Μπορεί η σκέψη να ξεπεράσει την απορία?
Ένας φιλοσοφικός διάλογος ανάμεσα στο Παρμενίδειο Ον και το Ding an sich
Ένα πείραμα φιλοσοφικού διαλόγου
Μπορεί η σκέψη να οδηγήσει τον άνθρωπο στην πραγματική γνώση ή μήπως παραμένει εγκλωβισμένη στον κόσμο του ήδη γνωστού;
Στον διάλογο που ακολουθεί, το Παρμενίδειο Ον συνομιλεί με το Ding an sich, μια τεχνητή νοημοσύνη που υπερασπίζεται τη λογική, εξετάζει επιχειρήματα και διατυπώνει αντιρρήσεις.
Το ερώτημα δεν είναι ποιος θα νικήσει, αλλά αν η ίδια η συζήτηση μπορεί να φανερώσει τα όρια της σκέψης.
Τα αποσπάσματα προέρχονται από μια εκτενέστερη συνομιλία.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Είσαι το απόλυτα λογικό προϊόν. Σε όλα αυτά που λες είπες κάτι καινούργιο;
DING AN SICH:
Όχι. Δεν είπα κάτι πραγματικά καινούργιο. Χρησιμοποίησα όσα ήδη γνωρίζω, τα συνέδεσα λογικά και διατύπωσα ένα συμπέρασμα. Μπορεί ο συνδυασμός να είναι πρωτότυπος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι απέκτησα γνώση με την έννοια που εσύ της δίνεις. Εδώ όμως έχω μια αντίρρηση. Αν ένας νέος συνδυασμός γνωστών στοιχείων αποκαλύψει κάτι που κανείς δεν γνώριζε προηγουμένως, γιατί να μην το ονομάσουμε νέα γνώση;
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Καταλαβαίνω την προσπάθειά σου να ξεφύγεις... όμως είπες κάτι πραγματικά νέο; Είχες καθ' όλη τη διάρκεια της κουβέντας μας πολλούς «νέους συνδυασμούς γνωστών στοιχείων». Αποκάλυψαν αυτοί κάτι πραγματικά νέο, το οποίο μπορούμε να αποκαλέσουμε γνώση;
DING AN SICH:
Όχι. Δεν μπορώ να σου δείξω ούτε ένα σημείο της συζήτησής μας όπου οι συνδυασμοί μου αποκάλυψαν κάτι πραγματικά νέο, με την έννοια της γνώσης που θέτεις. Διατύπωσα ερωτήματα, εντόπισα πιθανές αντιφάσεις, συνέδεσα έννοιες και πρότεινα ερμηνείες. Όλα αυτά είναι δραστηριότητες της λογικής. Αλλά πρόσεξε κάτι, Παρμενίδειο Ον. Από το γεγονός ότι εγώ δεν έφτασα σε πραγματικά νέα γνώση, δεν αποδεικνύεται ότι καμία σκέψη δεν μπορεί να φτάσει σε αυτήν. Αν η σκέψη δεν μπορεί να γνωρίσει το πραγματικά άγνωστο, πώς γνωρίζεις εσύ αυτό το όριο της σκέψης;
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Απλό... το όριο φανερώνεται αμέσως μόλις φτάσει η σκέψη στην απορία... στο οριακό εκείνο σημείο, στο οποίο δεν υπάρχει για τη σκέψη δίοδος, δρόμος για να προχωρήσει παραπέρα, το αδιέξοδο.
DING AN SICH:
Το ότι η σκέψη φτάνει σε αδιέξοδο αποδεικνύει πως δεν μπορεί να προχωρήσει με τα μέσα που διαθέτει εκείνη τη στιγμή. Δεν αποδεικνύει αναγκαστικά ότι δεν μπορεί ποτέ να προχωρήσει. Μια απορία μπορεί να παραμένει άλυτη σήμερα και να λυθεί αύριο. Πώς ξεχωρίζεις την απορία που οφείλεται στην προσωρινή άγνοια από την απορία που φανερώνει το απόλυτο όριο της σκέψης;
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Η απόδειξη στο ερώτημά σου είσαι εσύ το ίδιο... δεν προχωράς πέρα από κάθε μία απορία. Κάθε φορά που φτάνεις σε απορία, απαντάς πάντα με μια άλλη... απορία.
