ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ ΓΗ ΣΛΑΒΙΚΗ

[Τλαξκαλτέκος]

Τελικά υπάρχουν, αλλά απ’ ότι διάβασα δεν είναι και τόσο ακριβείς.

Δεν είναι τόσο ωραίοι όσο αυτοί για την Μακεδονία.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Δεν είναι τόσο ωραίοι όσο αυτοί για την Μακεδονία.

Μάλλον δεν έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με το συγκεκριμένο ζήτημα.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Διεθνής επιτροπή (1913): Το Σεπτέμβριο του 1913 ορίστηκε διεθνής επιτροπή για τον τελικό καθορισμό των αλβανικών συνόρων. Η επιτροπή αυτή θα οριοθετούσε, υποτίθεται, με βάση εθνογραφικά και γεωγραφικά δεδομένα. Η Επιτροπή Χάραξης Συνόρων, χρησιμοποιώντας ως κύριο εθνογραφικό κριτήριο τη μητρική γλώσσα, πήγε να εξετάσει την κατάσταση από κοντά, αλλά μπερδεύτηκε τόσο με αυτά που είδε, ώστε δεν προχώρησε εις βάθος την επιτόπια έρευνα. Ο Βενιζέλος αντέκρουε σε κάθε περίπτωση την επιλογή του κριτηρίου της γλώσσας, υποστηρίζοντας ότι ήταν ακραιφνείς Έλληνες οι αλβανόφωνοι και ελληνόφωνοι χριστιανοί κάτοικοι της Ηπείρου που ζούσαν στα σαντζάκια Αργυροκάστρου, Ιωαννίνων, Πρέβεζας και Ρεδασιέ του βιλαετίου των Ιωαννίνων. Ειδικότερα, στον καζά της Αυλώνας και στο Βεράτι πολλοί είχαν ελληνικό εθνικό φρόνημα, ενώ υπήρχε και μερίδα που «είχε υποκύψει στην προπαγάνδα της Ιταλίας, της Αυστρίας και των Αλβανών εθνικιστών». Η γλώσσα που μιλούσαν ήταν τα ελληνικά, τα αλβανικά ή τα βλάχικα. Πολλοί ήταν δίγλωσσοι. Το ασφαλές κριτήριο, κατά τη βενιζελική πρόταση, ήταν η συνείδηση και δευτερευόντως η γλώσσα και η θρησκεία. Βέβαια, η ελληνική πλευρά –βοηθούντων και των συχνά επιπόλαιων και αντιφατικών προξενικών αναφορών– βιαζόταν να βγάλει εύκολα συμπεράσματα για την ελληνική συνείδηση των πληθυσμών αυτών, γιατί εξυπηρετούσε την πολιτική της. Στην πραγματικότητα υπήρχε ανά πάσα στιγμή ο φόβος της αλλαγής πλεύσης πολλών χριστιανών αλβανόφωνων, τη στιγμή που θα διαπίστωναν ότι το αλβανικό κράτος ήταν έτοιμο να τους εξασφαλίσει ισότητα με τους μουσουλμάνους.

Η Επιτροπή, στην οποία δεν μετείχε εκπρόσωπος της Ελλάδας, μεταφέρθηκε εν τω μεταξύ στη Φλωρεντία, όπου και αποφάσισε να χαράξει τα σύνορα επί χάρτου. Να σημειωθεί ότι οι εκπρόσωποι της Αυστρίας, της Ιταλίας και της Γερμανίας είχαν κατά κανόνα τις ίδιες θέσεις, που ήταν πολύ κοντά στις αλβανικές, ενώ αντίστοιχα ο Ρώσος εκπρόσωπος συνεργάστηκε με το Γάλλο υπέρ των άλλων βαλκανικών κρατών που είχαν συμφέροντα στην περιοχή. Η βρετανική αντιπροσωπεία, συχνά, υποστήριξε φιλοαλβανικές θέσεις συνεργαζόμενη με την πρώτη ομάδα.

