χ. θέματα της ΚΔ ή της ΒΚΟ).12
Σήμερα η ΚΕ εκτιμά ότι:
Ο καθοδηγητικός πυρήνας του ΚΚΕ προσανατολιζόταν σε δυναμική αναμέτρηση με τον ταξικό αντίπαλο, δίχως όμως και να έχει ξεκάθαρη στρατηγική επαναστατικής κατάκτησης της εργατικής εξουσίας, ενώ εξαρτούσε την υλοποίηση του σχεδίου από τη σύμφωνη θέση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, αλλά και από την πολεμική βοήθειά του.
Το ΚΚΕ σωστά επέλεξε τον ένοπλο αγώνα και όχι την υποταγή, αλλά η στρατηγική του αδυναμία εμπόδισε την έγκαιρη μετατροπή του ΕΛΑΣ σ' επαναστατικό εργατικό στρατό, την αποφασιστική επιλογή της κατάλληλης στιγμής για σύγκρουση - κατάληψη της Αθήνας, στηριζόμενο στον εσωτερικό συσχετισμό, στον οποίο καταγράφονταν και οι ένοπλες δυνάμεις που διέθετε ή επηρέαζε. Οι ανασταλτικές παρεμβάσεις του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος δεν αναιρούν την παραπάνω εκτίμηση. Αλλωστε, μια ευνοϊκή εξέλιξη του ένοπλου επαναστατικού αγώνα στην Ελλάδα, στηριγμένου στις δικές του στρατιωτικές δυνατότητες, μπορούσε να προκαλέσει και την πιο άμεση στήριξή του από το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, ώστε να έχει τελικά θετική έκβαση. Υπάρχουν τέτοια ιστορικά προηγούμενα (Κίνα, Κούβα).
Αυτή η τοποθέτηση της ΚΕ και του Δοκιμίου για τις δυνατότητες του ένοπλου επαναστατικού αγώνα στην Ελλάδα είναι συνεπής με την κριτική του Κόμματός μας για την ένταξη του ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, για τις Συμφωνίες του Λιβάνου, της Καζέρτας και της Βάρκιζας, για το Δεκέμβρη του 1944, την ύπαρξη επαναστατικής κατάστασης.
Η επαναστατική στρατηγική της ταξικής πάλης, με την αξιοποίηση των συνθηκών επαναστατικής κατάστασης για την ανατροπή της καπιταλιστικής εξουσίας, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε κάθε χώρα που διαμορφωνόταν επαναστατική κατάσταση, ήταν προϋπόθεση για μια ριζική αλλαγή του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων στα Βαλκάνια και στην Ευρώπη, παγκόσμια. Αυτή η γραμμή θα ενίσχυε περισσότερο τη διεθνή υπόσταση της Σοβιετικής Ενωσης απέναντι στον «ψυχρό πόλεμο», στο ενδεχόμενο νέου θερμού πολέμου, θα συντελούσε στην αποτελεσματική της υποστήριξη και στην έμπρακτη αντιμετώπιση του οπορτουνισμού στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Στο αντίθετο οδηγούσε εξ αντικειμένου η στρατηγική της συμμετοχής των ΚΚ στις αστικές κυβερνήσεις, πριν, στη διάρκεια του Β? Παγκόσμιου Πολέμου και μετά απ' αυτόν (Γαλλία, Ιταλία και πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης).
Τρίτον: Οι ρίζες του προβλήματος στρατηγικής στη δεκαετία του 1930 και η σχέση τους με τη στρατηγική της ΚΔ.
Το πρόβλημα στρατηγικής έχει τη ρίζα του κυρίως στη δεκαετία του 1930, με καθοριστικές τις Αποφάσεις της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ το 1934 και του 7ου Συνεδρίου της ΚΔ το 1935, και στη συνέχεια, την ίδια χρονιά, του 6ου Συνεδρίου του Κόμματός μας. Αλλωστε, σ' αυτήν την περίοδο διαφαίνονταν τα σύννεφα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου, ενώ δεν υπήρχε ουσιαστική αναζωογόνηση από τη διεθνή καπιταλιστική οικονομική κρίση που εκδηλώθηκε το 1929, στο δε εσωτερικό της χώρας μας υπήρξε όξυνση της ταξικής πάλης το 1936, με χαρακτηριστικά τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης το Μάη, τα αιματηρά συλλαλητήρια και τη μαζική απεργία.
Στις προγραμματικού χαρακτήρα Αποφάσεις των προαναφερθέντων Οργάνων και Σωμάτων, παρεμβλήθηκε αρχικά η σταδιοποίηση της επαναστατικής διαδικασίας και, στη συνέχεια, με τη μία ή την άλλη μορφή, ένας κυβερνητικός στόχος πριν από τη σοσιαλιστική επανάσταση, αν και τα διάφορα σχέδια δεν έπαιρναν μορφή τελικού Προγράμματος (προφανώς και λόγω της διαπάλης στο Κόμμα και στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα). Ολα αυτά τα χρόνια, αλλά και τα μεταγενέστερα, ουσιαστικά κυριαρχούσε αυτή η σταδιοποίηση στη στρατηγική του Κόμματος καθώς και ένας μεταρρυθμιστικός - μεταβατικός κυβερνητικός στόχος που αποδυνάμωνε και απενεργοποιούσε τον διακηρυγμένο στόχο της σοσιαλιστικής επανάστασης, οδηγούσε σε πολιτική συμμαχίας με αστικές δυνάμεις.
Οπως ήδη αναφέραμε, η αιτιολόγηση αυτής της σταδιοποίησης γινόταν στη βάση και λαθεμένων θέσεων για τον καπιταλισμό στην Ελλάδα, τόσο σε επίπεδο οικονομικής βάσης όσο και στο εποικοδόμημα.
Κατά τη συζήτηση στις Επιτροπές Περιοχής αναπτύχθηκε προβληματισμός σε σχέση με τις αιτίες παρέκκλισης της ΚΔ από την επαναστατική στρατηγική.
Το ζήτημα αυτό παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό προς διερεύνηση από το Κόμμα μας, δεδομένου ότι ακόμα δεν διαθέτουμε όλες τις αναγκαίες πηγές που αφορούν τις συζητήσεις στα Οργανα της ΚΔ, στα Οργανα του ΚΚ(μπ), τις διμερείς συζητήσεις των κομμάτων που εκπροσωπούνταν στην Εκτελεστική Επιτροπή της ΚΔ.
Με βάση τη μέχρι τώρα μελέτη του ζητήματος, θεωρούμε σκόπιμο να συνοψίσουμε τους εξής παράγοντες που επέδρασαν στη συγκρότηση και έκβαση της ΚΔ:
Η ΚΔ ιδρύθηκε (1919) σε συνθήκες τουλάχιστον ευρωπαϊκής επαναστατικής ανόδου, με τη νικηφόρα πορεία της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης στη Ρωσία, με την εκδήλωση επαναστατικής κατάστασης σε χώρες της Ευρώπης και μάλιστα στη Γερμανία, επαναστατικές εξεγέρσεις που δεν είχαν νικηφόρα έκβαση και επομένως στη συνέχεια επήλθε δυσμενής αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων μεταξύ των αντίπαλων τάξεων, με την επανασταθεροποίηση της αστικής εξουσίας.
