Εν και Ενάδες
Στον Πλατωνισμό από αρχαίο μέχρι νέο το Εν και οι Ενάδες είναι υπερούσιες δλδ εκτός κάθε ουσίας των 5 στοιχείων κατά το αρχαίο σύστημα ή των γνωστών στοιχείων του περιοδικού πίνακα της χημείας και όποιων άλλων στοιχείων βρεθούν.
Ουσίες
Στον Πλατωνισμό ουσία = 1) η μεριστή ουσία που είναι τα στοιχεία και
2) η αμέριστη ουσία που είναι η ουσία των θεών ή η ουσία του Θείου Νου και που δεν είναι γνωστή ακόμη στην επιστήμη που μελετά την υλοενέργεια διότι δεν είναι υλοενέργεια.
Το Εν και οι Ενάδες είναι υπέρ κάθε ουσίας, μεριστής και αμέριστης. Δεν είναι υλοενέργεια για αυτό σαν Θεοί δεν είναι εντός κάποιου Σύμπαντος ή Γαλαξία
ΠΛΩΤΙΝΟΣ
Ἐννεάδες VI 9, 3
«ἐπέκεινα γὰρ οὐσίας τὸ ἕν· καὶ οὐκ ὂν ὂν ἀλλ’ ἐπέκεινα τοῦ ὄντος.»
Σύνδεση: Ο Πλωτίνος δηλώνει ρητά ότι το Ἕν είναι «ἐπέκεινα οὐσίας», δηλαδή πέρα και από το Είναι. Άρα δεν ανήκει σε κανένα επίπεδο οντολογικής συστάσεως, ούτε φυσικής ούτε νοητής.
Ἐννεάδες V 5, 6
«οὐ γὰρ οὐσία τὸ ἕν, ἀλλ’ ἐπέκεινα οὐσίας.»
Σύνδεση: Το Ἕν δεν είναι ουσία, αλλά πέρα από κάθε ουσία. Εφόσον ακόμη και τα νοητά όντα ανήκουν στην περιοχή της οὐσίας, το Ἕν δεν μπορεί να ταυτιστεί με κανένα «στοιχείο» ή φυσική δομή.
ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
Περὶ Μυστηρίων I, 4
«τὸ γὰρ θεῖον οὐκ ἔστιν ἐν οὐσίᾳ, ἀλλ’ ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν καὶ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν.»
Σύνδεση: Το θείον, στην ανώτατη βαθμίδα του, δεν βρίσκεται εντός οὐσίας αλλά υπέρ πάσης οὐσίας, δυνάμεως και ενεργείας. Άρα δεν υπάγεται σε καμία φυσική κατηγορία ή κοσμική σύσταση.
ΠΡΟΚΛΟΣ
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 1
«Πᾶν πλῆθος μετέχει πως τοῦ ἑνός.»
Σύνδεση: Το Ἕν είναι αρχή παντός πλήθους αλλά δεν ανήκει στο πλήθος. Εφόσον κάθε οὐσία είναι ήδη πολλαπλότητα (έχει μέρη, ιδιότητες, δομή), το Ἕν ως αρχή της ενότητος δεν μπορεί να είναι οὐσία.
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 115
«Πᾶσα θεία μονὰς ὑπερούσιός ἐστιν.»
Σύνδεση: Εδώ ο Πρόκλος μιλά ρητά για τις θεῖες μονάδες (Ἑνάδες) ως ὑπερούσιες. Δηλαδή οι Ἑνάδες δεν είναι οὐσίες, ούτε ανήκουν στην κτιστή ή νοητή ουσία, αλλά υπερβαίνουν το Είναι.
Φιλοσοφική διευκρίνιση
Στον Πλατωνισμό, από τον Πλάτωνα (Πολιτεία 509b: «ἐπέκεινα τῆς οὐσίας») μέχρι τον Πλωτίνο και τον Πρόκλο, το Ἕν δεν είναι το ανώτατο ον, αλλά η αρχή του Είναι. Οι Ἑνάδες, στον Πρόκλο, αποτελούν θεϊκές υπερούσιες αρχές που προηγούνται της νοητής οὐσίας.
Επομένως:
– Δεν ανήκουν στα τέσσερα ή πέντε «στοιχεία» της αρχαίας φυσικής.
– Δεν ανήκουν σε καμία μορφή ύλης ή ενεργειακής δομής.
– Δεν μπορούν να ταυτιστούν με χημικά στοιχεία ή φυσικές κατηγορίες.
– Δεν είναι «ενέργεια» με φυσική έννοια.
– Δεν είναι καν νοητή ουσία.
Βρίσκονται υπεράνω φύσεως, υπεράνω οὐσίας και υπεράνω κάθε κοσμικής συστάσεως.