=======================================================================

Οι Ιταλοί στην Ήπειρο (1916): Η Ελλάδα προσάρτησε μονομερώς τη Βόρειο Ήπειρο το 1916, αλλά μετά τον εθνικό διχασμό η Συνεννόηση, που δεν είχε λόγο να προσφέρει τίποτα στον Κωνσταντίνο, πίεσε τα ελληνικά στρατεύματα να αποχωρήσουν και πάλι. Τη θέση τους πήραν τον Αύγουστο του 1916 τα ιταλικά, τα οποία μάλιστα έφτασαν μέχρι τα Ιωάννινα προφασιζόμενα λόγους στρατηγικής. Η κατάληψη των εδαφών αυτών ήταν μέρος της συμφωνίας που έφερε οριστικά την Ιταλία στο στρατόπεδο της Αντάντ. Οι Ιταλοί, που είχαν το ελεύθερο όσο η διχασμένη Ελλάδα έμενε εκτός συμμαχίας, φρόντισαν να κλείσουν και τα ελληνικά σχολεία που λειτουργούσαν στην περιοχή. Η μοναδική περιοχή που δεν κατείχαν οι Ιταλοί ήταν η Κορυτσά.

Όταν εκθρονίστηκε ο Κωνσταντίνος, τον Ιούνιο του 1917, ο Βενιζέλος μπήκε επισήμως στον πόλεμο, ζητώντας αμέσως εκκένωση της Βόρειας και Νότιας Ηπείρου. Οι Ιταλοί αναγκάστηκαν να δεχτούν αποχώρηση από τη Νότια Ήπειρο, μη έχοντας πια κανένα πρόσχημα, αλλά αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τη Βόρεια. Έτσι, το ζήτημα της διανομής της Ηπείρου και της συνεπακόλουθης χάραξης του ελληνοαλβανικής προθετικής γραμμής έμενε να λυθεί οριστικά στη Συνδιάσκεψη της Ειρήνης.

=======================================================================

Η Συνδιάσκεψη της Ειρήνης και το σύμφωνο Βενιζέλου-Τιτόνι (1919): Στη Συνδιάσκεψη οι Αμερικανοί αγωνίστηκαν να απομακρύνουν και τους Έλληνες από τη Βόρειο Ήπειρο αλλά και τους Ιταλούς από την Αλβανία. Επειδή ο Ουίλσον ήταν ο πλέον ένθερμος οπαδός της αρχής της αυτοδιάθεσης των λαών, ο Βενιζέλος, που είχε συνεργαστεί πολύ αποτελεσματικά μαζί του και γνώριζε τον τρόπο σκέψης του, προσπάθησε να τον πείσει ότι διεκδικούσε τη Βόρειο Ήπειρο προωθώντας ακριβώς την ίδια αρχή: οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου είχαν κι αυτοί δικαίωμα αυτοδιάθεσης και ήταν η πλειοψηφία. Εις επίρρωσην των ισχυρισμών του μάλιστα ζήτησε και δημοψήφισμα. Ένα από τα θεμελιώδη επιχειρήματα που πρόβαλλε για να πείσει τους συνέδρους ήταν ότι το γλωσσικό κριτήριο ήταν στην προκειμένη περίπτωση παραπλανητικό και άρα μη εφαρμοστέο. Το παράδειγμα που χρησιμοποίησε στηρίχτηκε στο γεγονός ότι ο αρχηγός στρατού της Ελλάδας, στρατηγός Δαγκλής, και ο αρχηγός του στόλου, ναύαρχος Κουντουριώτης, είχαν ως μητρική γλώσσα την αλβανική χωρίς αυτό να τους καθιστά λιγότερο Έλληνες. Με το μνημόνιο της 30.12.1918, ο Βενιζέλος διεκδικούσε βάσει αυτού του σκεπτικού τα εδάφη στα νότια μιας γραμμής που, ξεκινώντας από την Αδριατική στο ύψος του κόλπου Γκραμάλα, 25 περίπου χιλιόμετρα βορείως της Χιμάρας, περνούσε βορείως της Πρεμετής, αφήνοντας τα τμήματα των καζάδων Τεπελενίου και Πρεμετής βορείως της Βογιούσας στην Αλβανία, και συνέχιζε προς βορρά στη Μοσχόπολη και τη Μεγάλη Πρέσπα, περιλαμβάνοντας και την Κορυτσά.

Η Βρετανία εκτιμούσε ως ανεδαφικό το αίτημα για ενσωμάτωση της Κορυτσάς στην Ελλάδα, γιατί τη θεωρούσε αλβανική αλλά, όπως και η Γαλλία, υποστήριζε σταθερά τα ελληνικά αιτήματα. Οι Αμερικανοί δήλωσαν επίσης στις συνεδριάσεις της επιτροπής για τα εδαφικά ζητήματα ότι θεωρούσαν αλβανικό έδαφος την περιοχή βορείως της Βογιούσας – δηλαδή συζητούσαν τα της Χιμάρας, Αγίων Σαράντα, Δέλβινου, Αργυροκάστρου. Δεν πίστευαν όμως ότι έπρεπε να δοθεί στην Ελλάδα η Κορυτσά.

