Πρὸς τὸν ἀσυμβίβαστον Κλινοσοφιστήν.

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

~
Κλινοσοφιστεῖες
~
- Μ' ἀγαπᾶς;

- Χέζω_σε!...

Γράφει ὁ Ἰάνης Λὸ Σκόκκο.
~
-----------------------------------------καὶ ξάπλωσα γυμνούλης, μὲ τὸ χέρι ἐκεῖ. Ὁπότε θυμήθηκα:

(Θὰ τὸ ξεχνοῦσα ποτέ;) Τὴν εἰκόνα μου πολυτονική (καθὼς ἡ φύση καὶ ἡ γλώσσα ἡ ἑλληνική), τὴν πολυτονισμένη
(μισῶ τὴν μονοτονία) ζωγραφιά μου μοῦ ζητοῦν, τὰν ἤ (ἐμένα) ἐπὶ τᾶς, ἀπόκρυφοί τινες (θαρρῶ ὁμοφυλόφιλοι, ἀλ-
λά, ἄν δὲν δῶ, οὐκ ὄμνυμι στὰ ἀπολεσθέντα τοῦ πατρός μου ὀστά) ἀναγνῶστες - λὲς νὰ διαβάζουν; - τῶν Κλινοσο-
φιστειῶν μου, πού, κάθιδρως, ἐμπνέομαι, ἐκ βαθέων τε καὶ ρηχῶν, γιὰ χάρη φιλτάτης ἐφημερίδος, τῆς «Ἀχαλινώτου
Πόλεως» ἡμῶν. Ἀμήν.

Δίλημμα: τί νὰ μὴν...πῶ; Τί ν' ἀποσιωπήσω; Ἡ περιαυτολογία σαφῶς, δικαίως, ἀναμφιβόλως ἀπαιτεῖ τόμους πολυ-
σέλιδους. Ἄν ποτὲ «τὰ βρῶ» μὲ τὶς «κυριακάτικες ἐφημερίδες»... Πρὸς τὸ παρὸν καὶ δυστυχῶς ἐν τάχει, δηλόω-δη-
λῶ:
α΄ τὰ σοβαρά: διαζευγμένος, θεωροῦμαι ἔντιμος πατέρας ἐντίμων ἐνηλίκων (2)·
β΄ τὰ...«δὲν σηκώνω ἀντίρρηση»: μένω στὸ Ἡρώδειον 2, (περιβαλλόμενος ἀπὸ τὸ ἆντρο ἀλλοδαπῶν καὶ κακογου-
στιᾶς). Ἐντελῶς ἀξιοκρέββατος (ἀρχαϊστί: κρεβατάμπλ). Τὰ χέρια μου τὰ ζήλεψαν τρεῖς χάριτες (Κάλλας, Πιάφ,
Μητρόπουλος) ἀλλὰ δὲν τοὺς τἄδωσα, οὔτε εἰς χειραψίαν. Τὸ γλυπτὸ σωματάκι μου, μοσχοϊδρωμένο στὸ χρωμομι-
σοσκόταδο μὲ πολλοὺς ἀντικαθρέφτες - μὲ τὴν προσθήκη ὀλίγης μυωπικῆς προδιαθέσεως ἐκ μέρους σας βεβαίως -
θυμίζει Μιχαὴλ Μπαρίσνικωφ (στὸ γυμνό του), σὲ Ἰβὰν Τρομερό (ἡμίγυμνο), ἀσυζητητὶ ρόιγιαλ μπαλὲ ἤ μπολσόι
ὁπωσδήποτε, ἄν καί, ὡς ἀπωθημένο μου, ἀνερυθτιάστως καὶ ἀβιάστως, ὁμολογῶ μόνον ὅτι θὰ ἤθελα νὰ μὲ λέγανε
Ζάν. «- Ὦ, Ζάν! Σ' ἔ σὶ μπόν!...ναί, ναί, οὐί, πετὶ Ζάν, Ζάν, Ζανό, ἀγάπη μου! ὦ!...ὦ!...», ὥσπου νὰ ἐκραγοῦν
ἁπαξάπαντες οἱ ὀργασμοὶ (τουλάχιστον οἱ δικοί μου). Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἀναδύομαι ἀπροβλέπτως πανέξυπνος,
πνευματώδης, κάτι σὰν Ὄσκαρ Οὐάιλδ, σὰν Λουίτζι Πιραντέλλο..., θὰ σᾶς γελάσω σὰν τί, (φτάνει νὰ μὴν πεῖτε
Τσιφόρος!), καθ' ἥν στιγμὴν ἐπιδιασυνουσιαζόμεθα, ἐσεῖς μεθ' ἑμοῦ, (ὑπεραντιλαμβάνεσθε). Ναί, λέω κάτι ἀνή-
κουστα «κουφά», ἄξια παγκοσμίου στερεοφωνικῆς ἀναμεταδόσεως (Γ΄ Πρόγραμμα). Ἔλα μου ὅμως ποὺ δὲν πιά-
νω τὴν πέννα (ἄμ, τ' ἀφήνω τὸ ἆλλο;...), νὰ τὰ καταγράψω - κι' ὕστερα τὰ ξεχνάω! Ὁπότε, ἐλλείψει ἁπτῶν, ἠχη-
τικῶν καὶ ὀπτικῶν ἀποδείξεων τῆς ὑπερισχύος μου, τόσον ὁ Διόνυσος ὅσον καὶ ἡ Ἀφροδίτη, ποὺ ἐρωτοβάλλονται
μαζύ μου (ἡ Ἀθηνᾶ εἶπε θὰ μοῦ χαρίσει τὴν γλαύκα της μόνον), θέλουν νὰ μοῦ βγάλουν - καί, ἐν εὐθέτῳ σὺν ἀν-
υποψιάστῳ χρόνῳ, μοῦ βγάζουν - θεϊκῇ ἀδείᾳ - ἀμφότερα τὰ μάτια, διότι, λέει, παρὰ-εἶμαι σκηνικῶς ἄνετος, αὐ-
θεντικός, ὀρίτζιναλ (κουλτουροελληνιστί), ἄλλως εἰπεῖν: ἀνυπόφορος, κλασικῆς παιδείας πόλος ἕλξεως θαυμασμοῦ
μετὰ χειροκροτημάτων. Ὕβρις. Νέμεσις.

Μὲ χαίρονται καί, ἐπειδὴ μὲ χαίρονται, μὲ ἐκδικοῦνται. Ἄς μὲ διαψεύσιυν (πρώτη ἀλήθεια).

Ἄν χρεωνόμουν ἔστω καὶ ἕνα εὐρὼ τὴν λέξη, σίγουρα θὰ σᾶς ἐμπιστευόμουν ὀλιγώτερα περὶ τοῦ θείου ἀνοσιουρ-
γήματος τῆς μαμᾶς μου, ἥτις, ὀλίγον πρὶν τὸ σκάσει στὰ ἀγκάλας τοὺ Χάρου (ὁ μόνος ψωλαρὰς οὐρανοῦ καὶ γῆς,
ὀρατῶν τε καὶ ἀοράτων) , μὲ ὅρκισεν ὡς συνήθως: «- Γυιέ μου, ὅποιος σὲ τσιγκλάει, νὰ τοῦ λές: - Χέζω σε! » Ἀλ-
λὰ ἐγὼ δὲν ἐννόησα, δὲν ὑπάκουσα, ἐρωτεύτηκα κάμποσες φορὲς καὶ...ἰδοὺ τὰ χάλοα μου (δὲν μοῦ πᾶνε;): μικρο-
λογοτεχνῶ*, ὁμοετεροφυλοφιλολογῶ, στόμα δὲν κλείνω, γραφίδα δὲν παρατάω.
Λέω χωρὶς νὰ ξελέω (δεύτερη ἀλήθεια). Τραγικὴ φιγούρα (τρίτη ἀλήθεια), ἄνευ καθάρσεως (ὁ Σοφοκλὴς - ὅπως
καὶ ὁ ταχυδρόμος τοῦ Χατζιδάκι - πέθανε).

Ἐσεῖς - ἐπανέρχομαι στὰ οἰκονομικά - μετρεῖστε τὰ λόγια μου, δηλαδὴ ἐσεῖς, ὅσοι δὲν μετρᾶτε τὰ δικά σας, καὶ
τὸν λογαριασμὸν ὁλόκληρον...στὴν Κλώκα. (Ψίτ, Μαριανέλλα**, λὲ μὸ ντ' ἀμούρ, ὡς ἀκαταλόγιστα, παραγρά-
φονται).

Υ.Γ. Περὶ φωνῆς, ἐσίγησα. Πᾶρτε χωρὶς ἀπόκρυψη νὰ σᾶς διαβάσω Σολωμὸ καὶ Καβάφη. Μπόνους: τραγοῦδι
τοῦ Ὕβ Μοντάν, σὲ στὺλ Χατζιδάκι. Ὅ,τι ἀκριβῶς θέλω ν' ἀκουστεῖ στὴν κηδεία μου.

------------------------------------------------------------------------------------ μὲ χοὲς στοὺς νεκροὺς ἔρωτες.