Άρα η διατύπωση ότι «το Ἕν και οι Ἑνάδες είναι υπερούσιες, εκτός κάθε ουσίας και στοιχειακής συστάσεως» συμφωνεί απολύτως με την νεοπλατωνική μεταφυσική.
Θεοί και Θείος Νους
Έπειτα έχουμε τον Θείο Νου, που εμπειρικώς σε βιώματα εμφανίζεται σαν Νοητός Ήλιος. Εδώ ο Θείος Νους έχει αμέριστη ουσία. Και είναι Ον και έχει ουσία.
Οι Θεοί εμφανίζονται εντός του Θείου Νου ως Ιδέες-Αρχέτυπα και έχουν αμέριστη ουσία.
Εδώ ο Θείος Νους και οι Θεοί προσεγγίζονται από τους ανθρώπους με τον ανθρώπινο νου.
Το πεδίο τους φιλοσοφικά ορίζεται το ΕΙΝΑΙ. Δλδ το ΕΙΝΑΙ αποτελείται από αμέριστη ουσία όχι υλοενέργεια που είναι η μεριστή ουσία.
ΠΛΩΤΙΝΟΣ
Ἐννεάδες V 5, 1
«ὁ νοῦς ἐστὶ τὰ ὄντα, καὶ ἔστιν ὄντως ὄν· καὶ ἡ οὐσία αὐτοῦ ἀμέριστος καὶ ἀκίνητος.»
Σύνδεση: Ο Νοῦς ταυτίζεται με τα ὄντα και είναι «ὄντως ὄν». Η οὐσία του είναι ἀμέριστος, όχι διασπασμένη σε μέρη. Άρα το πεδίο του Νοῦ είναι το Εἶναι, όχι η μεριστή φυσική ύπαρξη.
Ἐννεάδες VI 9, 4
«ἐκεῖ γὰρ ὁ νοῦς ὥσπερ φῶς ἑαυτῷ καὶ τοῖς ἐν αὐτῷ.»
Σύνδεση: Ο Νοῦς περιγράφεται ως φῶς. Η εμπειρική περιγραφή του ως «νοητού ἡλίου» έχει σαφή βάση στην πλωτινική μεταφορά του φωτός.
Ἐννεάδες V 9, 5
«οὐκ ἔξωθεν ἔχει τὰ νοητά, ἀλλ’ αὐτὸς ἐστὶ τὰ νοητά.»
Σύνδεση: Τα νοητά δεν είναι έξω από τον Νοῦ, αλλά ταυτίζονται με αυτόν. Άρα οι θεοί ως νοητές αρχές-αρχέτυπα υπάρχουν εντός του Νοῦ.
ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
Περὶ Μυστηρίων VIII, 2
«ὁ νοῦς ὁ θεῖος πλήρης ἐστὶ τῶν νοητῶν καὶ αὐτὰ ἐν ἑαυτῷ περιέχει ἀμερίστως.»
Σύνδεση: Ο θείος Νοῦς περιέχει τα νοητά «ἀμερίστως». Δηλαδή η οὐσία τους δεν είναι διασπασμένη ή υλική. Αυτό θεμελιώνει την έννοια της αμέριστης ουσίας των θεών ως νοητών.
ΠΡΟΚΛΟΣ
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 170
«πᾶς νοῦς τὰ νοητὰ ἐν ἑαυτῷ ἔχει καὶ ἐστὶν αὐτὰ καθ’ ἕνα τρόπον.»
Σύνδεση: Κάθε Νοῦς περιέχει τα νοητά εντός του και κατά κάποιον τρόπο ταυτίζεται με αυτά. Οι θεοί ως νοητά αρχέτυπα υφίστανται εντός του θείου Νοῦ.
Σχόλια στον Τίμαιο I, 303
«ὁ νοῦς ὁ θεῖος ἥλιος νοητός ἐστιν, ἐξ οὗ πάντα τὰ νοητὰ λάμπει.»
Σύνδεση: Ο Πρόκλος χρησιμοποιεί ρητά την εικόνα του «νοητοῦ ἡλίου». Αυτό αντιστοιχεί ακριβώς στην βιωματική περιγραφή του Θείου Νοῦ ως φωτεινής ενότητας.
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 89
«τὸ ὂν ἐν τῷ νοητῷ κόσμῳ ἀμέριστόν ἐστι καὶ ἓν κατ’ εἶδος.»
Σύνδεση: Το ὂν στο νοητό επίπεδο είναι ἀμέριστο. Η μεριστότητα εμφανίζεται στα κατώτερα επίπεδα (ψυχή, φύση, σώμα). Άρα το Εἶναι καθαυτό αποτελείται από αμέριστη ουσία.
Φιλοσοφική διευκρίνιση
Στον Νεοπλατωνισμό:
Το Ἕν είναι ἐπέκεινα οὐσίας.