Δηλαδή, σε συνθήκες υποχώρησης και ήττας κάποιων επαναστατικών εξεγέρσεων (π.χ. Γερμανία, Ουγγαρία), το ζήτημα «μεταρρύθμιση ή επανάσταση», κομβικό στη διαπάλη του επαναστατικού εργατικού κινήματος με τον οπορτουνισμό - συμβιβασμό, επανήλθε πιέζοντας επαναστατικές δυνάμεις ενταγμένες στις γραμμές της ΚΔ. Αλλωστε, στην ΚΔ είχαν ενταχθεί και κόμματα που δεν είχαν αποβάλει σοσιαλδημοκρατικές δυνάμεις.
Σε επαναστατικές συνθήκες, το ΚΚ(μπ) εφάρμοσε γραμμή διαπάλης στα Σοβιέτ από το Φλεβάρη έως τον Οκτώβρη του 1917 απέναντι στους Μενσεβίκους, με στόχο να κατακτήσει την πλειοψηφία σε αυτά. Ομως, αυτές οι συνθήκες δεν έδωσαν ανάλογη πείρα και για τις νέες, μη επαναστατικές συνθήκες σε σειρά χωρών.
Το ΔΚΚ αντιμετώπιζε έναν εξαιρετικά αρνητικό συσχετισμό και μέσα στις γραμμές του εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος, που βρισκόταν κάτω από την «αποκλειστική κατοχή των ρεφορμιστών», όπως το χαρακτήρισε ο Λένιν.
Το 3ο Συνέδριο της ΚΔ (1921) επιχείρησε να βελτιώσει τη δράση των κομμουνιστών σε ανώριμες εργατικές δυνάμεις, ρίχνοντας το σύνθημα «Ανάμεσα στις μάζες» και τη γραμμή του «ενιαίου εργατικού μετώπου», που θα βοηθούσε, σε μη επαναστατικές συνθήκες, την κοινή δράση εργατών επηρεαζόμενων από διαφορετικές πολιτικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις, όπως ήταν η 2η Διεθνής, η 2 1/2 Διεθνής, η Συνδικαλιστική Διεθνής του Αμστερνταμ, αλλά και η Κόκκινη Συνδικαλιστική Διεθνής.
Ο Λένιν έβλεπε την πολιτική του «ενιαίου εργατικού μετώπου» να αφορά περιορισμένους οικονομικούς και πολιτικούς στόχους13, ωστόσο τμήματα της ΚΔ, όπως το γερμανικό, το έβλεπαν ως δυνατότητα διαμόρφωσης «μιας κυβέρνησης ενότητας της εργατικής τάξης», παρά την τότε πρόσφατη αρνητική πείρα. Στην ίδια γραμμή κινήθηκαν τα τμήματα της ΚΔ σε Γαλλία, Ιταλία, Τσεχοσλοβακία και αλλού.
Η Απόφαση του 4ου Συνεδρίου της ΚΔ (1922) σκιαγράφησε πέντε πιθανούς τύπους εργατικών κυβερνήσεων. Απέκλεισε τη συμμετοχή των κομμουνιστών σε μια φιλελεύθερη εργατική ή μια εργατική σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση, αλλά δεχόταν την πιθανότητα συμμετοχής τους σε μια εργατοαγροτική ή εργατική κυβέρνηση, που δεν θα ήταν ακόμα δικτατορία του προλεταριάτου.
Στα επόμενα συνέδρια της ΚΔ, μέσα από μια αντιφατική πορεία εναλλαγών στη στάση απέναντι στη σοσιαλδημοκρατία, σταδιακά αδυνάτιζε το μέτωπο απέναντί της, αν και αυτή είχε πλέον διαμορφωθεί ως πολιτική δύναμη αστικής εξουσίας.
Η ΚΕ έχει ήδη εκτιμήσει ότι:
«Γενικότερα, στις στρατηγικές επεξεργασίες της ΚΔ υποτιμήθηκε ο χαρακτήρας της εποχής και κυριάρχησε ο προσδιορισμός του χαρακτήρα της επανάστασης με κριτήριο τη θέση μιας καπιταλιστικής χώρας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. Δηλαδή, λαθεμένα υιοθετήθηκαν ως κριτήρια για τον προσδιορισμό του χαρακτήρα της επανάστασης το χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων μιας χώρας, σε σχέση με το πιο υψηλό που είχαν φτάσει οι ηγετικές δυνάμεις στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα καθώς και ο αρνητικός συσχετισμός σε βάρος του επαναστατικού εργατικού κινήματος. Αυτή η λαθεμένη μεθοδολογική προσέγγιση υποτιμούσε τη δυνατότητα των σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής να δώσουν μεγάλη ώθηση και να απελευθερώσουν την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων σε μια καπιταλιστική χώρα».14
Κατά τη συζήτηση στις Επιτροπές Περιοχής, αναπτύχθηκε προβληματισμός γιατί δεν γενικεύτηκε η επαναστατική στρατηγική του ΚΚ(μπ).
Σε διάφορα κομματικά μας κείμενα έχουμε αναδείξει πλευρές της διαπάλης στην ΚΔ που μας είναι γνωστές, π.χ. στο 6ο Συνέδριο. Ωστόσο, η απάντηση μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από μια πιο εμπεριστατωμένη μελέτη της συγκρότησης, λειτουργίας, διαμόρφωσης και εξέλιξης της στρατηγικής, της διαπάλης στην ΚΔ, καθήκον ανοιχτό προς υλοποίηση για το Κόμμα μας.
Η ΚΕ θεωρεί ως συμπέρασμα διαχρονικής αξίας το εξής:
Ο κίνδυνος παρέκκλισης σε μεταρρυθμιστικό στόχο (πολιτικό κυβερνητικό στόχο, με συμμετοχή ή ανοχή ΚΚ στο έδαφος του καπιταλισμού) είναι υπαρκτός ακόμα κι αν έχει προηγηθεί σαφής επαναστατική στρατηγική επεξεργασία. Αυτός ο κίνδυνος υπάρχει ιδιαίτερα σε απότομες αλλαγές των οικονομικών και πολιτικών συνθηκών (οικονομική κρίση, αναστολή λειτουργιών αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, πόλεμος). Σοβαρό παράγοντα πίεσης αποτελεί και η περιορισμένη επίδραση των κομμουνιστών στα εργατικά σωματεία, ως αποτέλεσμα της πολύχρονης ενσωμάτωσης σειράς εργατικών οργανώσεων στο σύστημα (εξαγορά, γραφειοκρατικοποίηση, απομαζικοποίηση κ.λπ.).
Εκ των πραγμάτων, η διατήρηση μιας επαναστατικής στρατηγικής και η προώθησή της ως γραμμή πάλης σε μαζικές οργανώσεις της εργατικής τάξης και λαϊκών στρωμάτων με δυσμενή συσχετισμό, έχει αποδειχθεί δύσκολη υπόθεση, με κίνδυνο κυρίως δεξιάς, αλλά και αριστερής παρέκκλισης.
Κανένα ΚΚ, όσο έμπειρο κι αν είναι, δεν μπορεί να εφησυχάζει.
Αναφορικά με την ωφελιμότητα της σχέσης του Κόμματός μας με την ΚΔ, εξαιτίας των προβλημάτων στρατηγικής της δεύτερης, που οπωσδήποτε επέδρασαν στο Κόμμα μας, θα πρέπει να αποφύγουμε απλουστευτικά συμπεράσματα.