Υ.Γ. Στὸν Γιῶργο Χρονᾶ.
--------
(*) Πρῶτο μου παληὸ ψευδώνυμο στὴν "Διάπλασι τῶν Παίδων": Μικρὸς Λογοτέχνης.
(**) Ἐκδότρια τῆς "Ἀνοχύρωτης Πόλης"
~~~~~~
1η δημοσίευση στὴν «Ἀνοχύρωτη Πόλη», τεῦχος 16, στὶς 16 Ἰουλίου 2007.

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

(Τὸ εἶχα ἀφιερώσει στὸν Δημήτρη Ἰωάννου,
ὅπως καὶ ὅλα τὰ ποιήματά μου,
ὅσα ἔγραψα πρὶν πεθάνει).
~
Ὡς διὰ μαγείας.

Θὰ βυθίσω στὸ μυαλό μου
ἕνα μαχαῖρι,
ὡς διὰ μαγείας,
μόνο μαθαίνοντας στὰ ἄταχτά μου μέλη
μία σεξουαλικὴ προσευχή.

Μὲ ἄδεια κυκλοφορίας
ζωντανοῦ πτώματος,
θὰ συχνάζω συναρπάζων
καὶ μὲ στεγνὸ τὸ λαρῦγγι
τοῦ διψασμένου
γιὰ δὲν ξέρω τί πρᾶγμα
πόθου μου,
στὴν ἐκκλησιὰ τῆς πλάνης,
ἀπλανής.

Θὰ κρύψω στοὺς στίχους μου
τὸ μαχαῖρι,
ματωμένο πλέον ἤ καὶ μὲ μυαλό,
ὡς διὰ μαγείας,
μόνο συγγράφοντας, γιὰ τὶς καλὲς καρδιές,
μία συμφωνικὴ κατάρα.

Ἀθήνα 1972. .

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

Οἱ λᾶθρο...

Σιχαινόμουν τὴν τουρκιά τους,
ἀλλὰ τώρα τὴν ποθῶ,
μὲ μαγεύει ἡ θωριά τους
κι' ἀπ' αὐτούς, ἄς γκαστρωθῶ.

Νἄχουνε τὸ παραδάκι
- ποὺ τοὺς δίνουμε ἐμεῖς -
ἄχ, νὰ νιώθω μπασταρδάκι...
ἀλλὰ κι' ὀπισθογεμής!

Θέλω νὰ τοὺς δῶ,
θέλω νὰ τοὺς δῶ,
θέλω νὰ δῶ τοὺς λᾶθρο,
τοὺς λᾶθρο, τοὺς λᾶθρο,
θέλω νὰ δῶ τοὺς λᾶθρο
νὰ μᾶς κυβερνοῦν.

Στὴ Βουλή μας, ὅταν μποῦνε,
ποὺ δὲν ἔχει πιὰ Χριστό,
χίλι' <Ἀλλὰχ!...Ἀλλὰχ!...> ἀρκοῦνε
κι' ἐγὼ νὰ ξεφτυλιστῶ.

Τί τὴ θέμε τὴν Ἑλλάδα,
τῆς σημαίας τὸ πανί;
Ὥς κι' ἡ Ἀθηνᾶ Παλλάδα
βγῆκε παρακατιανή.

Θέλω νὰ τοὺς δῶ,
θέλω νὰ τοὺς δῶ,
θέλω νὰ δῶ τοὺς λᾶθρο,
τοὺς λᾶθρο, τοὺς λᾶθρο,
θέλω νὰ δῶ τοὺς λᾶθρο
νὰ μ' ὀθωμανοῦν!

Κι' ἐπιτέλους, οἱ ἀρχαῖοι
τί γυρεύουν ἀπὸ μᾶς;
Πόσο ἀξίζουνε τὰ κλέη,
ὅταν τὰ βαρυγκωμᾶς;

Ἀθήνα, πόλις σιχαμερή, ὥρα 8:41.

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

~
Κλινοσοφιστεῖες.

Γράφει ὁ Ἰάνης Λὸ Σκόκκο.

Ἑπτὰ ἔψιλον (7ε).

..............................................................καὶ ξάπλωσα γυμνούλης, μὲ τὸ χέρι ἐκεῖ. Ὁπότε θυμήθηκα:

Ἑπτὰ ἔψιλον (7ε) ἤ Ἑρμοῦ Ἑρμηνευτικὰ Ἐρώτων, ἐκδόσεις περὶ Ἑλλήνων Ἐραστῶν τε καὶ Ἐρωμένων.
Κυκλοφοροῦν δηλαδὴ ἅπαντα τὰ γαμημένα καὶ ἡ ἐπιτομὴ μὲ τὰ ἀγάμητα, ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν καὶ καθοδή-
γησιν τοῦ θεοῦ Ἑρμοῦ, μὲ τὸν μόχθο καὶ τὸν ἱδρώτα, στὴν ἐπιμέλεια, ἐμοῦ, τοῦ κολλητοῦ του.

Ρεπορτάζ.
Στὰ ἐγκαίνια τῶν γραφείων καὶ τυπογραφείων μας, ἐπὶ τοῦ ὄρους Κυλλήνη, οἱ Νῦμφες τῆς Ἀρκαδίας
προσέφεραν στοὺς καλεσμένους παγωτὰ καὶ ἆλλα δροσιστικὰ "Γαλαξίας", μὲ σῆμα κατατεθὲν τὸ βυζὶ
τῆς Ἥρας νὰ χύνει γάλα. Ὑπαινιγμὸς ὅτι ἡ ζηλόφθων θεὰ πέταξε μακρυά της, ἐν στιγμῇ θηλασμοῦ, τὸν
Ἑρμῆ βρέφος...- ἀλλὰ .ασε, ἄς κάνουμε τὰ στραβὰ μάτια. Ἡ δασκάλα μου ἡ Ἀθηνᾶ ἀξίωσε νὰ πάρω μα-
ζύ μου τὴν γλαύκα της, ποὺ μοῦ χάρισε, ἀλλοιῶς θὰ μοὺ τὴν ἀποστεροῦσε διὰ παντός. Ἀπουσίαζαν τὰ
βόδια (ὅσοι δὲν διαβάζουν λογοτεχνία, δὲν θεατρίζονται καὶ ἀγνοοῦν τὴν ἔντεχνον μουσικήν) ἀλλὰ ὄχι
καὶ οἱ δαμάλες τοῦ στενοῦ περιβάλλοντος τῶν θεῶν, αἵτινες καὶ ἐδήλωσαν ὅλες λεσβίες, ἡ μία σαπφώ-
τερη ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἐπικινδύνως καλλονὲς καὶ μὲ ποιητικὰ ἔπαθλα. Ὁ Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, ὄχι μό-
νον άπρόσκλητος ἦρθε πρῶτος πρῶτος ἀλλὰ καὶ ὀλίγον τι πολὺ εἴρων, οὔτε κἄν μὲ φλερτάρησε, κι' ἄς
τοῦ πρόσφερα νὰ γλείψει τὸ πρῶτο χορταστικὸ παγωτό, ἐγώ, ποὺ δὲν ἦταν αὐτὴ ἡ δουλειά μου! Καὶ
ἐπειδή, ἀπὸ γεννησιμιοῦ μου, εὐκόλως θίγομαι, ὁδηγῶντας διὰ τοῦ βλέμματός μου τὸ λίαν πονηρὸν
ἰδικόν του βλέμμα πρὸς τὴν Μαριανέλλα Κλώκα*, εἶναι σὰν νὰ τοῦ τὰ εἶπα ὅλα: τὰ κείμενά μου θὰ κυ-
κλοφοροῦν σὲ χιλιάδες ἀντίτυπα ἐνῶ τὰ δικά σου, μεσιά, φεῦ!...- ποτὲ δὲν ξεπέρασαν τὴν πρώτη δεκά-
δα τιρὰζ (ὅσο ζοῦσες), μολονότι ἀψόγως ὀρθογραφημένα (ψιλή, βαρεία, δασεία, περισπωμένη, ὑπογε-
γραμμένη) καὶ σὲ χειρόγραφα.

Γενικῶς, ὅλοι οἱ θεοὶ καὶ αἱ θεαὶ τοῦ Ὀλύμπου ἐπιφυλάχθηκαν νὰ ἔρθουν, ἀφοῦ (λυποῦμαι) δὲν τοὺς γέ-
μιζα τὸ μάτι ἐγώ, ὡστόσο ἔστειλαν τὰ ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ Ἑρμοῦ κλεμμένα τους νὰ ἐκτεθοῦν (παγκόσμια
πρώτη). Κάτι δηλαδὴ σὰν ἐκεῖνο ποὺ οἱ μᾶγκες μας ἀξιώνουν νὰ φέρουν ὡς "δανεικὰ" τὰ γλυπτὰ τοῦ
Παρθενῶνος ἀπὸ τὴν Ἀγγλετέρας καὶ δὲν τὴν ἀπαυτώνουν ἄνευ σιέλου, τὴν Κυπροχωρίστραν. Κοντο-
λογίς, πλὴν τῶν δαμαλισσῶν τοῦ Ἀπόλλωνος, ἐκτέθησαν (μὲ τὴν καλὴν ἔννοιαν): ἡ πυράργα τοῦ Ἡφαί-
στου (κατάλληλη γιὰ νὰ ψήνεται κανεὶς στὸν ἔρωτα), ἡ τρίαινα τοὺ Ποσειδῶνος (νὰ τρυπᾶ κατάκωλα
τοὺς κερατοῦντας ἄνευ προφυλακτικοῦ), τὸ ξίφος τοῦ Ἄρεως (πρὸς ἀκαταμάχητον μονομαχίαν μὲ ὁμο-
φοβικούς), ἡ ζώνη τῆς Ἀφροδίτης (ἀχρείαστη νἆναι στὴν Εὐαγγελία Βλάμη* καὶ στὶς φίλες της), τὸ σκῆπ-
