Δημοσίευσηαπό Ακρίδης Κατσαριδόπουλος » 25 Φεβ 2023, 00:39
Η οθωμανική δικαιοσύνη
Η δικαιοσύνη στην οθωμανική αυτοκρατορία ουσιαστικά δεν ήταν ανεξάρτητος κλάδος του κράτους, όπως σήμερα, αλλά παράλληλη εξουσία, άρρηκτα δεμένη με τις αρχές του ιερού νόμου. Όπως είδαμε, στην κορυφή του ιεροδικαστικού συστήματος βρισκόταν ο Σεϊχουλισλάμης και οι δύο καζασκέρηδες, της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας. Αμέσως επόμενοι στην ιεραρχία ήταν οι μεγάλοι μολλάδες (Molla), που ήταν οι ανώτεροι καδήδες, στην πρωτεύουσα και στις κυριότερες πόλεις της αυτοκρατορίας. Ακολουθούσαν άλλες διαβαθμίσεις, όπως οι κατώτεροι μολλάδες που εκτελούσαν χρέη καδή σε δευτερεύοντα κέντρα, και τέλος οι κοινοί καδήδες (Kadi) και οι αναπληρωματικοί η αντιπρόσωποί τους, οι ναίμπηδες (Naib).
Το αξίωμα του καδή εκμισθωνόταν για ένα έτος και ήταν δυνατόν να διατηρηθεί με την εκ νέου καταβολή ανάλογου χρηματικού ποσού, ως αντιτίμου για τις προσόδους που αποκόμιζε ο καδής από την εκδίκαση διαφόρων υποθέσεων, τα έξοδα των οποίων πληρώνονταν από τους ενδιαφερομένους. Ο καδής εδικαιούτο ποσοστό 2,5% ως δικαστικά έξοδα για την εκδίκαση υποθέσεων οικονομικής φύσεως, ποσό που καταβαλλόταν σχεδόν κατά κανόνα από αυτόν που κέρδιζε τη δίκη εισέπραττε επίσης τα δικαιώματα του από τις μεταθέσεις υπαλλήλων η τις πωλήσεις των θέσεων τους, από τις μεταβιβάσεις κληρονομιών, καθώς και από τις συντάξεις και θεωρήσεις διαφόρων εγγράφων. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι υποθέσεις που υπάγονταν στην αρμοδιότητα του καδή ήταν ποικίλες, αφού ο ιερός νόμος είχε καθολική ισχύ και το δίκαιο δεν διακρινόταν σε αστικό, ποινικό κλπ. Πρόσθετα έσοδα αποτελούσαν οι πρόσοδοι από διάφορα βακουφικά κτήματα, τα οποία νέμονταν συχνά οι ιεροδίκες. Θεωρητικά ο καδής ήταν αρμόδιος για όλες τις δικαστικές υποθέσεις, αλλά στην πράξη μέρος μόνο από αυτές κατέληγε τελικά στο ιεροδικείο. Κάθε κοινότητα, συντεχνία η οργανισμός είχε το δικαίωμα να εκδικάσει διάφορες υποθέσεις, μελών του βέβαια, εκτός από υποθέσεις ποινικού δικαίου και σοβαρά αδικήματα που ενέπιπταν αποκλειστικά στη δικαιοδοσία του καδή. Επίσης πολλές διαφορές λύνονταν με συμβιβασμό μεταξύ των ενδιαφερομένων. Όταν επρόκειτο για μικρές η ασήμαντες διαφορές, ήταν προτιμότερη η αποφυγή της δαπανηρής δίκης. Εξ άλλου δεν ήταν σπάνιο οι στρατιωτικές και αστυνομικές αρχές να επεμβαίνουν για να λύσουν τις διαφορές, συχνά με τη βία.
Παρ' όλα αυτά, το πεδίο δράσεως του καδή ήταν ευρύ και οι ευκαιρίες για τη διάπραξη ατασθαλιών και αδικιών στο όνομα της δικαιοσύνης πολλές: πρώτα από όλα, το γεγονός ότι εξαγόραζε τη θέση του και συνεπώς έπρεπε να αποζημιωθεί με την άσκηση του λειτουργήματός του. Το καθιερωμένο ποσό των 2,5% ως αμοιβή για τις δικαζόμενες υποθέσεις αυξανόταν συνήθως με διάφορα προσχήματα σε 8 η 10%. Συχνά η αμοιβή προσδιοριζόταν με βάση την οικονομική κατάσταση των αντιδίκων.
Κατά γενική ομολογία, η άσκηση της δικαιοσύνης στο οθωμανικό κράτος υπήρξε τελείως πλημμελής. Συνήθως, μόνο ο ενάγων προσήγε μάρτυρες, η μαρτυρία των οποίων αρκούσε για την καταδίκη η την αθώωση του κατηγορουμένου. Εξέταση κατ’ αντιπαράσταση των μαρτύρων αποφευγόταν και δεν λαμβανόταν υπ' όψη η μαρτυρία συγγενών. Η μαρτυρία δύο γυναικών ισοδυναμούσε με τη μαρτυρία ενός ανδρός. Η προσαγωγή ψευδομαρτύρων ήταν συνηθισμένο φαινόμενο. Τέλος η μαρτυρία απίστου εναντίον πιστού, δεν λαμβανόταν υπ' όψη. Έτσι ο κατηγορούμενος, ειδικά όταν επρόκειτο για άπιστο, ήταν στη διάθεση του καδή. Εκτός από τους τυχόν ηθικούς ενδοιασμούς, εφόσον το λειτούργημα του απέρρεε από τον ιερό νόμο, συχνά ο μόνος περιορισμός στις αυθαιρεσίες του καδή ήταν ο διαρκής φόβος ότι, αν αδικούσε συστηματικά, τελικά θα δυσφημιζόταν και τη θέση του θα την έπαιρνε άλλος.
0 .