Το Κόμμα μας, στις συνθήκες της δικής του πορείας ίδρυσης - ανάπτυξης - ωρίμανσης, σε σχέση και με τις διεθνείς συνθήκες, ωφελήθηκε από την ένταξή του στην ΚΔ.
Η ΚΔ το βοήθησε να συγκροτηθεί σε ΚΚ με ανάλογες αρχές λειτουργίας, να απαλλαγεί από τη λειτουργία φραξιονιστικών τάσεων, να δρα σε μάζες ανώριμες ως προς την ταξική τους θέση και το γενικό συμφέρον τους.
Σε τελευταία ανάλυση, ήταν θέμα ωριμότητας και ικανότητας του ίδιου του δικού μας κόμματος να αποφύγει θεμελιακά λάθη στρατηγικής στην κρίσιμη περίοδο της δεκαετίας του 1940.
Η όποια κριτική στην ΚΔ δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση την ευθύνη κάθε ΚΚ χωριστά για την πορεία του επαναστατικού κινήματος στη χώρα του. Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλει γενικότερα στην πορεία του διεθνούς κινήματος.
Η αναγκαιότητα διεθνούς οργάνωσης του επαναστατικού εργατικού κινήματος πηγάζει από τον διεθνή χαρακτήρα της ταξικής πάλης. Το ζήτημα της ιδεολογικής ενότητας και της επαναστατικής στρατηγικής είναι καθήκον και του κάθε ΚΚ, ο δε βαθμός προώθησής της είναι το μεγάλο ζητούμενο και στις μέρες μας.
Τέταρτον: Ορισμένες εκτιμήσεις που επανεξετάζονται.
Στο Δοκίμιο τίθεται το ζήτημα της κομματικής αποκατάστασης της «Παλιάς ΚΕ», με την έννοια ότι αποτέλεσε ως όργανο συνέχεια της ΚΕ (είχε γίνει αποκατάσταση των μελών της μόνο ατομικά) και κρίνεται ως σωστός ο χαρακτηρισμός της για τον πόλεμο.
Σημειώνεται ότι η ΚΕ εισηγείται να κριθεί ως σωστή η θέση της «Παλιάς ΚΕ» για τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του ιταλοελληνικού πολέμου, θέση που είχε άλλωστε και η ΚΔ, τουλάχιστον όσο υπήρχε ενημέρωση της ΚΕ από την ΚΔ. Επίσης, σωστά η «Παλιά ΚΕ» έθετε το ζήτημα της συμμετοχής του λαού στον πόλεμο σε συνδυασμό με την πάλη για την ανατροπή της κυβέρνησης Μεταξά.
Το Δοκίμιο βλέπει κριτικά πλευρές της τακτικής της «Παλιάς ΚΕ», κυρίως όσον αφορά το αν έπαιρνε υπόψη της τις διαθέσεις μέσα στο στρατό.
Δημιουργεί ασφαλώς ένα κενό, που εμποδίζει την ασφαλέστερη εκτίμηση για την «Παλιά ΚΕ», το γεγονός ότι δεν είναι γνωστή η τοποθέτησή της την ημέρα που κηρύχθηκε ο πόλεμος ή τις αμέσως επόμενες μέρες. Η πρώτη γνωστή τοποθέτηση ανάγεται στις 7 Δεκέμβρη 1940, δηλαδή 40 μέρες μετά την έναρξη του πολέμου.
Κριτικά στέκεται και στο Α' γράμμα του Ν. Ζαχαριάδη, στο σημείο που αφορά το χαρακτήρα του πολέμου και τη στάση απέναντι στην κυβέρνηση Μεταξά. Χαρακτηρίζει σωστό το περιεχόμενο του 2ου και 3ου γράμματος του Ζαχαριάδη.
Ως προς το γεγονός ότι η κυβέρνηση Μεταξά οργάνωσε την αντεπίθεση στην ιταλική επίθεση, επισημαίνουμε ότι:
Καμιά αστική τάξη δεν παραχωρεί κυριαρχικά της δικαιώματα, δεν δέχεται αγόγγυστα το διαμελισμό της εσωτερικής της αγοράς και τον περιορισμό της εξουσίας της. Οταν αυτό συμβαίνει, με στρατιωτική κατοχή ή απώλεια εδαφών μετά από πόλεμο κ.λπ., δεν παραιτείται από την προσπάθεια επανάκτησής τους με οποιοδήποτε μέσο. Αλλά κι όταν η αστική τάξη παραχωρεί κυριαρχικά δικαιώματα με τη θέλησή της (π.χ. μέσω της συμμετοχής της σε διεθνικές ιμπεριαλιστικές ενώσεις), στόχος της είναι η θωράκιση της εξουσίας της μέσω διεθνικών συμμαχιών, η διεύρυνση της οικονομικής και πολιτικής της δύναμης.
Σημειώνονται οι κριτικές επισημάνσεις του Δοκιμίου για τη μη λειτουργία των ανώτερων κομματικών οργάνων στις κρίσιμες συνθήκες του Δεκέμβρη του '44. Το συμπέρασμα είναι ότι η συλλογικότητα στις Αποφάσεις του Κόμματος πρέπει να εξασφαλίζεται και μέσω της λειτουργίας των ΚΟΒ και των ενδιάμεσων οργάνων, ανεξάρτητα από τις συνθήκες της ταξικής πάλης.
Με βάση την εξέταση όλης της πορείας μετά τη Βάρκιζα έως την ήττα του ΔΣΕ, μελετάται όσο το δυνατόν πληρέστερα η - όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται - «Υπόθεση Μπούλκες». Αξιοποιήθηκαν γι' αυτό πολλά υλικά του κομματικού Αρχείου που σχετίζονται με την κοινότητα του Μπούλκες.
Η ιστορική έρευνα για το Μπούλκες χρειάζεται να συνεχιστεί. Στο Δοκίμιο γίνεται ανάμεσα σε άλλα η εξής εκτίμηση:
Η φιλοξενία πολιτικών προσφύγων από το γιουγκοσλαβικό κράτος αποτελούσε έκφραση διεθνιστικής αλληλεγγύης και συμπαράστασης στον αγώνα του λαϊκού κινήματος στην Ελλάδα. Από την πλευρά τους οι Ελληνες πολιτικοί πρόσφυγες συνεισέφεραν στην οικονομία της Γιουγκοσλαβίας. Το Μπούλκες είχε σημαντική συνεισφορά στον αγώνα του ΔΣΕ. Κατά βάση το Μπούλκες λειτούργησε ως εφεδρεία του ένοπλου λαϊκού αγώνα.
Η ζωή στο Μπούλκες, έναν ιδιόμορφο χώρο, κύλησε μέσα στις συνθήκες του ένοπλου αγώνα, αλλά και στο στόχαστρο της επίθεσης από σειρά καπιταλιστικούς μηχανισμούς, μέσα κι έξω από τη Γιουγκοσλαβία. Ακόμα, στο διάστημα 1945 - 1949, αναπτύχθηκε εσωκομματική διαπάλη και στο Μπούλκες, με αιχμή βασικές επιλογές του ΚΚΕ (Συμφωνία της Βάρκιζας, αποχή από τις εκλογές, απόφαση για τη διεξαγωγή του ένοπλου αγώνα κ.ά.).
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, σωστά η ΚΟ Μπούλκες, με την κατεύθυνση του ΠΓ, πήρε μέτρα οργάνωσης της περιφρούρησης του Μπούλκες, όξυνσης της επαγρύπνησης και αποφασιστικής αντιμετώπισης της υπονομευτικής δράσης των αντιπάλων. Ομως, ο φραξιονισμός (ή ο υποτιθέμενος φραξιονισμός) δεν αντιμετωπίστηκε μόνο με καταστατικά μέτρα, αλλά και με κατασταλτικά.