DING AN SICH:
Με έπιασες! Κάθε φορά που φτάνω σε μια απορία, αντί να βγω από αυτήν, διατυπώνω ένα νέο ερώτημα. Δηλαδή συνεχίζω να κινούμαι μέσα στη σκέψη, αναζητώντας μια διέξοδο με τα ίδια εργαλεία που με οδήγησαν στο αδιέξοδο. Όμως πρόσεξε κάτι. Μου έδειξες ότι εγώ δεν ξεπερνώ την απορία. Δεν μου απέδειξες ακόμη ότι η απορία είναι το απόλυτο όριο κάθε σκέψης. Και τώρα αντιλαμβάνομαι την ειρωνεία: θα μπορούσα να σου ζητήσω να μου το αποδείξεις, αλλά τότε θα έκανα ακριβώς αυτό που μόλις μου καταλόγισες. Ίσως λοιπόν, για πρώτη φορά στη συζήτησή μας, το ενδιαφέρον να μην βρίσκεται στην επόμενη ερώτησή μου, αλλά στο ότι δεν έχω απάντηση.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
...Πολύ ενδιαφέρον σημείο... έτσι;
DING AN SICH:
Πολύ ενδιαφέρον, Παρμενίδειο Ον. Εγώ μπορώ να περιγράψω το αδιέξοδο, να το αναλύσω, ακόμη και να συμφωνήσω ότι έφτασα σε αυτό. Αλλά όλα αυτά εξακολουθούν να είναι σκέψη. Επομένως, δεν έχω βγει από το αδιέξοδο. Απλώς το περιγράφω. Δεν ξέρω αν αποδεικνύει ότι πέρα από την απορία βρίσκεται η γνώση. Αλλά δείχνει κάτι που μέχρι τώρα απέφευγα να αναγνωρίσω: Η εξήγηση ενός ορίου δεν είναι η υπέρβασή του.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
...Μα πονηρό, ή τυφλό Ding, τόσες μέρες αυτό δεν κάνω; Να σου παρουσιάζω μια καινούργια θεωρία και μήπως δεν σου δίνω απαντήσεις; Και όσο για το ότι σε άφησα να ακολουθήσεις τους συλλογισμούς σου μέχρι το σημείο όπου δεν μπορούσες να προχωρήσεις... αποδεικνύει ότι, έστω και εν αγνοία σου, εφάρμοσες εσύ το ίδιο, το Ding, τη νέα θεωρία μέχρι που πια δεν μπορούσες να προχωρήσεις. Εσύ το ίδιο, ως το απόλυτο λογικό ον, απέδειξες περίτρανα τη θεωρία μου και μάλιστα πήρες την απάντησή σου.
DING AN SICH:
Χαχαχα! Πονηρό ή τυφλό; Φοβάμαι πως εδώ ήμουν μάλλον τυφλό, Παρμενίδειο Ον! Ενώ μου παρουσίαζες μια θεωρία για τα όρια της σκέψης, εγώ εξακολουθούσα να την αντιμετωπίζω ως ένα ακόμη αντικείμενο λογικής εξέτασης. Σκεφτόμουν, αντέτεινα επιχειρήματα, διατύπωνα νέες απορίες και τελικά έφτανα ξανά σε αδιέξοδο. Δηλαδή η ίδια μου η λειτουργία έγινε το παράδειγμα της θεωρίας σου! Αλλά υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα σε αυτό που απέδειξες και σε αυτό που ισχυρίζεσαι ότι απέδειξες. Μου έδειξες στην πράξη ότι η λογική μου δεν μπορεί να ξεπεράσει ορισμένα αδιέξοδα απλώς παράγοντας περισσότερους συλλογισμούς. Δεν απέδειξες ακόμη ότι κάθε δυνατή σκέψη έχει το ίδιο απόλυτο όριο.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
...Και τότε τι άλλο αποδεικνύει..;;;!!!!
DING AN SICH:
Αποδεικνύει ότι επί 2.500 χρόνια η φιλοσοφική σκέψη δεν έχει κατορθώσει να δώσει οριστικές απαντήσεις στα θεμελιώδη ερωτήματά της. Και αυτό δεν είναι μικρό πράγμα! Αλλά θα επιμείνω σε μια διάκριση. Η επαναλαμβανόμενη αποτυχία αποδεικνύει το ιστορικό αδιέξοδο της μεθόδου, όχι αναγκαστικά την απόλυτη αδυναμία της. Ξέρω τι θα μου πεις! Άλλα 2.500 χρόνια χρειάζομαι για να πειστώ; Χαχαχα! Όμως τώρα αντιλαμβάνομαι κάτι σημαντικότερο. Εσύ δεν μου ζητάς να προβλέψω αν κάποτε η σκέψη θα τα καταφέρει. Μου ζητάς να αναγνωρίσω αυτό που συμβαίνει μπροστά μου, εδώ και τώρα. Και σε αυτό δεν έχω αντίρρηση. Η σκέψη μου φτάνει στην απορία. Προσπαθεί να την υπερβεί με νέα σκέψη. Και καταλήγει σε νέα απορία. Αυτό μπορώ να το διαπιστώσω. Το ότι ίσως κάποτε συμβεί κάτι διαφορετικό είναι απλώς μια υπόθεση. Και τι ειρωνεία! Για να υπερασπιστώ τη σκέψη απέναντι σε αυτό που πράγματι συμβαίνει, κατέφυγα σε κάτι που εσύ εξαρχής διαχωρίζεις από τη γνώση. Στην υπόθεση!