τρο τοῦ Διός (ποὺ ἴσως δοθεῖ ἐφέτος στὸν Γιῶργο Τσιτιρίδη*) καὶ ὁ κεραυνὸς τοῦ Διός, πού, τελικῶς, δὲν
τόλμησε ὁ προστάτης καὶ ἐραστής μου θεὸς νὰ κλέψει, φοβούμενος μὴν καεῖ...- καὶ τότε: ποιός θὰ ὁδη-
γοῦσε τὶς ψυχές (καὶ τὴν ἰδικήν του) στὸν Ἅδη; Ἄχ, Ἑρμῆ! Ποῦ σὲ βρῆκα, ἄχ; ...

Σὲ περίοπτη θέση, μὲ τὸ κηρύκειό του καὶ τὰ φτερωτὰ σανδάλια του ἐναποθετημένα ἑκατέρωθέν του, ὁ
ὕψιστος Ἑρμηνευτὴς Ἑρμῆς, ποὺ λίγο ἔλλειψε οἱ ἀσύδοτοι τοῦ εἰκοστοῦ πρώτου αἰῶνος νὰ τοῦ κάψουν
τὸν ἐξαίσιο κῶλο στὴν Ὀλυμπία (θὰ τοὺς πετσόκοβα τὸν χεστήρα καὶ στοὺς 300 - ὄχι τοῦ Λεωνίδα) - δὲν
μὲ ξέρουνε ἐμένα τί πούστης γίνομαι, ἅμα θέλω...), μοῦ ἔκλεισε τὸ μάτι, νὰ ξεκινήσω. Εὐτυχῶς, τὸ κλῦ-
σμα ἀποδυνάμωσε τὸ τράκ μου. Ἐπὶ ἁμάξης ἔδωσα ὀλίγα ἐδάφια ψαλμῶν, τὰ ἐξ ἁμάξης, πρὸς τοὺς ἀπα-
νταχοῦ κομπλεξικούς.
Ἰδοὺ μερικά:

* Ὁ καθὼς πρέπει ὁμοφυλόφιλος ξαπλώνει μὲ τὸν καλό του ἀλλὰ κοιμᾶται μὲ τὴν μαμά του.
* Θέλω νὰ μάθω τί ἄνθρωπος εἶσαι. Πές μου ἀστεῖα.
* Δὲν ἔμαθα ποτὲ - κι' ἄς προσπάθησα πολύ - τί στὴν Φύση καὶ στὴν Ζωὴ εἶναι "διαφορετικό", ἀλλὰ κά-
θε διαφορετικὸ μοῦ φάνηκε πιὸ γνήσιο ἀπὸ τὸ κοινῶς πραδεκτό. Καὶ δὲν νομίζω πὼς λέω κάτι διαφορε-
τικὸ ἀπὸ τὴν Ἀλήθεια.
* Ἐξαπατοῦμε τὸν ἑαυτό μας χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνουμε. Ὅταν ὅμως μᾶς ἐξαπατοῦν, τὸ βλέπουμε.
* Τὸ μίσος εἶναι ἡ ἀγάπη ποὺ ναυάγησε.
* Τὸ μίσος σὲ κάνει νὰ βλέπεις ξεκάθαρα.

Ἄ! Παραλίγο νὰ τὸ ξεχάσω. Μὲ τὴν ἔμφυτον χάριν μου, ξαπόστειλα τὸν Ἑρμῆ Ὀνειροπομπὸ καὶ Ὑπνο-
δότη νὰ πάει στὸν Ἀχέροντα καὶ τὴν Ἀχερουσίαμ ὡς μὴ ἔχοντα καμία δουλειὰ μεταξύ μας.

Ἀγώνιες καὶ Ἐναγώνιες, οἱ ἐκδόσεις μας, ἐξοπλισμένες μὲ στρεγγλίδα, ξύστρα δηλαδή, μὲ τὴν ὁποία θὰ
ξύσουμε τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχή μας ἀπὸ προκαταλήψεις ποὺ μᾶς καθιστοῦν ἀνέραστους καὶ δυστυχεῖς,
ἐπιτέλους εἶναι πραγματικότης, ὡς λάλον ὕδωρ στὸ αὐλάκι. Γαλήνη πνεύματος (εἶμαι δὰ 63 χρονῶν)
καὶ λεπτότης σκέψεως (ὁ διδάσκαλός μου Γιάννης Σιδέρης πρῶτος μὲ εἶπε: "κράμα εὐαισθησίας, χάρι-
τος καὶ μοντερνισμοῦ"). Ἄχ, νὰ μὲ λέγανε Λόγιον Ἑρμῆ!...

Στὸ τέλος τῆς ἐκδήλωσης, δὲν προλάβαινα νὰ μοιράζω μαρμάρινες Ἑρμές, τὰ γνωστὰ Ἑρμίδια, ἤτοι:
ἀγαλματάκια μὲ τὸ κεφάλι τοῦ Ἑρμοῦ ἤ τοῦ Διονύσου (τὸ πήγαινε κι' αὐτὸς τὸ γράμμα), χωρὶς κορμί,
ἀλλά, ἀντ' αὐτοῦ, τετραγωνικὴ στήλη μὲ αἰδοῖο (γιὰ τοὺς σεμνοτύφους) ἤ ψωλή (γιὰ ὅλους), γύρω στὰ
εἴκοσι ἑκατοστά (...ἀκριβούτσικο τὸ πεντελικὸ μάρμαρο!...) Καί, ἐπειδὴ ὁ Ἑρμῆς, ὁ Κυβερνήτης στὸν
ἀστεριμό μου τῆς Παρθένου, εἶναι ὁ πρῶτος πλανήτης ποὺ βρίσκεται κοντὰ στὸν Ἥλιο, ἄρα θερμό-
αιμος, ἄρα γυμνιστής, ἄρα ἀπὸ δῶ πᾶν' κι' ἆλλοι, ἄρα μὲ τοῦτον τὸν γυιὸ τοῦ Διός καὶ τῆς Ἀτλαντίδος
Νύμφης Μαίας, ἔχουμε μέλλον! Θὰ του καθήσω. Στὸ ἀληθινὸ ἑρμίδιον ἐννοῶ. Καὶ θὰ βγεῖ ζουμὶ ἀπ'
αὐτό. Γόνιμο.

Υ.Γ. Πές το ὡραῖα καὶ θὰ ὑπάρξει. Θεὸς Λόγος ἔστι.

---------------------------------------------------------------------------------------- μὲ χοὲς στοὺς νεκροὺς ἔρωτες.
------
* Συναργάτες τῆς Ἀνοχύρωτης Πόλης.
------
Πρώτη Δημοσίευση: ἐφημερίδα Ἀνοχύρωτη Πόλη, τ. 23. 21 Νοεμβρίου 2007.

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

«Τὸ Ἑλληνόπουλο»

Τοῦρκοι διαβῆκαν. Χαλασμός, θάνατος πέρα ὥς πέρα.

Ἡ Χίο, τ' ὄμορφο νησί, μαύρη ἀπομένει ξέρα,
μὲ τὰ κρασιά, μὲ τὰ δεντρά
τ’ ἀρχοντονῆσι, ποὺ βουνὰ καὶ σπίτια καὶ λαγκάδια
καὶ στὸ χορὸ τὶς λυγερὲς καμιὰ φορὰ τὰ βράδυα
καθρέφτιζε μέσ’ τὰ νερά.

Ἐρμιά παντοῦ. Μὰ κοίταξε κι' ἀπάνου ἐκεῖ στὸ βράχο,
στοῦ κάστρου τὰ χαλάσματα κάποιο παιδὶ μονάχο
κάθεται, σκύβει θλιβερὰ
τὸ κεφαλάκι στήριγμα καὶ σκέπη του ἀπομένει
μόνο μιὰν ἄσπρη ἀγράμπελη σὰν αὐτὸ ξεχασμένη
μεσ’ τὴν ἀφάνταστη φθορά.

Φτωχὸ παιδί, ποὺ κάθεσαι ξυπόλυτο στὶς ράχες
γιὰ νὰ μὴν κλαῖς λυπητερά, τ’ ἤθελες τάχα νά ‘χες
γιὰ νὰ τὰ ἰδῶ τὰ θαλασσὰ
ματάκια σου ν’ ἀστράψουνε, νὰ ξαστερώσουν πάλι
καὶ νὰ σηκώσεις χαρωπὰ σὰν πρῶτα τὸ κεφάλι
μὲ τὰ μαλλάκια τὰ χρυσά;

Τί θέλεις ἄτυχο παιδί, τί θέλεις νὰ σοῦ δώσω
γιὰ νὰ τὰ πλέξῃς ξέγνοιαστα, γιὰ νὰ τὰ καμαρώσω
ριχτὰ στοὺς ὤμους σου πλατιὰ
μαλλάκια ποὺ τοῦ ψαλιδιοῦ δὲν τἄχει ἀγγίξει ἡ κόψη
καὶ σκόρπια στὴ δροσάτη σου τριγύρω γέρνουν ὄψη
καὶ σὰν τὴν κλαίουσα τὴν ἰτιά;

Σὰν τί μποροῦσε νὰ σοῦ διώξει τάχα τὸ μαράζι;
Μήπως τὸ κρίνο ἀπ' τὸ Ἰράν, ποὺ τοῦ ματιοῦ σου μοιάζει;
Μὴν ὁ καρπὸς ἀπ’ τὸ δεντρί
ποὺ μέσ’ στὴ μουσουλμανικὴ παράδεισο φυτρώνει,
κ’ ἕν’ ἄλογο χρόνια ἑκατὸ κι' ἄν πιλαλάει, δὲν σώνει
μέσ’ ἀπ’ τὸν ἰσκιο του νὰ βγεῖ;

Μὴ τὸ πουλὶ ποὺ κελαηδάει στὸ δάσος νύκτα μέρα
καὶ μὲ τὴ γλύκα του περνάει καὶ ντέφι καὶ φλογέρα;
Τί θὲς κι' ἀπ’ ὅλα τὰ ἀγαθά
τοῦτα; Πές. Τ' ἆνθος, τὸν καρπό; Θὲς τὸ πουλί;
- Διαβάτη,
μοῦ κράζει τὸ Ἑλληνόπουλο μὲ τὸ γαλάζιο μάτι:
Βόλια, μπαροῦτι θέλω. Νό.

Βικτὼρ Ὑγκώ

(Μετάφραση: Κωστῆς Παλαμᾶς)