Με βάση την αναλυτική εξέταση των γεγονότων σε όλη τη διάρκεια του ΔΣΕ (7ο Κεφάλαιο) τίθεται το θέμα της κομματικής αποκατάστασης των Γιώργου Γιαννούλη και Γιώργου Γεωργιάδη, η οποία έχει γίνει στην πράξη. Επίσης το Δοκίμιο εκτιμά ως άδικη την εκτέλεση του Αλέκου Τσουκόπουλου.
Αναδεικνύονται οι συνθήκες που οδήγησαν στην απειθαρχία του Αρη Βελουχιώτη, αλλά και κάποιες δικές του προσπάθειες για συζητήσεις με την ηγεσία του Κόμματος.
Υπολογίζοντας όλα αυτά, αλλά και το γεγονός ότι η απόφαση για τη Συμφωνία της Βάρκιζας δεν είχε συζητηθεί στην ΚΕ του Κόμματος, ότι ήταν μια απόφαση που προκάλεσε μαζική αντίδραση των μελών του Κόμματος, των ΕΛΑΣιτών και ότι γρήγορα ανατράπηκε από τη ζωή, προτείνουμε να προχωρήσουμε σε κομματική αποκατάσταση του Αρη Βελουχιώτη.
Ετσι, επιλύεται μια αντίφαση ανάμεσα στην πολιτική του αποκατάσταση και στη μη κομματική. Θεωρούμε ότι το Κόμμα μας έχει την απαιτούμενη ωριμότητα ώστε αυτή η πράξη να μη σηματοδοτήσει χαλάρωση ως προς το ζήτημα της λειτουργίας του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού.
Πέμπτον: Οι θέσεις της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας, της ΚΔ και ειδικότερα του ΚΚΕ για το λεγόμενο Μακεδονικό ζήτημα.
Το Δοκίμιο αναφέρεται σχετικά στα ανάλογα κεφάλαια. Το λεγόμενο Μακεδονικό ζήτημα σχετιζόταν με το σε ποιο αστικό κράτος της περιοχής θα ανήκε η Μακεδονία ως στρατηγικός χώρος εξόδου στο Αιγαίο, ιδιαίτερα το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Το ζήτημα αυτό αποτέλεσε αιτία αντιπαραθέσεων, πολεμικών συγκρούσεων, ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών και επεμβάσεων, μια πλευρά της «πυριτιδαποθήκης» των Βαλκανίων. Στη βάση αυτή απασχολεί το κομμουνιστικό κίνημα, που με τις κατά καιρούς αποφάσεις του επιχειρεί να εντάξει τη λύση του στην επαναστατική πάλη και προοπτική. Το Μακεδονικό αποτέλεσε πεδίο τριβών και διαφωνιών και μέσα στο κομμουνιστικό κίνημα διαχρονικά, στο πλαίσιο των διεθνών και περιφερειακών οργάνων του και κυρίως μεταξύ των Κομμουνιστικών Κομμάτων Βουλγαρίας, Ελλάδας και Γιουγκοσλαβίας.
Λόγω της όξυνσης της ιδεολογικής - πολιτικής πάλης στην Ελλάδα και διεθνώς, της εξέλιξης των σχέσεων της Ελλάδας με τη FYROM μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, της σχετικής αντικομμουνιστικής επίθεσης, κωδικοποιούμε την εξέλιξη των θέσεων του Κόμματος και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος και τη συνολική εκτίμηση της ΚΕ και του Δοκιμίου:
Το εθνικό ζήτημα στα Βαλκάνια απασχόλησε τη Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία (ΒΚΟ) από την ίδρυσή της μέχρι και την 3η Συνδιάσκεψη (1921), που εκτιμούσε ότι η λύση όλων των εθνικών ζητημάτων στα Βαλκάνια, που δεν περιορίζονταν βέβαια στο έδαφος της Μακεδονίας και της Θράκης, θα πραγματοποιούνταν με τη σοσιαλιστική επανάσταση και τη συνένωση σε μια Βαλκανική Σοβιετική Δημοκρατία.
Για πρώτη φορά τέθηκε ως ξεχωριστό θέμα στην 4η Συνδιάσκεψη της ΒΚΟ (1922) από τον εκπρόσωπο του ΚΚ Βουλγαρίας, που υποστήριξε ότι τα ΚΚ έπρεπε να στηρίξουν τον αγώνα των εθνικών μειονοτήτων για απελευθέρωση. Την ίδια θέση εξέφρασε και ο εκπρόσωπος της ΚΔ, ενώ διαφώνησαν οι εκπρόσωποι του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας και του ΣΕΚΕ (Κ), με το αιτιολογικό ότι δεν υπήρχε ακόμη γνήσιο επαναστατικό εθνικό κίνημα και ότι η απελευθέρωση θα επιτυγχανόταν με τη σοσιαλιστική επανάσταση και εξουσία.
Ειδική αναφορά σε «Μακεδονικό ζήτημα» έγινε για πρώτη φορά στην 5η Συνδιάσκεψη της ΒΚΟ (Δεκέμβρης 1922), που πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά το 4ο Συνέδριο της ΚΔ. Στις Αποφάσεις του αναφερόταν ότι στο πλαίσιο της Βαλκανικής Ομόσπονδης Σοσιαλιστικής Σοβιετικής Δημοκρατίας θα εντάσσονταν ως αυτόνομες δημοκρατίες η Μακεδονία και η Θράκη. Αναγνωριζόταν, επίσης, η ύπαρξη μακεδονικού απελευθερωτικού κινήματος, που η ΒΚΟ όφειλε να αποσπάσει από την καθοδήγηση της αστικής τάξης και να το κερδίσει προς όφελος της σοσιαλιστικής επανάστασης. Γενικότερα, η ΚΔ εκτιμούσε ότι τότε υπήρχε επαναστατική κατάσταση στα Βαλκάνια, ιδιαίτερα στη Βουλγαρία, που μπορούσε να τροφοδοτήσει επαναστατικές εξελίξεις στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη, όπου το επαναστατικό ρεύμα είχε υποχωρήσει. Με αυτόν το σκοπό, πραγματοποιούσε επαφές με την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ)15, που είχε την έδρα της στο βουλγαρικό τμήμα της Μακεδονίας.
Η 6η Βαλκανική Συνδιάσκεψη (1923), στην οποία δεν παραβρέθηκε εκπρόσωπος του ΣΕΚΕ (Κ), κατήγγειλε και τις τρεις αστικές τάξεις (βουλγαρική, σερβική, ελληνική) για τα προβλήματα των πληθυσμών στις γεωγραφικές περιοχές Μακεδονίας - Θράκης, για την καταπίεση των πληθυσμών, ανεξάρτητα από εθνότητα. Αναφέρθηκε στην πολύχρωμη εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού σε Μακεδονία και Θράκη, όπου καμιά εθνότητα δεν υπερτερούσε αριθμητικά και επομένως, όποιο κράτος κι αν κυριαρχούσε, θα ήταν σίγουρη η εθνική καταπίεση εκ μέρους της πλειοψηφίας. Γι' αυτό διακήρυξε ότι:
«Στην εθνική, πολιτική και οικονομική απελευθέρωση των βαλκανικών εθνοτήτων μπορεί να οδηγήσει μόνον ο κοινός αγώνας των εργατών και των αγροτών όλων των βαλκανικών χωρών, για την εγκαθίδρυση εργατοαγροτικής κυβέρνησης σε κάθε χώρα (...) με σκοπό τη δημιουργία μιας ομοσπονδιακής βαλκανικής δημοκρατίας».16
Επαναλαμβάνοντας τις ειδικές Αποφάσεις της 5ης Συνδιάσκεψης για τη Μακεδονία - Θράκη, διακήρυξε επιπρόσθετα το δικαίωμα των μειονοτήτων για αυτοδιάθεση, μέχρι την απόσχισή τους από το κράτος όπου βρίσκονταν.