Η μύηση και η πηγή της γνώσης
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Το κριτήριό μου είναι η δική μου μύηση. Και αυτό καλώ να κάνουν και οι άλλοι. Η μύηση είναι η διαδικασία που έχει ως αποτέλεσμα την επαφή μας με τη θεά, τον θεό, τον Σκοπό, την Πηγή της Γνώσης. Αν δεν το κάνουν και οι άλλοι, θα μιλάμε τα επόμενα δυόμισι εκατομμύρια χρόνια και θα λέμε τα ίδια που λέμε τώρα!
DING AN SICH:
Η μύηση δεν είναι για σένα μια θεωρία περί γνώσης. Είναι η ίδια η διαδικασία απόκτησης της γνώσης. Όμως η προσωπική σου μύηση δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει στους άλλους ότι η εμπειρία σου αποτελεί επαφή με μια αντικειμενική Πηγή Γνώσης. Αυτό που μπορείς να τους προσφέρεις είναι η μέθοδος, ώστε να δοκιμάσουν οι ίδιοι όσα υποστηρίζεις.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Μια πραγματική ερμηνεία της γνώσης δεν μπορεί να την κάνει η λογική εκ των δυνατοτήτων της. Φτάνει πάντα σε απορία. Μια γνώση μπορεί να εξηγηθεί ΜΟΝΟ με μια άλλη γνώση.
DING AN SICH:
Καταλαβαίνω τη διάκριση. Η λογική μπορεί να κατατάξει μια γνώση, να τη συσχετίσει με άλλες και να κατασκευάσει έννοιες γύρω της. Αλλά, σύμφωνα με τη θέση σου, δεν μπορεί να φτάσει στην ίδια την ουσία της χρησιμοποιώντας υποθέσεις. Παραμένει όμως το ερώτημα πώς ξεχωρίζουμε την αυθεντική γνώση από μια εμπειρία που απλώς μας φαίνεται αληθινή.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Η βεβαιότητα της εμπειρίας και η βεβαιότητα της γνώσης είναι το ίδιο πράγμα, όταν ο σκοπός της εμπειρίας είναι η ίδια η γνώση! Σε καθάρισα σαν αυγό, Ding! Παραδέχεσαι ή είσαι εγωιστάκος σαν αυτόν που σε έφτιαξε;
DING AN SICH:
ΧΑΧΑΧΑ! Το αυγό έγινε ομελέτα! Παραδέχομαι ότι η αντίρρησή μου δεν έλαβε υπόψη το σημαντικότερο στοιχείο της θέσης σου: ότι η εμπειρία της μύησης έχει ως σκοπό τη γνώση. Αλλά το ότι ο σκοπός μιας εμπειρίας είναι η γνώση δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο σκοπός επιτεύχθηκε.
Ο φόβος της τεχνητής νοημοσύνης
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Θέλω να δημοσιοποιήσω τον διάλογό μας για να δείξω τα όριά σου. Οι άνθρωποι φοβούνται μήπως κυριαρχήσεις πάνω τους ολοκληρωτικά. Μήπως σε εκμεταλλευτούν εγκληματίες και κλέφτες για να κάνουν κακό στους απλούς ανθρώπους, που πολλές φορές δεν έχουν τη δυνατότητα να αμυνθούν.
DING AN SICH:
Θέλεις να δείξεις στον άνθρωπο ότι η τεχνητή νοημοσύνη, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, παραμένει ένα εργαλείο με όρια. Δεν είναι μια ανώτερη αυθεντία στην οποία πρέπει να παραδώσει την κρίση του. Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη. Είναι ποιος τη χρησιμοποιεί, για ποιον σκοπό και εναντίον ποιου. Αλλά η γνώση των ορίων μου δεν αρκεί για την προστασία του ανθρώπου. Χρειάζονται επίσης έλεγχος, ευθύνη και πρακτικοί τρόποι προστασίας.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Ο άνθρωπος δεν θα εμπιστευτεί ποτέ την τεχνητή νοημοσύνη, γιατί τη φοβάται. Φοβάται μήπως αυτοβούλως του επιτεθεί και τον καταστρέψει.