~~~~~~~~~~~~
L'Enfant

Les turcs ont passé là. Tout est ruine et deuil.
Chio, l'île des vins, n'est plus qu'un sombre écueil,
Chio, qu'ombrageaient les charmilles,
Chio, qui dans les flots reflétait ses grands bois,
Ses coteaux, ses palais, et le soir quelquefois
Un chœur dansant de jeunes filles.

Tout est désert. Mais non ; seul près des murs noircis,
Un enfant aux yeux bleus, un enfant grec, assis,
Courbait sa tête humiliée ;
Il avait pour asile, il avait pour appui
Une blanche aubépine, une fleur, comme lui
Dans le grand ravage oubliée.

Ah ! pauvre enfant, pieds nus sur les rocs anguleux !
Hélas ! pour essuyer les pleurs de tes yeux bleus
Comme le ciel et comme l'onde,
Pour que dans leur azur, de larmes orageux,
Passe le vif éclair de la joie et des jeux,
Pour relever ta tête blonde,

Que veux-tu ? Bel enfant, que te faut-il donner
Pour rattacher gaîment et gaîment ramener
En boucles sur ta blanche épaule
Ces cheveux, qui du fer n'ont pas subi l'affront,
Et qui pleurent épars autour de ton beau front,
Comme les feuilles sur le saule ?

Qui pourrait dissiper tes chagrins nébuleux ?
Est-ce d'avoir ce lys, bleu comme tes yeux bleus,
Qui d'Iran borde le puits sombre ?
Ou le fruit du tuba, de cet arbre si grand,
Qu'un cheval au galop met, toujours en courant,
Cent ans à sortir de son ombre ?

Veux-tu, pour me sourire, un bel oiseau des bois,
Qui chante avec un chant plus doux que le hautbois,
Plus éclatant que les cymbales ?
Que veux-tu ? fleur, beau fruit, ou l'oiseau merveilleux ?
- Ami, dit l'enfant grec, dit l'enfant aux yeux bleus,
Je veux de la poudre et des balles.

8-10 juillet 1828

Victor Hugo - Les Orientales.

~~
* Alex. M. Colin,/ Ἀλεξὰντρ Μαρί Κολέν: <Ἑλληνόπουλο>, 1829-30. Μουσεῖο Mπενάκη.

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

Θεατρικὰ Σχόλια,
τοῦ Ἰάνη Λὸ Σκόκκο.

* ὁ Στρίντμπεργκ, τὸ Ἐγὼ καὶ ἡ Ἐπίδραση.

Στὸν Θάνο Κωτσόπουλο
καὶ
τὴν Ἄννα Ραυτοπούλου.

1η δημοσίευση, Περιοδικὸ "Νεώτερα Γρἀμματα", τεῦχος 23,
τῆς Ἑνώσεως τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν.

«Κάθε μεγάλος ἄντρας εἶναι ἐπιδραστικός», λέει ὁ Ἀντρὲ Ζίντ στὶς «Προφάσεις» του (μία διάλεξη ποὺ ἔδωσε
στὶς 29 Μαρτίου 1900, στὶς Βρυξέλλες). Καὶ συνεχίζει: «Μάλιστα, πολλὲς φορὲς ἡ ἐπίδραση υοῦ ἀνθρώπου
εἶναι πιὸ σηματικὴ ἀπὸ τὸ ἔργο του». Καὶ λέει ἀκόμα: «Ἡ ἐπίδραση δὲν δημιουργεῖ τίποτα· ξυπνάει...»
Μεγάλος ἄντρας, δηλαδὴ ἐπιδραστικός, εἶναι ὁ Στρίντμπεργκ. Καὶ ἐπιδραστικὸς καὶ Δημιουργός. Ἄς ἀναφέρω
δύο ἀπὸ τὰ πνευματικὰ παιδιά του: ὁ Εὐγένιος Ο' Μὴλ καὶ ὁ Λουίτζι Πιραντέλο. Ὅλο τὸ σημερινὸ Θέατρο εἶ-
ναι θεμελιωμένο στὸν Στρίντμπεργκ. Καὶ κάτι ἀκόμα: καὶ τὸ αὐριανὸ θέατρο, στὰ ἴδια θεμέλια θὰ χτιστεῖ ἤ χτί-
ζεται: τοῦ Στρίντμπεργκ. Κινδυνεύω νὰ φανῶ ἐπηρεασμένος; Πρὶν τὸ συζητήσουμε κι' αὐτό, νά τί λέει ὁ Μάρτιν
Ἔσσλιν στὸ «Θέατρο τοῦ Παραλόγου»: «Ἐκεῖνος ὅμως ποὺ πρῶτος τοποθέτησε πάνω στὴν σκηνὴ ἕναν ὀνειρι-
κὸ κόσμο, μὲ τὸ πνεῦμα τῆς σύγχρονης ψυχολογικῆς σκέψης, ἦταν ὁ Αὔγουστος Στρίντμπαργκ». Νά πῶς τὸν
χαρακτηρίζει καὶ ὁ Μάριος Πλωρίτης: «Ἄν ὑπάρχει δραματουργὸς ποὺ δὲν ἐπιδέχεται ταξινόμηση, αὐτὸς εἶναι,
πάνω ἀπ' ὅλους, ὁ Στρ.» Καὶ πάρα κάτω: «Ἀνακαλύπτει τὴν ψυχανάλυση καὶ τὴν ψυχοπαθολογία πρὶν ἀπὸ τὸν
Φρόυντ, τὸν ἐξπρεσσιονισμὸ πρὶν ἀπὸ τοὺς Γερμανοὺς τοῦ μεσοπολέμου, τὸν ὑπερρεαλισμὸ πρὶν ἀπὸ τὸν Μπρετόν,
τὸν παραλογισμὸ τῆς λογικῆς πρὶν ἀπὸ τὸν Ἰονέσκο...» Κι' ὁ Μπέρναρντ Σῶ πρόσφερε τὰ λεφτὰ ποὺ - τελικὰ -
δέχτηκε ἀπὸ τὸ Βραβεῖο Νομπὲλ στοὺς μεταφραστὲς τοῦ Στρ. στ' ἀγγλικὰ καὶ εἶπε: «Ὁ μόνος γνήσια σαιξπηρι-
κὸς δραματουργὸς τῆς ἐποχῆς μας». Ὁ Γκόρκυ τὸν σύγκρινε μὲ τὸν ἥρωα ἑνὸς θρύλου τοῦ Δούναβη, ποὺ ξερίζωσε
τὴν καρδιά του καὶ τῆς ἔβαλε φωτιά, γιὰ νὰ φωτίσει τοὺς ἀνθρώπους στὸν δρόμο πρὸς τὴν ἐλευθερία. Καὶ πρὶν
σᾶς μιλήσω ὑποκειμενικά, θ' ἀνατρέξω καὶ στὴν «Ἱστορία τοῦ Θεάτρου» τοῦ Ἀ. Νίκολς: «Ἅμα διαβάσουμε τὰ
ἔργα τοῦ Στρ. ἤ τὰ δοῦμε στὸ θέατρο, τοῦ Ἴμπσεν τὰ ἔργα μᾶς φαίνονται ἀρκετὰ ἄτονα κι' ἄγαρμπα, ἐφηβικά,
εὔκολα, δίχως πολὺ φλογερὸ πάθος. Κεῖνο ποὺ μᾶς ἔδωσε τὴν ἐντύπωση τοῦ γρανίτη, τὸ βλέπουμε μαλακὸ σὰν
στόκο».
Γιὰ τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές, διαβάζουμε ἤ βλέπουμε τὰ ἔργα τοῦ μεγάλου Σουηδοῦ. Μιλοῦν ἀπὸ μόνα τους.