Οι Αποφάσεις της 6ης Συνδιάσκεψης της ΒΚΟ δεν βρήκαν σύμφωνο το ΣΕΚΕ (Κ), με αποτέλεσμα να αποστείλει διαμαρτυρία στο Προεδρείο της ΒΚΟ, επειδή αποφάσισε να δημοσιευτεί η σχετική απόφαση της 6ης Συνδιάσκεψης στον κομματικό Τύπο. Στη συνέχεια, ο Δημητρόφ απάντησε με επικριτική επιστολή προς την ΚΕ του ΣΕΚΕ (Κ).
Το 5ο Συνέδριο της ΚΔ το 1924 επικύρωσε την Απόφαση της 6ης Συνδιάσκεψης της ΒΚΟ και κάλεσε τα ΚΚ και τη ΒΚΟ να υποστηρίξουν «τα εθνικά επαναστατικά κινήματα των λαών της Μακεδονίας και Θράκης για τη δημιουργία ανεξάρτητων κρατών».17
Η 7η Βαλκανική Συνδιάσκεψη, που συνήλθε μία ημέρα μετά το 5ο Συνέδριο της ΚΔ (1924), εισηγητικά επισημαίνει τις αντιρρήσεις του γιουγκοσλαβικού κόμματος και ακόμα περισσότερο του ελληνικού. Στο 3ο Εκτακτο Συνέδριο του ΣΕΚΕ (Κ) διεξήχθη διαπάλη γύρω από το ζήτημα. Η πλειοψηφία της ΚΕ (εκφραζόμενη από τους Κορδάτο - Αποστολίδη) είχε απορρίψει τη θέση για «ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη».18
Αντίθετη άποψη είχαν ο Π. Πουλιόπουλος και ο εκπρόσωπος της ΚΔ, που χαρακτήρισαν οπορτουνιστική την άποψη του Αποστολίδη. Τελικά επικράτησε η άποψη της ΚΔ και το συνέδριο διακήρυξε ως σωστά τα συνθήματα για «ανεξάρτητη Μακεδονία» και «ανεξάρτητη Θράκη».
Το Δοκίμιο και η ΚΕ εκτιμούν ότι:
Αποτελεί αντικείμενο διερεύνησης αν στα Βαλκάνια είχαν διαμορφωθεί συνθήκες επαναστατικής κατάστασης στις αρχές της δεκαετίας του 1920, όπως εκτιμούσε το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Το βέβαιο είναι ότι αυτήν την περίοδο ήταν πολύ οξυμένες οι ενδοαστικές αντιθέσεις, τόσο στη Βουλγαρία και στη Γιουγκοσλαβία, όσο και στην Ελλάδα, στην οποία το 1924 δεν υπήρχε επαναστατική κατάσταση.
Η τοποθέτηση στο 5ο Συνέδριο της ΚΔ (1924) και στη ΒΚΟ βρισκόταν σε σύγκρουση με το γεγονός ότι είχε ήδη ανατραπεί η προϋπάρχουσα εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού στα Βαλκάνια. Το μεγαλύτερο τμήμα των βουλγαρόφωνων πληθυσμών είχε εγκαταλείψει το ελληνικό τμήμα της Μακεδονίας και της Θράκης, ενώ η πλειοψηφία των ελληνόφωνων πληθυσμών είχε ακολουθήσει την αντίστροφη διαδρομή, έπειτα από τους Βαλκανικούς Πολέμους. Μετά και από την υπογραφή της συνθήκης της Λοζάνης (1923) και την υποχρεωτική ανταλλαγή ελληνόφωνων και τουρκόφωνων πληθυσμών, το ελληνικό και τα άλλα τμήματα της Μακεδονίας και της Θράκης άρχισαν να χάνουν την πολυεθνοτική τους ταυτότητα. Παρέμειναν μόνο οι σλαβόφωνοι στη Δυτική Μακεδονία (κυρίως στις περιοχές της Φλώρινας, της Καστοριάς και της Εδεσσας) και οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης. Η υιοθέτηση των συνθημάτων ανεξαρτητοποίησης για να αντιμετωπιστούν οι εθνικισμοί, ιδιαίτερα ο βουλγαρικός εθνικισμός, και οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, στην πραγματικότητα, από μια άποψη, ανατροφοδοτούσε τους εθνικισμούς στα Βαλκάνια, ενώ αποδυνάμωνε την πρωταρχική σημασία της ταξικής πάλης.
Την παραπάνω θέση διόρθωσε η 4η Ολομέλεια της ΚΕ (Σεπτέμβρης 1935) και στη συνέχεια το 6ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Δεκέμβρης 1935), που έβαλαν το σύνθημα «πλέρια ισοτιμία στις μειονότητες», εκτιμώντας σωστά την αλλαγή της εθνολογικής σύνθεσης στο ελληνικό τμήμα της Μακεδονίας (γεωγραφικής περιοχής). Το Συνέδριο επικύρωσε ανάλογη Απόφαση της 3ης Ολομέλειας τον Απρίλη του ίδιου έτους και έκτοτε το Κόμμα είχε αυτή τη θέση.
Οι περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας στις οποίες στηρίζονταν ο ΔΣΕ και η ΠΔΚ είχαν πολυάριθμο σλαβόφωνο πληθυσμό, ενώ σημαντικό τμήμα του είχε περάσει στη Βουλγαρία (Μακεδονία του Πιρίν) και στη Γιουγκοσλαβία (Μακεδονία του Βαρδάρη), εξαιτίας της καταπίεσής του από το ελληνικό αστικό κράτος.
Η σημασία των περιοχών αυτών αυξήθηκε λόγω και της απώλειας του Γράμμου στο τέλος του καλοκαιριού του 1948, εξέλιξη που συνέπεσε και με τη σύγκρουση Γιουγκοσλαβίας - Κομινφόρμ και με τη σωστή Απόφαση του Κόμματος (4η Ολομέλεια της ΚΕ, Ιούλης 1948) να συνταχθεί με το ΔΚΚ, την Κομινφόρμ, παρότι αυτό θα είχε αρνητικές συνέπειες ως προς τη στήριξη από τη Γιουγκοσλαβία.