Η Ιταλία ήταν σε κάθε περίπτωση αρνητικότατη απέναντι στα ελληνικά αιτήματα για τη Βόρειο Ήπειρο. Παρ’ όλα αυτά το καλοκαίρι του 1919 ο Βενιζέλος κατόρθωσε να παρακάμψει τον ιταλικό αρνητισμό και να συμφωνήσει με την καινούργια κυβέρνηση Νίτι και Τιτόνι την υπογραφή της συμφωνίας Βενιζέλου-Τιτόνι, με την οποία μεταξύ άλλων η Ιταλία συμφωνούσε να πάρει η Ελλάδα την Κορυτσά και το Αργυρόκαστρο από τη Βόρειο Ήπειρο. Η νέα ιταλική στροφή οφειλόταν εν πολλοίς στην όξυνση των σχέσεων της Ιταλίας με τους υπόλοιπους συμμάχους. Ο Βενιζέλος γνωστοποίησε το περιεχόμενο της συμφωνίας στους πάντες πλην των Αμερικανών στις 13.1.1920 και αυτοί τη δέχτηκαν ως παράμετρο του προσδιορισμού των ελληνοαλβανικών συνόρων.

Η ελληνοϊταλική προσέγγιση έλυσε προσωρινά τα χέρια του Βενιζέλου, αλλά δεν κράτησε πολύ. Ανατράπηκε με την αλλαγή της κυβέρνησης, την πτώση του Τιτόνι και την άνοδο του κόμη Σφόρτσα. Η συμφωνία Βενιζέλου-Τιτόνι αμφισβητήθηκε αμέσως από τη νέα κυβέρνηση.

[Τλαξκαλτέκος]

Ένα από τα θεμελιώδη επιχειρήματα που πρόβαλλε για να πείσει τους συνέδρους ήταν ότι το γλωσσικό κριτήριο ήταν στην προκειμένη περίπτωση παραπλανητικό και άρα μη εφαρμοστέο. Το παράδειγμα που χρησιμοποίησε στηρίχτηκε στο γεγονός ότι ο αρχηγός στρατού της Ελλάδας, στρατηγός Δαγκλής, και ο αρχηγός του στόλου, ναύαρχος Κουντουριώτης, είχαν ως μητρική γλώσσα την αλβανική χωρίς αυτό να τους καθιστά λιγότερο Έλληνες.

Βενιζέλος :

Το κριτήριον της γλώσσης ουδεμίαν έχει σημασίαν. Λόγου χάριν πολλοί εξέχοντες Έλληνες, όπως ο ναύαρχος Κουντουριώτης, οι συνάδελφοί μου κύριοι Δαγκλής και Ρέπουλης ομιλούσι κατ’οίκον την αλβανικήν, όπως και ο Λώυντ Τζόρτζ θα ηδύνατο να ομιλεί με τα παιδιά του την ουαλικήν. Το καλύτερον κριτήριον είναι η φοίτησις στα σχολεία.

Διεκδικήσεις Ελλάδας και προτάσεις Αγγλογάλλων , ΗΠΑ και Ιταλών. Επικράτησε η γνώμη των Ιταλών.

Στιγμιότυπο οθόνης 2023-09-16 153740.png

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Διεκδικήσεις Ελλάδας και προτάσεις Αγγλογάλλων , ΗΠΑ και Ιταλών. Επικράτησε η γνώμη των Ιταλών.
Στιγμιότυπο οθόνης 2023-09-16 153740.png

Εκείνο που μπορούσε να γίνει ήταν να προσαρτήσει η Ελλάδα το Δέλβινο και πιθανώς και τη Χειμάρρα, όχι όμως και το Αργυρόκαστρο ή την Κορυτσά.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Διεκδικήσεις Ελλάδας και προτάσεις Αγγλογάλλων , ΗΠΑ και Ιταλών.

Ο Βενιζέλος είχε προτείνει και τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Γιατί δεν έγινε τελικά;

[Τλαξκαλτέκος]

Διεκδικήσεις Ελλάδας και προτάσεις Αγγλογάλλων , ΗΠΑ και Ιταλών.