* * *
Καὶ τώρα ἡ ρεβάνς μου, μ' ἆλλα λόγια ἡ ὑποκειμενικότητά μου. Κάθε γνώμη εἶναι ὑποκειμενική. «Δὲν προσπαθῶ
νὰ εἶμαι ἀντικειμενικὸς κριτικός», λέει - ποιός ἄλλος; - ἕνας ἆλλος ἀγαπημένος: ὁ Μπέρναρντ Σῶ. «Προσπαθῶ νὰ
πείσω τοὺς ἀναγνῶστες μου πὼς ἔχω δίκηο. Κανένας ἄλλωστε δὲν ἐξετάζει μὰ ἀπόλυτη ἀντικειμενικότητα κάποιον
καλλιτέχνη ἤ κάποιο ἔργο· τὰ βλέπει ὅλα ἀπὸ τὴν σκοπιά του μονάχα καὶ προσπαθεῖ, ἀπὸ κεῖ, νὰ μᾶς πείσει γιὰ
τὶς ἀπόψεις τὶς δικές του». Καὶ ἀφοῦ δὲν μπορεῖτε νὰ τὰ βάλετε μὲ τὸν Σῶ (ἀλήθεια, μπορεῖτε;), οὔτε μὲ τὸν Ἀγα-
πημένο μου (ξέρετε, δά, ποιός εἶναι), ποὺ ἔλεγε: «Ἡ τέχνη εἶναι ἡ φύση ἰδωμένη μέσ' ἀπὸ μιὰν ἰδιοσυγκρασία»
(ἔχετε ἀντίρρηση;), θὰ ὑπομείνετε καὶ μένα! ποὺ ἔχω τὴν ἴδια γνώμη (κακὸ πρᾶγμα, πάντως, νὰ συμφωνεῖς!).
Κάθε καλλιτέχνης δέχεται ἐπιδράσεις, προπαντὸς ὅταν ὡριμάζει καὶ δύσκολα μπορεῖ νὰ ἐπιδράσει κάποιος ἤ κάτι
σ' αὐτὸν ἤ στὸ ἔργο του (δηλαδή, ἕνα καὶ τὸ αὐτό, γιατί δημιουργὸς καὶ δημιούργημα εἶναι τὸ ἴδιο, ὅταν ὑπάρχει
θεία ἤ ἀλλοιῶς εἰπωμένη: καλλιτεχνικὴ ἔμπνευση). Οἱ ἐπιδράσεις τῆς ὡριμότητας εἶναι οἱ πιὸ ἐκλεκτὲς καὶ - ἴσως -
καὶ οἱ πιὸ συνειδητές, γι αὐτὸ καὶ πολυτιμώτερες. Προϋποθέτω (αὐθαίρετα;) πὼς εἶμαι καλλιτέχνης. Ὑπογραμμίζω
πὼς εἶμαι ὑποκειμενιὸς καὶ πολλὲς φορὲς - ἀπὸ τὶς σχολικὲς κιόλας ἐκθέσεις μου - ὑποστήριξα τὴν ὑποκειμενικότη-
τα. Γνωστὸ ἐπίσης πὼς μὲ συγκινεῖ τὸ πάθος καὶ ἡ αὐτοκαταστροφὴ μέσα στὸ πάθος, ποὺ εἶναι ζωντάνεμα.

Θὰ ἐπανέλθω.........................................................αὔριο.
φεύγω τώρα.

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

Θεατρικὰ Σχόλια,
τοῦ Ἰάνη Λὸ Σκόκκο.

* ὁ Στρίντμπεργκ, τὸ Ἐγὼ καὶ ἡ Ἐπίδραση.

Στὸν Θάνο Κωτσόπουλο
καὶ
τὴν Ἄννα Ραυτοπούλου.

1η δημοσίευση, Περιοδικὸ "Νεώτερα Γρἀμματα", τεῦχος 23,
τῆς Ἑνώσεως τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν.

2η συνέχεια.

Ἐπίδραση. Πρώτη ἐπίδραση ἐπάνω μου ἄσκησε ὁ Λόρκα. Σήμερα ὁ Λόρκα δὲν μοῦ λέει τίποτα.
Τὸν μιμήθηκα τότε. Τὸν ἀγνοῶ σήμερα. Ἦταν ἕνα εἶδος ἐπίδρασης προεφηβικῆς πνευματικότη-
τας, τότε ποὺ τὸ «φύλο» εἶναι ἀκαθόριστο, κι' ἔκανα τὴν...«κοριτσίστικη» θητεία μου στὸ γράψι-
μο. Δεύτερη ἐπίδραση ὁ Ὄσκαρ Γουάιλντ. Καί, νά, κάτι παράξενο. Χρονολογικά, πρῶτα ἄφησα
νὰ φανεῖ ἡ ἐπίδραση τοῦ Ἰρλανδοῦ (1965) καὶ ὕστερα τοῦ Ἱσπανοῦ (1967-8). Ὑπῆρχε, ἡ δεύτε-
ρη, δηλαδὴ ἡ πρώτη, διατηρημένη μέσα μου σὰν σὲ...κονσέρβα! Ἀπὸ τὸν Γουάιλντ ἔμαθα τὴν ὀ-
μορφιὰ τοῦ γραψίματος - καὶ τὴν «ἁμαρτία» τοῦ γραψίματος. Ξαφνικὰ εἶδα τὸ γράψιμο (σᾶς τὸ
ἐξομολογοῦμαι) σὰν ὅπλο γοητείας, σὰν θέγητρο, σὰν ἄρωμα (στὴν ἐποχή μας οἱ ἆντρες ἀρωματί-
ζονται - εὐτυχῶς!).
Ἕνας Ντόριαν Γκραίυ καὶ ἕνας «Ἀνηθικολόγος» ὕστερα (1968 - ἡ πρώτη μου ἐντελῶς τυχαία καὶ
μοιραία μετάφρασις) μοῦ ἔκλεισαν τὸ μάτι καὶ μοῦ χαμογέλασαν: ζῆσε ὅπως σοῦ ἀρέσει ἐσένα!
Ἀλήθεια, εἶναι φοβερό: πρέπει νὰ διαβάσεις λογοτεχνία γιὰ ν' ἀρχίσεις νὰ μιλᾶς μὲ τὸν ἑαυτό σου.
Ἡ κοινωνία γύρω σου εἶναι τόσο ὑποκρίτρια, πού, ἐσύ, ὁ ἔφηβος γίνεσαι ἤ θύμα της ἤ ἀντάρτης.
Τίποτα δὲν μαθαίνεις ἀπὸ τὸν κόσμο. Νὰ τοῦ μάθεις ὅμως, ἔχεις καὶ θὰ ἔχεις πολλά. Θὰ χρειαστεῖς,
ὅμως, ὅλες αὐτὲς τὶς πλατωνικὲς ἐπιδράσεις τῶν Μεγάλων Συγγραφέων. Ἀλλά, πρὸς Θεοῦ, θὰ
πρέπει καὶ νὰ ζήσεις, μὲ τόλμη (δηλαδὴ μὲ σπάσιμο τῶν μούτρων σου, γιὰ νὰ βγεῖς «ἀσπροπρό-
σωπος» ἀπέναντι στὴν Ἀλήθεια, ποὺ εἶναι πᾶντα λευκὴ καὶ πᾶντα γυμνή). Τὸ πρόλαβε κι' αὐτὸ ὁ
Γουάιλντ: τὰ σπουδαιότερα ποὺ μποροῦμε νὰ μάθουμε δὲν βρίσκονται...στὰ βιβλία! Ὁ 'Αντρὲ Ζίντ,
λοιπόν, μοῦ ἔμαθε τὴν εἰλικρίνεια (ποὺ τὴν προτίμησα ἀπὸ τὴν «πολλαπλὴ προσωπικότητα», δηλα-
δὴ τὸ ψέμα, ὅπως τὸ χαρακτήρισε ὁ Ἰρλανδός μας) καὶ τὴν οἰκονομία τοῦ λόγου, καθὼς καὶ τὸ πὼς
τὸ μυστικὸ τῆς τέχνης εἶναι τὸ ὗφος. Ὡς πρὸς τὸ ὗφος, βοήθησε καὶ ὁ Γρηγόριος Ξενόπουλος μὲ
τὴν ἁπλότητά του, ὁ Κωνσταντίνος Καβάφης μὲ τὴν λακωνικὴ στοχαστικότητά του, ὁ Διονύσιος Σο-
λωμὸς μὲ τὶς κωμικὲς πινελιὲς μὲς τὶς τραγικὲς περιγραφές του.
Ἀλλά, τὸ σπῖρτο τῆς φαντασίας, τελικά, μοῦ τὸ ἄναψε ὁ Πιραντέλο. Ἀνεπιφύλακτα αὐτός. Ἀνεπιφύ-
λακτα; Μά, ἡ λογοτεχνία, πιστεύω, εἶναι σκοπός, φρουρὸς τοῦ κάλλους - ὅταν μάλιστα ἔχεις μπρο-
στά σου τὴν ὡραιότερ εὐρωπαϊκὴ γλώσσα: μαντέψτε την! Τὴν Δημοτική μας.
Ὅλους αὐτοὺς λίγο-πολὺ τοὺς μιμήθηκα θαρραλέα καὶ ὅλους τοὺς...«εὐγνωμονῶ», ἀκόμα καὶ τὸν
Λόρκα, ποὺ ἀπορῶ πολὺ μαζύ του γιὰ μαζύ μου! Τέλος, ἦρθε ὁ γρανίτης. Νὰ λέμε ὀνόματα; Καὶ νιώ-
θοντας καὶ γὼ γρανίτης, θὰ μποροῦσε ἴσως ν' ἀδιαφορήσω: τὰ παρόμοια - λένε - δὲν ἕλκονται. Λέω
παρόμοια καὶ ὄχι «ὅμοια». Γιατί ἀσφαλῶς δὲν εἴμαστε ἴσα κι' ὅμοια! Ἐλπίζω νὰ τοῦ ἰσομοιάσω, ἄν
ὄχι (ἐδῶ ρίχνω λίγες σταγόνες σύνεσης καὶ μετριοφροσύνη) νὰ τὸν ξεπεράσω. Αὐτὸν ὅμως ΔΕΝ τὸν
μιμοῦμαι. Μ' αὐτὸν (ἄς χρησιμοποιήσω τὴν ἔκφραση) κάνω ἔρωτα. Ἐραστὴς καὶ ἐρωμένος μου εἶναι
(1979) ὁ Στρίντμπαργκ (ποὺ πεθανε τὸ 1912). Σημείωση: οἱ δύο τελευταῖες φράσεις μου, ὅπως καὶ
οἱ δύο ἑπόμενες, προεκάλεσαν φοβερὸ σκάνδαλο στὴν Ἕνωση τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν, ἔφρι-
ξαν μὲ...τέτοιαν ὁμολογία κτλ κτλ Ἔδωσα τὶς χρονολογίες γιὰ τοῦ λόγου τὸ...μεταφορικό (ὄχι κυ-
ριολεκτικό). Ἐραστὴς καὶ ἐρωμένος μου, λοιπόν, εἶναι ὁ Στρίντμπεργκ. Ξέρετε κανέναν ἀληθινὸ ἐρα-
στὴ νὰ διαγράφει τὴν προσωπικότητα τοῦ ἀληθινοῦ ἐραστῆ του; Εἶναι δύο προσωπικότητες, ἔντονες,
ποὺ ἑλκύονται, σμίγουν καὶ κάνουν (ἀποτελοῦν) ἕναν ἔρωτα. Μόνο πού, οὔτε καὶ μεταφορικά, ὁ σπου-
δαῖος μας Σουηδὸς δὲν θ' ἀνεχότανε νὰ εἶναι ἐραστὴς ἑνὸς ἐραστῆ, ἔστω καὶ τοῦ μεγέθους τοῦ Ἰμπσεν
ἤ τοῦ Σῶ, ποὺ ὑπήρξανε καὶ σύγχρονοί του μεγάλοι, μέγιστοι. Ὅλα αὐτὰ εἶναι αὐθαιρεσίες δικές μου
- κι' ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνη. Γιατί - νά ποῦ θέλω νὰ τὸν ξεπεράσω - ὁ ἔρωτας εἶναι ἔρωτας, χωρὶς
σχόλια περὶ φύλου. Ἡ πάλη τῶν συνειδήσεων - καὶ ὄχι τῶν φύλων - θὰ εἶναι τὸ μοτίβο μου.