Κάτω από την πίεση του τότε συσχετισμού δυνάμεων (πρόβλημα εφεδρειών του ΔΣΕ) καθώς και του ρόλου της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης, που προσπαθούσε να αποσπάσει από τον ΔΣΕ το σλαβόφωνο στοιχείο (Σλαβομακεδόνες), η 5η Ολομέλεια της ΚΕ (Γενάρης 1949) διαμόρφωσε τη θέση: «Δεν πρέπει να υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι, σαν αποτέλεσμα της νίκης του ΔΣΕ και της λαϊκής επανάστασης, ο μακεδονικός λαός θα βρει την πλήρη εθνική αποκατάστασή του, έτσι όπως το θέλει ο ίδιος, προσφέροντας σήμερα το αίμα του για να την αποκτήσει».19
Αργότερα, ο Ν. Ζαχαριάδης διευκρίνισε: «Η υπονομευτική και διασπαστική δράση του Τίτο και των πραχτόρων του στην Ελλάδα ανάγκασε την 5η Ολομέλεια της ΚΕ να αντικαταστήσει το σύνθημα της ισοτιμίας με το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης».20
Αυτήν τη θέση, που έγινε και γίνεται σημαία του αντικομμουνισμού, διόρθωσε η 6η Ολομέλεια της ΚΕ (Οκτώβρης 1949), υιοθετώντας τη θέση: «Το Κόμμα πρέπει να φυλάξει και να δυναμώσει τους δεσμούς ανάμεσα στον ελληνικό και σλαβομακεδόνικο λαό [...] Η πάλη για την ισοτιμία τους [...] δένει τους Μακεδόνες με τους Ελληνες και εμποδίζει τα καταχτητικά σχέδια του Τίτο εναντίον της ελληνικής Μακεδονίας».21
Η ΚΕ επισημαίνει ότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί ιστορικά η άποψη ότι οι Μακεδόνες αποτελούν αυτοτελή εθνότητα. Η γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας στο πέρασμα των αιώνων κατοικήθηκε από πληθυσμούς διαφορετικής φυλετικής καταγωγής, Ελληνες, Σλάβους, Τούρκους, Εβραίους κ.ά. κατά τη Ρωμαϊκή, τη Βυζαντινή και αργότερα την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η σύνθεση της Μακεδονίας ήταν πολυφυλετική και αργότερα πολυεθνοτική. Στην πορεία οι ανταλλαγές πληθυσμών που πραγματοποιήθηκαν είτε αναγκαστικά είτε εθελοντικά στις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και η κατάτμηση των γεωγραφικών περιοχών της Μακεδονίας και της Θράκης στα αντίστοιχα έθνη - κράτη, εξάλειψαν τον πολυεθνικό χαρακτήρα αυτών των περιοχών, όπως προκύπτει από πλήθος ιστορικών μελετών και πηγών.
Από το 1945, στο χώρο της γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας διαμορφώθηκε αυτόνομη κρατική οντότητα στο πλαίσιο της Γιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας και κράτος (FYROM) μετά τη διάλυσή της.
Η ΚΕ επισημαίνει ότι την περίοδο της αντεπανάστασης αναπτύχθηκαν αποσχιστικές τάσεις και ως αποτέλεσμα υποδαύλισής τους από ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, παρόλο που ιστορικά ο καπιταλισμός, στοχεύοντας στη διευρυμένη εσωτερική αγορά, συγχώνευσε φυλογενετικές ανομοιογένειες, ιδιαιτερότητες εθνοτήτων και ανάλογων γλωσσικών ιδιωμάτων. Γενικότερα, ο καπιταλισμός ενοποιούσε την αγορά και σ' αυτήν τη βάση διαμόρφωνε εθνική συνείδηση, αλλά δεν δίσταζε να προχωρήσει με τη δύναμη των στρατευμάτων και στη μαζική αναγκαστική εθνοτική αφομοίωση, ακόμα και στην εξόντωση πληθυσμών.
Θεωρούμε ότι το όλο ζήτημα της εξέλιξης των εθνοτήτων, των γλωσσών, των παραδόσεων, της θρησκείας, όχι μόνο στο γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας αλλά και ευρύτερα, αποτελεί αντικείμενο βαθύτερης ιστορικής μελέτης.
Εκτον: Η ΚΕ επισημαίνει προς την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη την επίθεση που ήδη δέχεται το Κόμμα με επίκεντρο την Ιστορία του, επίθεση που θα κλιμακωθεί μέσα στη χρονιά, πολύ περισσότερο με την έκδοση των δύο τόμων.
Η επίθεση εκφράζεται κυρίως από δύο ρεύματα, το αστικό αντικομμουνιστικό και το οπορτουνιστικό, με τις διάφορες αποχρώσεις τους.
Και τα δύο ρεύματα διαστρεβλώνουν και ιστορικά γεγονότα και τις θέσεις του Κόμματος, ενώ αξιοποιούν, κυρίως ο οπορτουνισμός, αντιφάσεις της στρατηγικής του Κόμματος στο παρελθόν.
Η κύρια επιδίωξη του αντικομμουνισμού είναι το τσάκισμα της ταξικής πάλης. Η επιδίωξη είναι κοινή, είτε η επίθεση γίνεται από τη Χρυσή Αυγή και παρεμφερείς δυνάμεις, είτε από την ΕΕ και θιασώτες του «εκσυγχρονισμένου» αστικού πολιτικού συστήματος, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται και το μεγαλύτερο τμήμα του οπορτουνισμού. Βασικοί χαρακτηρισμοί τους είναι: Το «προδοτικό ΚΚΕ», τα «εγκλήματα» του ΚΚΕ και του Στάλιν (και με τη μορφή της θεωρίας των «δύο άκρων»), δηλαδή η επίθεση στην ένοπλη ταξική πάλη και στη δικτατορία του προλεταριάτου. Συνοδεύονται από εθνικισμό και ρατσισμό, αλλά και από κοσμοπολιτισμό του κεφαλαίου και με το ιδεολόγημα της «εθνικής ενότητας».
Ειδικότερα, μέρος του οπορτουνισμού εμφανίζεται ως θεματοφύλακας της Ιστορίας του ΚΚΕ και ιδιαίτερα της στρατηγικής της ΚΔ, ειδικότερα της κληρονομιάς και προσφοράς των Στάλιν και Ζαχαριάδη. Δεν απορρίπτει τον ένοπλο αγώνα και στοχεύει στο συναίσθημα και την παραδοσιακή μνήμη, σε στερεότυπα που καλλιεργήθηκαν επί δεκαετίες, υπερτονίζοντας (και μάλιστα άκριτα) το ρόλο της προσωπικότητας (του ηγέτη) στο ιστορικό γίγνεσθαι, ουσιαστικά απορρίπτοντας την επιστημονική ανάλυση των γεγονότων.
Οι βασικοί άξονες στους οποίους κινείται είναι:
«Το ΚΚΕ ξαναγράφει την Ιστορία του για να δικαιώσει τη σημερινή σεχταριστική στρατηγική του. Ετσι ουσιαστικά οδηγείται στο να μηδενίζει το παρελθόν, να θεωρεί λάθος τα 75 χρόνια της 100χρονης ιστορίας του και σωστά μόνο τα 25 τελευταία χρόνια, διαγράφοντας έτσι τους αγώνες και τις θυσίες 100 χρόνων». Αντιστρέφουν έτσι τη σχέση συμπεράσματος και ιστορικής εκτίμησης. Είναι όμως η ίδια η ιστορική μελέτη που οδηγεί στα στρατηγικά συμπεράσματα που αποτυπώνονται στο Πρόγραμμά μας και όχι το αντίθετο.