Ο Βενιζέλος είχε προτείνει και τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Γιατί δεν έγινε τελικά;

Δεν θα ήθελαν οι Ιταλοί φαντάζομαι.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Ο Βενιζέλος είχε προτείνει και τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Γιατί δεν έγινε τελικά;

Δεν θα ήθελαν οι Ιταλοί φαντάζομαι.

Μου φαίνεται ότι σκόπιμα χάραξαν τα σύνορα με τέτοιο τρόπο ώστε να αφήσουν περισσότερους ελληνόφωνους υπό αλβανική κυριαρχία παρά αλβανόφωνους υπό ελληνική. Έτσι θα ήταν πολύ δύσκολη η επίτευξη κάποιας συμφωνίας, με ότι αυτό συνεπαγόταν για τις ιταλικές βλέψεις στην περιοχή.

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Η χωροθέτηση της Αλβανίας, μολονότι πλησιέστερης, ήταν το συνθετότερο πρόβλημα, αφού η περιοχή αυτή σαφώς επικάλυπτε τμήματα των αρχαίων επαρχιών της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Ιλλυρίδος. Ο Μελέτιος Μήτρου, απηχώντας τον Στράβωνα, ξεκίνησε την περιγραφή του με την αναφορά ότι η «Αρβανιτία» είναι «το Δυτικόν μέρος της Μακεδονίας», που βορείως συνορεύει με τη Δαλματία στο ύψος του βενετοκρατούμενου Πέτροβατς, δηλαδή της λίμνης της Σκόντρας. Ήταν, δηλαδή, αυτό το τμήμα που ο Κούμας αποκάλεσε «Μακεδονική Ιλλυρία». Αλλά αμέσως μετά, κατά την παράθεση των πόλεων, ο Μελέτιος διέκρινε δύο περιοχές της «Αρβανιτίας»: Η «παλαιά Ιλλυρίδα» χωριζόταν από τη Μακεδονία με το τόξο που διαγράφει ο Δρίνος ποταμός, ρέοντας προς τις εκβολές του στην Αδριατική, και τον Κέλυδνο ποταμό (Άψο). Αυτός αποτελούσε το νότιο όριο με την περιοχή που ονόμαζε «Παλαιά Ήπειρο», η ο ποία αποτελούσε ξεχωριστό κεφάλαιο της μελέτης του. Ανάμεσα στο Δρίνο και τον Άψο ήταν η «Νέα Ήπειρος» ή το «Δυτικόν Παραθαλάσσιον Μέρος της Μακεδονίας». Επομένως, σύμφωνα με τον ορισμό της Ελλάδας που ο ίδιος έδωσε, η περιοχή βορείως του Δρίνου και των Σαρδικών ορέων βρισκόταν εκτός της Ελλάδας. Ο Φιλιππίδης και ο Κωνσταντάς έγραφαν πως η «Αρβανιτία» έπρεπε να θεωρηθεί ξεχωριστή επαρχία από τη Μακεδονία. Διέκριναν μάλιστα την «Κάτω Αρβανιτία», νοτίως του Δυρραχίου και μέχρι τα Ακροκεραύνια, από την «Άνω», που έφτανε μέχρι τη Σκόντρα. Σημείωσαν πως οι αρχαίοι Έλληνες συγκατέλεγαν όλη την Ιλλυρία, δηλαδή Άνω και Κάτω «Αρβανιτία», στις ελληνικές