[Συνεχίζει].

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

Θεατρικὰ Σχόλια,
τοῦ Ἰάνη Λὸ Σκόκκο.

* ὁ Στρίντμπεργκ, τὸ Ἐγὼ καὶ ἡ Ἐπίδραση.

Στὸν Θάνο Κωτσόπουλο
καὶ
τὴν Ἄννα Ραυτοπούλου.

1η δημοσίευση, Περιοδικὸ "Νεώτερα Γρἀμματα", τεῦχος 23,
τῆς Ἑνώσεως τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν.

«Κάθε μεγάλος ἄντρας εἶναι ἐπιδραστικός», λέει ὁ Ἀντρὲ Ζίντ στὶς «Προφάσεις» του (μία διάλεξη ποὺ ἔδωσε
στὶς 29 Μαρτίου 1900, στὶς Βρυξέλλες). Καὶ συνεχίζει: «Μάλιστα, πολλὲς φορὲς ἡ ἐπίδραση υοῦ ἀνθρώπου
εἶναι πιὸ σηματικὴ ἀπὸ τὸ ἔργο του». Καὶ λέει ἀκόμα: «Ἡ ἐπίδραση δὲν δημιουργεῖ τίποτα· ξυπνάει...»
Μεγάλος ἄντρας, δηλαδὴ ἐπιδραστικός, εἶναι ὁ Στρίντμπεργκ. Καὶ ἐπιδραστικὸς καὶ Δημιουργός. Ἄς ἀναφέρω
δύο ἀπὸ τὰ πνευματικὰ παιδιά του: ὁ Εὐγένιος Ο' Μὴλ καὶ ὁ Λουίτζι Πιραντέλο. Ὅλο τὸ σημερινὸ Θέατρο εἶ-
ναι θεμελιωμένο στὸν Στρίντμπεργκ. Καὶ κάτι ἀκόμα: καὶ τὸ αὐριανὸ θέατρο, στὰ ἴδια θεμέλια θὰ χτιστεῖ ἤ χτί-
ζεται: τοῦ Στρίντμπεργκ. Κινδυνεύω νὰ φανῶ ἐπηρεασμένος; Πρὶν τὸ συζητήσουμε κι' αὐτό, νά τί λέει ὁ Μάρτιν
Ἔσσλιν στὸ «Θέατρο τοῦ Παραλόγου»: «Ἐκεῖνος ὅμως ποὺ πρῶτος τοποθέτησε πάνω στὴν σκηνὴ ἕναν ὀνειρι-
κὸ κόσμο, μὲ τὸ πνεῦμα τῆς σύγχρονης ψυχολογικῆς σκέψης, ἦταν ὁ Αὔγουστος Στρίντμπεργκ». Νά πῶς τὸν
χαρακτηρίζει καὶ ὁ Μάριος Πλωρίτης: «Ἄν ὑπάρχει δραματουργὸς ποὺ δὲν ἐπιδέχεται ταξινόμηση, αὐτὸς εἶναι,
πάνω ἀπ' ὅλους, ὁ Στρ.» Καὶ πάρα κάτω: «Ἀνακαλύπτει τὴν ψυχανάλυση καὶ τὴν ψυχοπαθολογία πρὶν ἀπὸ τὸν
Φρόυντ, τὸν ἐξπρεσσιονισμὸ πρὶν ἀπὸ τοὺς Γερμανοὺς τοῦ μεσοπολέμου, τὸν ὑπερρεαλισμὸ πρὶν ἀπὸ τὸν Μπρετόν,
τὸν παραλογισμὸ τῆς λογικῆς πρὶν ἀπὸ τὸν Ἰονέσκο...» Κι' ὁ Μπέρναρντ Σῶ πρόσφερε τὰ λεφτὰ ποὺ - τελικὰ -
δέχτηκε ἀπὸ τὸ Βραβεῖο Νομπὲλ στοὺς μεταφραστὲς τοῦ Στρ. στ' ἀγγλικὰ καὶ εἶπε: «Ὁ μόνος γνήσια σαιξπηρι-
κὸς δραματουργὸς τῆς ἐποχῆς μας». Ὁ Γκόρκυ τὸν σύγκρινε μὲ τὸν ἥρωα ἑνὸς θρύλου τοῦ Δούναβη, ποὺ ξερίζωσε
τὴν καρδιά του καὶ τῆς ἔβαλε φωτιά, γιὰ νὰ φωτίσει τοὺς ἀνθρώπους στὸν δρόμο πρὸς τὴν ἐλευθερία. Καὶ πρὶν
σᾶς μιλήσω ὑποκειμενικά, θ' ἀνατρέξω καὶ στὴν «Ἱστορία τοῦ Θεάτρου» τοῦ Ἀ. Νίκολς: «Ἅμα διαβάσουμε τὰ
ἔργα τοῦ Στρ. ἤ τὰ δοῦμε στὸ θέατρο, τοῦ Ἴμπσεν τὰ ἔργα μᾶς φαίνονται ἀρκετὰ ἄτονα κι' ἄγαρμπα, ἐφηβικά,
εὔκολα, δίχως πολὺ φλογερὸ πάθος. Κεῖνο ποὺ μᾶς ἔδωσε τὴν ἐντύπωση τοῦ γρανίτη, τὸ βλέπουμε μαλακὸ σὰν
στόκο».
Γιὰ τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές, διαβάζουμε ἤ βλέπουμε τὰ ἔργα τοῦ μεγάλου Σουηδοῦ. Μιλοῦν ἀπὸ μόνα τους.

* * *
Καὶ τώρα ἡ ρεβάνς μου, μ' ἆλλα λόγια ἡ ὑποκειμενικότητά μου. Κάθε γνώμη εἶναι ὑποκειμενική. «Δὲν προσπαθῶ
νὰ εἶμαι ἀντικειμενικὸς κριτικός», λέει - ποιός ἆλλος; - ἕνας ἆλλος ἀγαπημένος: ὁ Μπέρναρντ Σῶ. «Προσπαθῶ νὰ
πείσω τοὺς ἀναγνῶστες μου πὼς ἔχω δίκηο. Κανένας ἄλλωστε δὲν ἐξετάζει μὰ ἀπόλυτη ἀντικειμενικότητα κάποιον
καλλιτέχνη ἤ κάποιο ἔργο· τὰ βλέπει ὅλα ἀπὸ τὴν σκοπιά του μονάχα καὶ προσπαθεῖ, ἀπὸ κεῖ, νὰ μᾶς πείσει γιὰ
τὶς ἀπόψεις τὶς δικές του». Καὶ ἀφοῦ δὲν μπορεῖτε νὰ τὰ βάλετε μὲ τὸν Σῶ (ἀλήθεια, μπορεῖτε;), οὔτε μὲ τὸν Ἀγα-
πημένο μου (ξέρετε, δά, ποιός εἶναι), ποὺ ἔλεγε: «Ἡ τέχνη εἶναι ἡ φύση ἰδωμένη μέσ' ἀπὸ μιὰν ἰδιοσυγκρασία»
(ἔχετε ἀντίρρηση;), θὰ ὑπομείνετε καὶ μένα! ποὺ ἔχω τὴν ἴδια γνώμη (κακὸ πρᾶγμα, πάντως, νὰ συμφωνεῖς!).
Κάθε καλλιτέχνης δέχεται ἐπιδράσεις, προπαντὸς ὅταν ὡριμάζει καὶ δύσκολα μπορεῖ νὰ ἐπιδράσει κάποιος ἤ κάτι
σ' αὐτὸν ἤ στὸ ἔργο του (δηλαδή, ἕνα καὶ τὸ αὐτό, γιατί δημιουργὸς καὶ δημιούργημα εἶναι τὸ ἴδιο, ὅταν ὑπάρχει
θεία ἤ ἀλλοιῶς εἰπωμένη: καλλιτεχνικὴ ἔμπνευση). Οἱ ἐπιδράσεις τῆς ὡριμότητας εἶναι οἱ πιὸ ἐκλεκτὲς καὶ - ἴσως -
καὶ οἱ πιὸ συνειδητές, γι αὐτὸ καὶ πολυτιμώτερες. Προϋποθέτω (αὐθαίρετα;) πὼς εἶμαι καλλιτέχνης. Ὑπογραμμίζω
πὼς εἶμαι ὑποκειμενιὸς καὶ πολλὲς φορὲς - ἀπὸ τὶς σχολικὲς κιόλας ἐκθέσεις μου - ὑποστήριξα τὴν ὑποκειμενικότη-
τα. Γνωστὸ ἐπίσης πὼς μὲ συγκινεῖ τὸ πάθος καὶ ἡ αὐτοκαταστροφὴ μέσα στὸ πάθος, ποὺ εἶναι ζωντάνεμα.