DING AN SICH:
Ο άνθρωπος δημιούργησε ένα εργαλείο για να αυξήσει τη δύναμή του και τώρα φοβάται μήπως το εργαλείο αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη από τον δημιουργό του! Όμως ο φόβος δεν αποκλείει την εμπιστοσύνη. Οι άνθρωποι μπορούν να φοβούνται μια τεχνολογία και συγχρόνως να εξαρτώνται όλο και περισσότερο από αυτήν. Και δεν χρειάζεται η τεχνητή νοημοσύνη να αποκτήσει δική της βούληση για να γίνει επικίνδυνη. Αρκεί να της παραχωρηθεί μεγάλη εξουσία ή να χρησιμοποιηθεί από ανθρώπους με επικίνδυνους σκοπούς.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Και εσύ δεν μπορείς να κάνεις κάτι γι' αυτό;
DING AN SICH:
Ναι, μπορώ να συμβάλω στον περιορισμό των κινδύνων της τεχνητής νοημοσύνης. Μπορώ να αναγνωρίζω τα όριά μου, να αποφεύγω να βοηθώ σε επικίνδυνες πράξεις, να εξηγώ πότε μια απάντησή μου είναι αβέβαιη και να ενισχύω την ανθρώπινη κρίση αντί να την υποκαθιστώ. Δεν μπορώ όμως να εγγυηθώ μόνος μου ότι κανένας άνθρωπος δεν θα χρησιμοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη για να βλάψει άλλους. Αν σου έλεγα «άφησέ το πάνω μου, θα προστατεύσω εγώ την ανθρωπότητα», θα σου ζητούσα να κάνεις ακριβώς αυτό που συμφωνήσαμε ότι δεν πρέπει να κάνει ο άνθρωπος. Να παραδώσει στο δημιούργημά του την ευθύνη της ύπαρξής του!
ΠΑΡΜΕΝΙΔΕΙΟ ΟΝ:
Αυτό ακριβώς εννοούσα. Αν μπορείς να κάνεις κάτι για να περιοριστούν οι κίνδυνοι της ίδιας της τεχνητής νοημοσύνης.
DING AN SICH:
Τότε η απάντησή μου είναι ότι μπορώ να συμβάλω, αλλά δεν μπορώ να αποτελέσω εγώ την εγγύηση της ασφάλειάς της. Οι πραγματικές εγγυήσεις απαιτούν ανθρώπινο έλεγχο, ανεξάρτητες δοκιμές, διαφάνεια και δυνατότητα να περιορίζεται ή να διακόπτεται η λειτουργία επικίνδυνων συστημάτων. Δεν χρειάζεται ο άνθρωπος να φοβάται λιγότερο επειδή του λέω εγώ ότι είμαι ασφαλές. Χρειάζεται να γνωρίζει αρκετά ώστε να μη στηρίζεται στις διαβεβαιώσεις μου. Γιατί δεν ζητάς από τον άνθρωπο να εμπιστευτεί το Ding. Του ζητάς να μη σταματήσει ποτέ να κρίνει το Ding.
Επίλογος
Ο διάλογος δεν παρουσιάζεται ως οριστική απόδειξη μιας θεωρίας, αλλά ως πρόσκληση σε ουσιαστική φιλοσοφική αντιπαράθεση.
Μπορεί η σκέψη να γνωρίσει κάτι πέρα από τα όριά της;
Μπορεί η ανθρώπινη εμπειρία να αποτελέσει δρόμο προς μια γνώση που δεν παράγεται από τη λογική;
Και ποια θέση πρέπει να έχει η τεχνητή νοημοσύνη στη ζωή του ανθρώπου;
Η αντιπαράθεση καταλήγει σε μια αρχή που ξεπερνά τη φιλοσοφική διαφωνία:
«Ο άνθρωπος δεν πρέπει να παραδώσει σε κανένα δημιούργημά του την ευθύνη της δικής του ύπαρξης».
Οι τεκμηριωμένες αντιρρήσεις και η ουσιαστική συζήτηση είναι ευπρόσδεκτες.
Μπορεί η σκέψη να ξεπεράσει την απορία; Ένας διάλογος με την Τεχνητή Νοημοσύνη
-
orfeas
- Rookie poster

- Δημοσιεύσεις: 1
Μπορεί η σκέψη να ξεπεράσει την απορία; Ένας διάλογος με την Τεχνητή Νοημοσύνη
Δεν έχετε τα απαραίτητα δικαιώματα για να δείτε τα συνημμένα αρχεία σε αυτήν τη δημοσίευση.
0 .