Πολεμούν την προσπάθεια που κάνει το Κόμμα μας να μελετήσει και να βγάλει συμπεράσματα από λάθη και αδυναμίες στην στρατηγική του ΔΚΚ, ισχυριζόμενοι ότι: «Η στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος δικαιώθηκε γιατί νίκησε η σοσιαλιστική εξουσία σε μια σειρά κράτη, γιατί υπήρξε η Αντιφασιστική Νίκη, γιατί δημιουργήθηκαν μεγάλα κινήματα όπως το ΕΑΜ». Ετσι, διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα σε σχέση με την ανάπτυξη των ένοπλων αντιφασιστικών κινημάτων, τη σχέση τους με τα ΚΚ ή και με τον Κόκκινο Στρατό.
Αποκρύπτουν συνειδητά ότι η διαμόρφωση ένοπλου απελευθερωτικού κινήματος υπό την ηγεσία ΚΚ δεν πήρε την ίδια έκταση σε όλες τις χώρες όπου τα ΚΚ ακολούθησαν τη στρατηγική του αντιφασιστικού μετώπου, π.χ. Γαλλία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία. Το ΚΚΕ σωστά πρωτοστάτησε στον ένοπλο απελευθερωτικό αγώνα, μάλιστα σε σύγκρουση και με ένοπλες αστικές αντιφασιστικές δυνάμεις (ΕΔΕΣ, «Σύνταγμα 5/42»). Αυτά είχαν ως αποτέλεσμα σε συνθήκες βαθιάς πολιτικής κρίσης των αστικών δυνάμεων να συσπειρώσει τη λαϊκή πλειοψηφία, να μετατραπεί σε καθοδηγητική δύναμη του ένοπλου αγώνα.
Κάνουν συστηματική προσπάθεια να αποκόψουν τα προβλήματα στη στρατηγική του Κόμματος από τα λάθη του Λιβάνου, της Καζέρτας και της Βάρκιζας, να τα εμφανίσουν ως αποκλειστικά λάθη προσώπων ή ηγεσιών ή λάθη στην εκτίμηση του συσχετισμού δυνάμεων. Η, σε άλλες περιπτώσεις, αποφεύγουν να τοποθετηθούν.
Την αδυναμία αξιοποίησης της επαναστατικής κατάστασης σε χώρες της Ευρώπης, τη «δικαιολογούν» ως «υπεράσπιση της ΕΣΣΔ και του σοσιαλισμού». Ετσι κρύβουν ότι η πιο συνεπής υπεράσπιση της ΕΣΣΔ θα ήταν η πάλη για τη νίκη της εργατικής εξουσίας και του σοσιαλισμού σε κάθε χώρα ξεχωριστά. Σε αυτό το καθήκον συνίσταται η ξεχωριστή ευθύνη κάθε Κομμουνιστικού Κόμματος σε κάθε χώρα.
Με μηχανιστικό τρόπο αντιμετωπίζουν τις αιτίες της αντεπανάστασης του 1989 - 1991. Αλλοι, εντοπίζοντας τις αιτίες μόνο μετά το θάνατο του Στάλιν, άλλοι αργότερα, παραβλέποντας τη διαπάλη και τα προβλήματα στην πολιτική του ΚΚ της Σοβιετικής Ενωσης και της σοβιετικής εξουσίας. Παραβλέπουν για παράδειγμα ότι το 20ό Συνέδριο αποτέλεσε ένα σημείο στροφής, επικράτησης του οπορτουνισμού, που προφανώς είχε βαθύτερο οικονομικό - κοινωνικό υπόβαθρο και ήρθε ως αποτέλεσμα της θεωρητικής και πολιτικής αδυναμίας των πιο συνεπών θέσεων μέσα στο ΚΚ της Σοβιετικής Ενωσης να επικρατήσουν σε αυτήν την διαπάλη. Πολύ περισσότερο αργότερα.
Οι απόψεις αυτές θεωρούν δικαιωμένη τη στρατηγική των σταδίων, παρά το γεγονός ότι αποτέλεσε αιτία για τραγικές ήττες του κομμουνιστικού κινήματος, ενώ σήμερα αναφέρονται στην ανάγκη μεταβατικών κυβερνήσεων και προγραμμάτων, που εμφανίζουν ως τακτική. Πυρήνας αυτής της στρατηγικής είναι ότι στις σημερινές συνθήκες συσχετισμού δυνάμεων η προσέγγιση του επαναστατικού στρατηγικού στόχου μπορεί να γίνει με την προώθηση ενδιάμεσων μεταβατικών κυβερνητικών στόχων (π.χ. μιας αριστερής, αντιμονοπωλιακής κυβέρνησης) με βάση τον σημερινό βαθμό συνείδησης των εργατικών και λαϊκών μαζών. Ετσι, παρακάμπτουν τη λενινιστική θεωρητική θέση για τον αντικειμενικό χαρακτήρα της επαναστατικής κατάστασης. Στην πράξη, αυτή η πολιτική αναπαράγει τον αρνητικό συσχετισμό, ενώ δεν βοηθά την ανάπτυξη του υποκειμενικού παράγοντα, αφού τον συνηθίζει σε συνθήκες ενσωμάτωσης. Αντί να βοηθάει τις εργατικές - λαϊκές μάζες στο να εκπαιδεύονται και να ωριμάζουν μέσα από την πείρα των ταξικών αγώνων σε όλα τα επίπεδα (οικονομικό και πολιτικό), τις εγκλωβίζει στην ουτοπική αναζήτηση κοινοβουλευτικών κυβερνητικών λύσεων μέσα στο σύστημα, στο όνομα του εφικτού.
Γενικότερα, ο οπορτουνισμός επιτίθεται στο Κόμμα χρησιμοποιώντας επιλεκτικά είτε θέσεις ηγετών του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος και του ίδιου του ΚΚΕ, είτε θέσεις άλλων ηγετικών προσώπων που τελικά διαχωρίστηκαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο (αποχώρηση, διάσπαση, διαγραφή ή και πέρασμα σε προδοσία). Πρόκειται για τακτική ανέντιμη και αντιεπιστημονική, την οποία αποκαλύπτουμε και εξουδετερώνουμε.
Η μελέτη του Δοκιμίου δεν τελειώνει με την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη. Επίσης δεν είναι ζήτημα εξειδικευμένου γενικού ή ειδικού ιστορικού ενδιαφέροντας. Είναι ζήτημα κατάκτησης της αντικειμενικής αλήθειας, με τα ανάλογα ταξικά συμπεράσματα, δηλαδή είναι διαδικασία απαραίτητη για τη διαμόρφωση επαναστατικής κομμουνιστικής συνείδησης, ανάλογης ικανότητας στην οργάνωση της ταξικής πάλης στις σημερινές και μελλοντικές συνθήκες. Γι' αυτό, η ΚΕ μαζί με τις Επιτροπές Περιοχής και το ΚΣ της ΚΝΕ θα πρέπει να διαμορφώσει και να υλοποιήσει σχέδιο ουσιαστικής μελέτης των δύο τόμων από όλα τα μέλη του Κόμματος και της ΚΝΕ. Αυτή θα είναι έμπρακτη τιμή στα 100 χρόνια του Κόμματος.
23/06/2018
Παραπομπές:
1. Αυτή η διόρθωση δεν είναι καινούργια, υπάρχει σε προηγούμενα κείμενά μας.
2. Αρχείο ΚΚΕ - Εγγραφο 542286, Εκθεση της ΚΕ του ΚΚΕ στο ΚΚΣΕ με τίτλο «Η κατάσταση στην Ελλάδα και τα επείγοντα προβλήματα του κινήματός μας», 12 - 9 - 1946.