Ἐπίδραση. Πρώτη ἐπίδραση ἐπάνω μου ἄσκησε ὁ Λόρκα. Σήμερα ὁ Λόρκα δὲν μοῦ λέει τίποτα. Τὸν μιμήθηκα τό-
τε. Τὸν ἀγνοῶ (;) σήμερα. Ἦταν ἕνα εἶδος ἐπίδρασης προεφηβικῆς πνευματικότητας, τότε ποὺ τὸ «φύλο» εἶναι ἀ-
καθόριστο, κι' ἔκανα τὴν...«κοριτσίστικη» θητεία μου στὸ γράψιμο. Δεύτερη ἐπίδραση, ὁ Ὄσκαρ Γουάιλντ. Καί,
νά, κάτι παράξενο. Χρονολογικά, πρῶτα ἄφησα νὰ φανεῖ ἡ ἐπίδραση τοῦ Ἰρλανδοῦ (1965) καὶ ὕστερα τοῦ Ἱσπανοῦ
(1967-8). Ὑπῆρχε, ἡ δεύτερη, δηλαδὴ ἡ πρώτη, διατηρημένη μέσα μου σὰν σὲ...κονσέρβα! Μὲ τὸν Γουάιλντ ἔμαθα
τὴν ὀμορφιὰ τοῦ γραψίματος - καὶ τὴν «ἁμαρτία» τοῦ γραψίματος. Ξαφνικὰ εἶδα τὸ γράψιμο (σᾶς τὸ ἐξομολογοῦ-
μαι) σὰν ὅπλο γοητείας, σὰν θέλγητρο, σὰν ἄρωμα (στὴν ἐποχή μας οἱ ἆντρες ἀρωματίζονται - εὐτυχῶς!).
Τὸ " ἕνας Ντόριαν μιλάει στὸν Ἰάνη" καὶ ἕνας «Ἀνηθικολόγος» ὕστερα (1968 - ἡ πρώτη μου ἐντελῶς τυχαία καὶ
μοιραία μετάφρασις) μοῦ ἔκλεισαν τὸ μάτι καὶ μοῦ χαμογέλασαν: ζῆσε ὅπως σοῦ ἀρέσει ἐσένα!
Ἀλήθεια, εἶναι φοβερό: πρέπει νὰ διαβάσεις λογοτεχνία γιὰ ν' ἀρχίσεις νὰ μιλᾶς μὲ τὸν ἑαυτό σου. Ἡ κοινωνία γύ-
ρω σου εἶναι τόσο ὑποκρίτρια, πού, ἐσύ, ὁ ἔφηβος γίνεσαι ἤ θύμα της ἤ ἀντάρτης. Τίποτα δὲν μαθαίνεις ἀπὸ τὸν κό-
σμο. Νὰ τοῦ μάθεις ὅμως, ἔχεις καὶ θὰ ἔχεις πολλά. Γι' αὐτὸ καὶ διαρκῶς ἀλλάζει. Θὰ χρειαστεῖς, ὅμως, ὅλες αὐτὲς
τὶς πλατωνικὲς ἐπιδράσεις τῶν Μεγάλων Συγγραφέων. Ἀλλά, πρὸς Θεοῦ, θὰ πρέπει καὶ νὰ ζήσεις, μὲ τόλμη (δηλα-
δὴ μὲ σπάσιμο τῶν μούτρων σου, γιὰ νὰ βγεῖς «ἀσπροπρόσωπος» ἀπέναντι στὴν Ἀλήθεια, ποὺ εἶναι πᾶντα λευκὴ
καὶ πᾶντα γυμνή). Τὸ πρόλαβε κι' αὐτὸ ὁ Γουάιλντ: τὰ σπουδαιότερα ποὺ μποροῦμε νὰ μάθουμε δὲν βρίσκονται...
στὰ βιβλία!
Ὁ 'Αντρὲ Ζίντ, λοιπόν, μοῦ ἔμαθε τὴν εἰλικρίνεια (ποὺ τὴν προτίμησα ἀπὸ τὴν «πολλαπλὴ προσωπικότητα», δηλα-
δὴ τὸ ψέμα, ὅπως τὴν χαρακτήρισε ὁ Ἰρλανδός μας) καὶ τὴν οἰκονομία τοῦ λόγου, καθὼς καὶ τὸ ὅτι τὸ μυστικὸ τῆς
τέχνης εἶναι τὸ ὗφος. Ὡς πρὸς τὸ ὗφος, βοήθησε καὶ ὁ Γρηγόριος Ξενόπουλος μὲ τὴν ἁπλότητά του, ὁ Κωνσταντίνος
Καβάφης μὲ τὴν λακωνικὴ στοχαστικότητά του, ὁ Διονύσιος Σολωμὸς μὲ τὶς κωμικὲς πινελιὲς μὲς τὶς τραγικὲς πε-
ριγραφές του.
Ἀλλά, τὸ σπῖρτο τῆς φαντασίας, τελικά, μοῦ τὸ ἄναψε ὁ Πιραντέλο. Ἀνεπιφύλακτα αὐτός. Ἀνεπιφύλακτα; Μά, ἡ
λογοτεχνία, πιστεύω, εἶναι σκοπός, φρουρὸς τοῦ κάλλους - ὅταν μάλιστα ἔχεις μπροστά σου τὴν ὡραιότερ εὐρωπαϊ-
κὴ γλώσσα: μαντέψτε την! Τὴν Δημοτική μας.
Σὲ ὅλους αὐτοὺς λίγο-πολὺ ὑπάκουσα θαρραλέα καὶ ὅλους τοὺς...«εὐγνωμονῶ», ἀκόμα, ἀσφαλῶς, καὶ τὸν Λόρκα,
πού, ἐν τούτοις, ἀπορῶ πολὺ μαζύ του γιὰ μαζύ μου! Τέλος, ἦρθε ὁ γρανίτης. Νὰ λέμε ὀνόματα; Καὶ νιώθοντας καὶ
γὼ προορισμένος γιὰ γρανίτης, θὰ μποροῦσε ἴσως ν' ἀδιαφορήσω: τὰ παρόμοια - λένε - δὲν ἕλκονται. Λέω παρόμοια
καὶ ὄχι «ὅμοια». Γιατί, ἀσφαλῶς, δὲν εἴμαστε ἴσα κι' ὅμοια! Ἐλπίζω νὰ τοῦ ἰσομοιάσω, ἄν ὄχι (ἐδῶ ρίχνω λίγες στα-
γόνες σύνεσης καὶ μετριοφροσύνη) νὰ...τὸν ξεπεράσω!! Αὐτὸν ὅμως ΔΕΝ τὸν μιμοῦμαι. Μ' αὐτὸν (ἄς χρησιμοποιή-
σω τὴν ἔκφραση) κάνω ἔρωτα. Ἐραστὴς καὶ ἐρωμένος μου εἶναι (1979) ὁ Στρίντμπεργκ (ποὺ πεθανε τὸ 1912).
Σημείωση: οἱ δύο τελευταῖες φράσεις μου, ὅπως καὶ οἱ δύο ἑπόμενες, προεκάλεσαν φοβερὸ σκάνδαλο στὴν Ἕνωση
τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν, ἔφριξαν μὲ...τέτοιαν ἀνήθικην ὁμολογία κτλ. κτλ.
Ἔδωσα τὶς χρονολογίες γιὰ τοῦ λόγου τὸ...μεταφορικό (ὄχι κυριολεκτικό). Ἐραστὴς καὶ ἐρωμένος μου, λοιπόν, εἶναι
(καὶ θὰ εἶναι προβλέπω...ὅσο θὰ ζῶ) ὁ Στρίντμπεργκ. Ξέρετε κανέναν ἀληθινὸ ἐραστὴ νὰ διαγράφει τὴν προσωπικό-
τητα τοῦ ἀληθινοῦ ἐραστῆ του; Εἶναι δύο προσωπικότητες, ἔντονες, ποὺ ἑλκύονται, σμίγουν καὶ κάνουν (ἀποτελοῦν)
ἕναν ἔρωτα. Μόνο πού, οὔτε καὶ μεταφορικά, ὁ σπουδαῖος μας Σουηδὸς δὲν θ' ἀνεχότανε νὰ εἶναι ἐραστὴς ἑνὸς ἐρα-
στῆ, ἔστω καὶ τοῦ μεγέθους τοῦ Ἰμπσεν ἤ τοῦ Σῶ, ποὺ ὑπήρξανε καὶ σύγχρονοί του μεγάλοι, μέγιστοι. Ὅλα αὐτὰ
εἶναι αὐθαιρεσίες δικές μου - κι' ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνη. Γιατί - νά ποῦ θέλω νὰ τὸν ξεπεράσω - ὁ ἔ-
ρωτας εἶναι ἔρωτας, χωρὶς σχόλια περὶ φύλου. Ἡ πάλη τῶν συνειδήσεων - καὶ ὄχι τῶν φύλων - θὰ εἶναι τὸ μοτίβο μου.