επαρχίες, αλλά δεν διευκρίνιζαν αν αυτό, κατά τη γνώμη τους, ίσχυε ακόμη. Διαφοροποιούνταν, επίσης, από τον Μελέτιο για το αν η Μοσχόπολη ανήκει στην Αλβανία ή στη Μακεδονία. Οι ίδιοι προτιμούσαν τη δεύτερη εκδοχή. Η Γραμματική του Φατζέα δεν αναφέρει σύνορα αλλά μόνον πόλεις: Η Σκόδρα είναι η βορειότερη αλβανική, το Δέλβινο και το Αργυρόκαστρο οι βορειότερες ηπειρωτικές. Στη μεταφρασμένη Γεωγραφία του Γάσπαρι, η Αλβανία, απαρτίζεται από δύο επαρχίες, τη Μακεδονία και την κυρίως Αλβανία. Η δεύτερη συμπεριλάμβανε την Ιλλυρία, την Ήπειρο, από τη Σκόδρα μέχρι τουλάχιστον τα Ιωάννινα, που αναφέρονται ρητά. Ο Νικόλαος Παπαδόπουλος χώρισε κι αυτός την Αλβανία σε «Άνω», με πρωτεύουσα τη Σκόδρα, και σε «Κάτω», με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα, χωρίς να ορίζει τα μεταξύ τους σύνορα. Νοτίως της Αλβανίας ήταν η Ελλάδα και βορείως η Δαλματία και η Σερβία. Παραπλήσια ήταν και η διαίρεση του Διονυσίου Πύρρου. Χώριζε την «Αλβανιτία» σε «Ιλλυρία», με πρωτεύουσα τη Σκόντρα, και σε «Ήπειρο», με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα, αλλά έθετε ως βόρειο σύνορο τη Γερμανία, προφανώς εννοώντας τη Δαλματία των Αψβούργων. Την ίδια διάκριση έκανε και ο Αθανάσιος Ψαλίδας, ο οποίος επίσης συμπεριλάμβανε την Ήπειρο στην Αλβανία. Πάντως, αυτό που είχαν κοινό όλες οι μελέτες ήταν ότι τελικά η Αλβανία, κι αν αναφερόταν ως Ιλλυρία, ήταν πάντοτε διακριτή από την Ιλλυρική Δαλματία. Με ή χωρίς την Ήπειρο, χωριζόταν από Βορρά προς Νότο από ποταμούς και βουνά σε γεωγραφικές ζώνες απροσδιόριστου εύρους, ενώ από τα ανατολικά της ορεινά όρια, τα νοτίως της λίμνης Αχρίδας και τα βορείως του τόξου του Δρίνου ήταν αδιευκρίνιστα, όπως το έλεγε ρητά και ο Κούμας. Η ασάφεια των ανατολικών ορίων της Αλβανίας σήμαινε ασάφεια και των δυτικών της Μακεδονίας αλλά αυτό δεν είχε ίσως και τόση σημασία, αφού όλοι σχεδόν οι συγγραφείς του Διαφωτισμού συνέκλιναν ότι η Μακεδονία ήταν ελληνική επαρχία. Όμως η χώρα του Αλεξάνδρου, όπως ήταν σαφές και από τον Μελέτιο, δεν ξεπερνούσε βορείως την οροσειρά του Σαρ. Τα σύνορα, λοιπόν, Σερβίας και Αλβανίας στη σημερινή περιοχή του Κοσόβου ήταν αδιευκρίνιστα και δεν προκύπτει κάποιο στοιχείο για αυτά ούτε από την αντίστροφη διερεύνηση των ορίων της Σερβίας.