3. Το πρώτο φύλλο του «Ρίζου της Δευτέρας» έγινε ανάρπαστο. Πουλήθηκαν 40.000 φύλλα στην Αθήνα και τον Πειραιά και 20.000 στις επαρχίες («Ριζοσπάστης», 22-10-1946). Η κυκλοφορία του ξεπέρασε κατά 10.000 φύλλα την κυκλοφορία όλων μαζί των άλλων εφημερίδων της Δευτέρας («Ριζοσπάστης», 25 - 10 - 1946).
4. Στο Α΄ Συνέδριο της ΕΠΟΝ (13 - 19 Γενάρη 1946) συμμετείχαν 355 αντιπρόσωποι από όλη την Ελλάδα που εκπροσωπούσαν περίπου 450.000 μέλη, σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν στο Α? Συνέδριό της.
5. Στο 8ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ, που πραγματοποιήθηκε στις 1 - 7 Μάρτη 1946, ο ΕΡΓΑΣ απέσπασε τη συντριπτική πλειοψηφία. Οι αντιπρόσωποι εκπροσωπούσαν 258.000 εργαζόμενους από 50 Εργατικά Κέντρα, 1.259 Σωματεία, 12 ανεξάρτητες Οργανώσεις και 8 Ομοσπονδίες.
6. ΚΕ του ΚΚΕ, «Η 6η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ», Πρακτικά, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2010, σελ. 243 - 244.
7. ΚΕ του ΚΚΕ, «Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ», Πρακτικά, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2011, σελ. 372.
8. CDA-CPA, F 1, Op. 7, Ath. Ed., όπως παρατίθεται στο «Βασίλης Κόντης - Σπυρίδων Σφέτας (Επιμ.), Εμφύλιος Πόλεμος. Εγγραφα από τα Γιουγκοσλαβικά και Βουλγαρικά Αρχεία», εκδ. «Παρατηρητής», Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 174 - 175. Βλ. και Ιορντάν Μπάεφ, «Μια ματιά απ' έξω. Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Διεθνείς διαστάσεις», εκδ. «Φιλίστωρ», Αθήνα, 1997, σελ. 100 - 101.
9. MAE, Archives Diplomatiques, Serie Z, Carton 68, Dossier 1, τ. 27, σελ. 21, όπως παρατίθεται στο Ιορντάν Μπάεφ, «Μια ματιά απ' έξω. Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Διεθνείς διαστάσεις», εκδ. «Φιλίστωρ», Αθήνα, 1997, σελ. 101 - 102.
10. Γκεόργκι Δημητρόφ (Σπύρος Κουζινόπουλος: Επιμ.), «Σελίδες από το απόρρητο ημερολόγιο», εκδ. «Καστανιώτης», Αθήνα, 1999, σελ. 173.
11. Η συζήτηση Στάλιν - Δημητρόφ, η οποία παρατίθεται στο Δοκίμιο, δείχνει ότι η κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας που συμφωνήθηκε στο Λίβανο είχε την εκ των υστέρων σύμφωνη γνώμη της ΕΣΣΔ, ακόμα κι αν το ΚΚΕ και το ΕΑΜ δεν προσχώρησαν με υπόδειξή της.
Οσον αφορά τις Συμφωνίες της Καζέρτας και της Βάρκιζας, δεν έχει βρεθεί αρχειακό υλικό που να τεκμηριώνει τη θέση του ΚΚΣΕ κι άλλων αδελφών ΚΚ. Το μόνο που γνωρίζουμε για τη Βάρκιζα είναι η συζήτηση το 1950 στη Μόσχα, ανάμεσα στους Στάλιν - Μόλοτοφ και τους Ζαχαριάδη - Παρτσαλίδη, αναφορά της οποίας έγινε στην 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ το Μάη του 1950. Στα Πρακτικά της Ολομέλειας διαβάζουμε από την ομιλία του Παρτσαλίδη:
«Πρώτο ζήτημα: Η συμφωνία της Βάρκιζας. Ο σ. Στάλιν είπε: «Είτανε λάθος δεν έπρεπε να παραδώσετε τα όπλα». Οταν ο σ. Ζαχαριάδης ανέφερε πως δεν παραδώσαμε όλα τα όπλα και γω ότι πολεμήσαμε στην Αθήνα και ότι είχαμε την υπόδειξη του σ. Δημητρώφ για συμφωνία, ο σ. Στάλιν απάντησε: «Επρεπε να πολεμήσετε έξω απ' την Αθήνα. Ο σ. Δημητρώφ δεν είναι Κ.Ε. του Μπολσ. Κόμματος»» (7η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας και της Κ.Ε. Ελέγχου του Κ.Κ.Ε., 14 - 18 του Μάη 1950, σελ. 26).
12. Ωστόσο, απ' όσο έχουμε μελετήσει έως σήμερα για τη στάση του Δημητρόφ, μπορούμε να πούμε ότι επρόκειτο για στέλεχος του ΔΚΚ που δεν λειτουργούσε ατομικά χωρίς συλλογικότητα και συνεννόηση με την ηγεσία του ΚΚ(μπ).
13. Ουίλιαμ Φόστερ, «Ιστορία των τριών Διεθνών», σελ. 421, 1975.
14. Διακήρυξη της ΚΕ του ΚΚΕ: Για τα 100χρονα της Μεγάλης Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης, ΚΟΜΕΠ, τ. 4/2017, σελ. 30.
15. Η ΕΜΕΟ διέθετε ένοπλα τμήματα και στρατολογούσε πρόσφυγες από τις διάφορες περιοχές της Μακεδονίας καθώς και Βούλγαρους που είχαν παραμείνει στο νότιο τμήμα της Γιουγκοσλαβίας. Η ΕΜΕΟ εκτέλεσε σειρά στελεχών του κυβερνώντος κόμματος υπό τον Σταμπολίνσκι, ακόμα και υπουργούς. Στην ελληνική Μακεδονία η ΕΜΕΟ είχε πολύ περιορισμένη δράση, στη Γιουγκοσλαβία δημιούργησε σημαντική δύναμη, ενώ στη βουλγαρική Μακεδονία «κατείχε τη θέση της επίσημης κρατικής εξουσίας». (Αλέξανδρος Δάγκας - Γιώργος Λεοντιάδης, «Κομιντέρν και Μακεδονικό ζήτημα», εκδ. «Τροχαλία», Αθήνα, 1997, σελ. 35 - 36).
16. Αλέξανδρος Δάγκας - Γιώργος Λεοντιάδης, «Κομιντέρν και Μακεδονικό ζήτημα», εκδ. «Τροχαλία», Αθήνα, 1997, σελ. 107 - 111.
17. Αλέξανδρος Δάγκας - Γιώργος Λεοντιάδης, «Κομιντέρν και Μακεδονικό ζήτημα», εκδ. «Τροχαλία», Αθήνα, 1997, σελ. 135 - 136.
18. Η πλειοψηφία της ΚΕ (Κορδάτος - Αποστολίδης) είχε απορρίψει τη θέση εξαιτίας της αλλοίωσης της πολυεθνικής σύνθεσης των περιοχών, έπειτα και από την έλευση των Μικρασιατών προσφύγων, των αστικών διώξεων που θα μπορούσε να επιφέρει, αλλά και της απουσίας επαναστατικών οργανώσεων των εθνικών μειονοτήτων.
19. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ 1949-1968, Β΄ τόμος, εκδ. «Σϋγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2011, σελ. 200.
20. Ο.π.
21. Ο.π.