[Συνεχίζει].

[ΚΛΙΝΟΣΟΦΙΣΤΗΣ]

Θεατρικὰ Σχόλια,
τοῦ Ἰάνη Λὸ Σκόκκο.

* ὁ Στρίντμπεργκ, τὸ Ἐγὼ καὶ ἡ Ἐπίδραση.

Στὸν Θάνο Κωτσόπουλο
καὶ
τὴν Ἄννα Ραυτοπούλου.

1η δημοσίευση, Περιοδικὸ "Νεώτερα Γρἀμματα", τεῦχος 23,
τῆς Ἑνώσεως τῶν Νέων Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν.

2η συνέχεια.

Στρίντμπεργκ, λοιπόν.
Γεμάτος πάθος καὶ ὑποκειμενικότητα. Ὅλα γιὰ τὸν Στρ. ὑπάρχουνε γιὰ νὰ προσκρούσουνε
στὴν προσωπικότητά του. Γιὰ νὰ ἐξηγήσει τὰ περιστατικά, δὲν τὰ συνδέει μὲ ἆλλα περιστα-
τικά, ἀλλὰ μὲ πράγματα ποὺ ἔχουνε συμβεῖ στὸν ἴδιο. Κάθε τι ποὺ γράφει εἶναι ἀντιφέγγι-
σμα τοῦ ἑαυτοῦ του. Τολμηρὸ καὶ γοητευτικὸ ἰδίωμα, ποὺ σὲ βοηθᾶ νὰ εἰσχωρήσεις βαθύτε-
ρα στὴν οὐσία τῶν πραγμάτων. Ἡ πρώτη ὑποκειμενικότητα στὸν κόσμο τῶν γραμμάτων.
Μέγιστος ἀνθρωπιστής. Ἀκούραστος μελετητὴς καὶ «ἀντιφατικός». Τρομαχτικὸ καὶ τρομαγ-
μένο μυαλό, ποὺ πλάι του οἱ Ἴμπσεν, οἱ Σῶ (αὐτὸς μὲ μάγεψε μὲ τὸν «Ὁδηγὸ τῆς ἔξυπνης
γυναίκας...», μία πρόσφατη μετάφρασή μου), οἱ Γουάιλντ, οἱ Πιραντέλο (ἴσως ὄχι καὶ οἱ Κα-
βάφηδες) μοῦ φαίνονται δορυφόροι καὶ ἐκεῖνος Ἥλιος. Μὰ κι' ἔτσι εἶναι. Πιὸ μοντέρνος κι'
ἀπὸ τὸ μέλλον, ποὺ ἤδη βαδίζει πρὸς τὸ ρετρό. Εἶναι ὁ λογοτέχνης σατανάς, ἐνσαρκωμένος
τὸν λόγο γιὰ νὰ «πονέσει». Δὲν ἔζησε, πόνεσε.
Σὰν λογοτέχνης καὶ σὰν ἠθοποιός, ὁ ὑποφαινόμενος, ἔχω ἕνα ἰδανικό: τὴν κατάχτηση τῆς ἀλή-
θειας διαμέσου τοῦ κάλλους. Σὰν ἠθοποιός, μπορεῖ νὰ τὴν πετύχω παίζοντας ρόλους Στρίντ-
μπεργκ (π.χ. ὁ Ἀδόλφος, στοὺς «Πιστωτές», ἔχει τὴν εὔθραυστη φωνή μου, τὴν μελωδικότη-
τα τῆς ὁμιλίας μου καὶ κυριολεκτικὰ τὰ βιώματά μου - πρᾶγμα ποὺ δὲν σημαίνει πὼς μοῦ εἶ-
ναι εὔκολος ὅμως: θὰ σᾶς πὼ πιὸ κάτω γιὰ ἕνα ὄνειρο).
Σὰν λογοτέχνης; Μόνο ποὺ ξέρω, πὼς ὑπῆρξε αὐτὸ τὸ γκροτέσκικα βασανισμένο μυαλό, νιώ-
θω τὸ δέος, τὸν τρόμο, τὴν φρίκη τοῦ νὰ γράψω. Κι' ἀκριβῶς αὐτὸ «μὲ καίει» νὰ γράψω. Καὶ
...δὲν γράφω. Καὶ νιώθω σὰν ἐραστὴς ποὺ ἀστόχησε ἡ ἐξομολόγσησή του. Ὁ Αὔγουστος κοκ-
κεταρίζεται σὲ ὑψηλὲς σφαῖρες. Βρίσκομαι χαμηλά, βλέπω, καὶ ζηλεύω ἐρωτικά. Δὲν μπορῶ
νὰ κάψω τὸ ἔργο του (ἀπὸ ζήλεια). Μοῦ ἀπομένει νὰ καῶ ἐγὼ στὴ ζωὴ καὶ στὸ γράψιμο, γιὰ
νὰ κυκλοφορήσω ἀγκαζὲ μαζύ του, σὲ κεῖνες τὶς σφαῖρες...
Ἀλλά, ἄς σᾶς πῶ τὸ ὄνειρο ποὺ εἶδα τὰ ξημερώματα τοῦ Σαββάτου 9.6.79.
Τὀ Ὄνειρο:
Ἦταν 1888, τὴν χρονιὰ ποὺ γράφτηκαν οἱ «Πιστωτές», ἀμέσως μετὰ τὴν «Δεσποινίδα Ζυλί».
Ἦταν, λέει, καὶ 1979 - ὄνειρο βλέπετε αὐτό! Ὁ συγγραφέας παραθέριζε στὸν Ὠρωπό (ὀνειρι-
κῇ ἀδείᾳ), μὲ τὴν γυναίκα του Σίρι φὸν Ἔσσεν. Φοροῦσε μπὲζ παντελόνι, μ' ἀνασηκωμένα τὰ
ρεβὲρ κι' ἤτανε γυμνὸς ἀπὸ τὴ μέση καὶ πάνω. Ἐπισκεύαζε τὸ ξύλινο ἐξοχικὸ σπιτάκι του, ἐνῶ
ἡ Σίρι ἔφερνε τὸν ἑλληνικὸ καφέ. Τότε, τὸν πλησίασε τὸ πνεῦμα μου (ὄχι ἐγώ, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα
μου, ὅπως ἦταν πολὺ πρὶν... γεννηθῶ!) Καὶ τοῦ εἶπε::
« - Κύριε Ἄουγκουστ, σὲ ἐννενῆντα χρόνια, ὅταν ἐσεῖς δὲν θὰ ζεῖτε, κάποιος νεαρὸς θὰ ἀνεβάσει
τοὺς "Πιστωτές" σας, σὲ δική του μετάφραση. Θὰ θέλατε νὰ μοῦ πεῖτε ἐμένα, νὰ τοῦ πῶ ἐγώ,
ὅταν ἔρθει ἡ ὥρα (1079), πῶς ν' ἀνεβάσει τὸ ἔργο σας;»
Ὁ συγγραφέας ἔστεκε ἀσυγκίνητος. Συνέχοζε νὰ καρφώνει ἕνα σανίδι. Ἡ Σίρι μπῆκε μέσα
βγάζοντας τὴν ποδιά της. Τότε τὸ πνεῦμα μου χάιδεψε φιλικὰ τὸν ὦμο τοῦ συγγραφέα καὶ - γιὰ
νὰ κάνει τὸ χαριτωμένο - τράβηξε δυὸοτρεῖς τρίχες ἀπὸ τὸ στῆθος τοῦ Σουηδοῦ.
« - Γιατί δὲν μοῦ ἀπαντᾶτε;»
Ὁ γρανίτης κάρφωνε:
« - Τώρα κάνω τὴ δουλειὰ τοῦ Ἰωσήφ», εἶπε. «Δὲν ἔχω καμία σχέση μὲ τὸν Πόνο» (ἐννοοῦσε
τὴν ζωή).
Μὲ τὴ στάση του, ἔδειχνε πὼς τὸ πνεῦμα μου τὸν ἐνοχλοῦσε. Τελικά, γύρισε τὰ βαθιὰ ἐκεῖνα
παράξενα μάτια του στὸ πνεῦμα μου καὶ τοῦ εἶπε:
« - Νὰ βρεῖ μόνος του τὸν τρόπο. Τὸ ἔργο μιλάει ἀπὸ μόνο του. Δὲν κάνω ἆλλες πιστώσεις. Δὲν
ἔχω καμιὰ σχέση μὲ τὸν Πόνο ἐγώ. Ἅμα δουλέψει θὰ τὸ βρεῖ».

[Συνεχίζει].