[Τλαξκαλτέκος]

Η χωροθέτηση της Αλβανίας, μολονότι πλησιέστερης, ήταν το συνθετότερο πρόβλημα, αφού η περιοχή αυτή σαφώς επικάλυπτε τμήματα των αρχαίων επαρχιών της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Ιλλυρίδος. Ο Μελέτιος Μήτρου, απηχώντας τον Στράβωνα, ξεκίνησε την περιγραφή του με την αναφορά ότι η «Αρβανιτία» είναι «το Δυτικόν μέρος της Μακεδονίας», που βορείως συνορεύει με τη Δαλματία στο ύψος του βενετοκρατούμενου Πέτροβατς, δηλαδή της λίμνης της Σκόντρας. Ήταν, δηλαδή, αυτό το τμήμα που ο Κούμας αποκάλεσε «Μακεδονική Ιλλυρία». Αλλά αμέσως μετά, κατά την παράθεση των πόλεων, ο Μελέτιος διέκρινε δύο περιοχές της «Αρβανιτίας»: Η «παλαιά Ιλλυρίδα» χωριζόταν από τη Μακεδονία με το τόξο που διαγράφει ο Δρίνος ποταμός, ρέοντας προς τις εκβολές του στην Αδριατική, και τον Κέλυδνο ποταμό (Άψο). Αυτός αποτελούσε το νότιο όριο με την περιοχή που ονόμαζε «Παλαιά Ήπειρο», η ο ποία αποτελούσε ξεχωριστό κεφάλαιο της μελέτης του. Ανάμεσα στο Δρίνο και τον Άψο ήταν η «Νέα Ήπειρος» ή το «Δυτικόν Παραθαλάσσιον Μέρος της Μακεδονίας». Επομένως, σύμφωνα με τον ορισμό της Ελλάδας που ο ίδιος έδωσε, η περιοχή βορείως του Δρίνου και των Σαρδικών ορέων βρισκόταν εκτός της Ελλάδας. Ο Φιλιππίδης και ο Κωνσταντάς έγραφαν πως η «Αρβανιτία» έπρεπε να θεωρηθεί ξεχωριστή επαρχία από τη Μακεδονία. Διέκριναν μάλιστα την «Κάτω Αρβανιτία», νοτίως του Δυρραχίου και μέχρι τα Ακροκεραύνια, από την «Άνω», που έφτανε μέχρι τη Σκόντρα. Σημείωσαν πως οι αρχαίοι Έλληνες συγκατέλεγαν όλη την Ιλλυρία, δηλαδή Άνω και Κάτω «Αρβανιτία», στις ελληνικές επαρχίες, αλλά δεν διευκρίνιζαν αν αυτό, κατά τη γνώμη τους, ίσχυε ακόμη. Διαφοροποιούνταν, επίσης, από τον Μελέτιο για το αν η Μοσχόπολη ανήκει στην Αλβανία ή στη Μακεδονία. Οι ίδιοι προτιμούσαν τη δεύτερη εκδοχή. Η Γραμματική του Φατζέα δεν αναφέρει σύνορα αλλά μόνον πόλεις: Η Σκόδρα είναι η βορειότερη αλβανική, το Δέλβινο και το Αργυρόκαστρο οι βορειότερες ηπειρωτικές. Στη μεταφρασμένη Γεωγραφία του Γάσπαρι, η Αλβανία, απαρτίζεται από δύο επαρχίες, τη Μακεδονία και την κυρίως Αλβανία. Η δεύτερη συμπεριλάμβανε την Ιλλυρία, την Ήπειρο, από τη Σκόδρα μέχρι τουλάχιστον τα Ιωάννινα, που αναφέρονται ρητά. Ο Νικόλαος Παπαδόπουλος χώρισε κι αυτός την Αλβανία σε «Άνω», με πρωτεύουσα τη Σκόδρα, και σε «Κάτω», με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα, χωρίς να ορίζει τα μεταξύ τους σύνορα. Νοτίως της Αλβανίας ήταν η Ελλάδα και βορείως η Δαλματία και η Σερβία. Παραπλήσια ήταν και η διαίρεση του Διονυσίου Πύρρου. Χώριζε την «Αλβανιτία» σε «Ιλλυρία», με πρωτεύουσα τη Σκόντρα, και σε «Ήπειρο», με πρωτεύουσα τα Ιωάννινα, αλλά έθετε ως βόρειο σύνορο τη Γερμανία, προφανώς εννοώντας τη Δαλματία των Αψβούργων. Την ίδια διάκριση έκανε και ο Αθανάσιος Ψαλίδας, ο οποίος επίσης συμπεριλάμβανε την Ήπειρο στην Αλβανία. Πάντως, αυτό που είχαν κοινό όλες οι μελέτες ήταν ότι τελικά η Αλβανία, κι αν αναφερόταν ως Ιλλυρία, ήταν πάντοτε διακριτή από την Ιλλυρική Δαλματία. Με ή χωρίς την Ήπειρο, χωριζόταν από Βορρά προς Νότο από ποταμούς και βουνά σε γεωγραφικές ζώνες απροσδιόριστου εύρους, ενώ από τα ανατολικά της ορεινά όρια, τα νοτίως της λίμνης Αχρίδας και τα βορείως του τόξου του Δρίνου ήταν αδιευκρίνιστα, όπως το έλεγε ρητά και ο Κούμας. Η ασάφεια των ανατολικών ορίων της Αλβανίας σήμαινε ασάφεια και των δυτικών της Μακεδονίας αλλά αυτό δεν είχε ίσως και τόση σημασία, αφού όλοι σχεδόν οι συγγραφείς του Διαφωτισμού συνέκλιναν ότι η Μακεδονία ήταν ελληνική επαρχία. Όμως η χώρα του Αλεξάνδρου, όπως ήταν σαφές και από τον Μελέτιο, δεν ξεπερνούσε βορείως την οροσειρά του Σαρ. Τα σύνορα, λοιπόν, Σερβίας και Αλβανίας στη σημερινή περιοχή του Κοσόβου ήταν αδιευκρίνιστα και δεν προκύπτει κάποιο στοιχείο για αυτά ούτε από την αντίστροφη διερεύνηση των ορίων της Σερβίας.

Οι άσχετοι. Δεν ήξεραν τι τους γινόταν. Αυτά ήταν τα σωστά :