Ο Νοῦς είναι το πρώτο επίπεδο όπου εμφανίζεται το Εἶναι.
Το Εἶναι ταυτίζεται με τα νοητά.
Τα νοητά είναι αμέριστα, άυλα, άχρονα και ταυτόχρονα πλήρη.
Η μεριστή ουσία εμφανίζεται στο επίπεδο της Ψυχής και της Φύσεως.
Οι θεοί, ιδίως στον Πρόκλο, υπάρχουν:
– ως ὑπερούσιες Ἑνάδες υπεράνω τοῦ Νοῦ,
– και ως νοητοὶ θεοὶ εντός του Νοῦ, ως αρχέτυπα και εἴδη.
Ο ανθρώπινος νοῦς, καθαριζόμενος, μπορεί να συμμετάσχει στον θείο Νοῦ, διότι είναι συγγενής προς αυτόν. Η γνώση εδώ δεν είναι αισθητηριακή αλλά νοητική ταύτιση.
Επομένως:
Το πεδίο του Θείου Νοῦ είναι το καθαρό Εἶναι.
Το Εἶναι είναι αμέριστη ουσία.
Η υλοενέργεια και η μεριστή ύπαρξη ανήκουν στα κατώτερα επίπεδα της πραγματικότητας.
Το απόσπασμα συμφωνεί ουσιαστικά με την πλωτινική και προκλική μεταφυσική, με την διευκρίνιση ότι στον Πρόκλο οι θεοί υπερβαίνουν τον Νοῦ ως Ἑνάδες, αλλά επίσης εκδηλώνονται και εντός αυτού ως νοητές αρχές.
Ψυχή
Μετά έχουμε τη Παγκόσμια Ψυχή που εκπορεύει τις Ατομικές Ψυχές.
Οι Ψυχές έχουν έδρα το Νοητό πεδίο μετά το ΕΙΝΑΙ και βρίσκονται στο μεθόριο.
Κάθε Ατομική Ψυχή εδράζεται στο Νοητό πεδίο και εκτείνεται εντός της ύλης του Γίγνεσθαι και ενωματώνεται σε κάποιο υλικό φορέα.
Οι υλικοί φορείς που μπορεί να ενσωματωθεί μια Ατομική Ψυχή, είναι κάθε ύλη, πχ άνθρωπος, ζώο, φυτό, αντικείμενο πχ άγαλμα-εικόνα, τόπος, λίμνη, θάλασσα, όρος κτλ... οτιδήποτε υλικό ακόμη και άστρα, πλανήτες κτλ.
Το ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ είναι το πεδίο εντός χώρου και χρόνου. Εμπεριέχει υλοενέργεια και συνεχώς τα όντα εντός του μεταβάλλονται από γέννεση σε φθορά και πάλι από την αρχή.
Το Γιγνεσθαι ισοδυναμεί Βουδδιστικά με την Σαμσάρα.
Το Γίγνεσθαι περιέχει όλες τις χωροχρονικές διαστάσεις και όλα τα σύμπαντα και γαλαξίες και γενικά όλη την υλοενέργεια όπου και αν εμφανίζεται.
ΠΛΩΤΙΝΟΣ
Ἐννεάδες IV 8, 6
«ἔστι δὲ ψυχὴ μία πᾶσα, καὶ ἐξ αὐτῆς αἱ ἄλλαι.»
Σύνδεση: Υπάρχει μία καθολική Ψυχή από την οποία προέρχονται οι επιμέρους ψυχές. Αυτό αντιστοιχεί στην έννοια της Παγκόσμιας Ψυχής που εκπορεύει τις ατομικές.
Ἐννεάδες IV 3, 1
«ἡ ψυχὴ μένει μὲν ἄνω, προϊοῦσα δὲ κάτω.»
Σύνδεση: Η ψυχή έχει ανώτερη έδρα αλλά προεκτείνεται προς τα κάτω. Αυτό θεμελιώνει την ιδέα ότι η ατομική ψυχή ριζώνεται στο νοητό και εκτείνεται στο Γίγνεσθαι.
Ἐννεάδες IV 8, 8
«οὐ πᾶσα ἡ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι, ἀλλ’ ἔστι τι αὐτῆς ἀεί ἐν τῷ νοητῷ.»
Σύνδεση: Μέρος της ψυχής παραμένει πάντοτε στο νοητό. Άρα η ατομική ψυχή έχει διπλή κατάσταση: ρίζα στο νοητό, παρουσία στο υλικό.
Ἐννεάδες III 7, 11
«τὸ γιγνόμενον ἀεὶ ἐν χρόνῳ καὶ μεταβολῇ.»
Σύνδεση: Το Γίγνεσθαι ορίζεται ως πεδίο χρόνου και μεταβολής. Γέννηση και φθορά είναι ιδιότητες του χρονικού όντος.
ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
Περὶ Μυστηρίων II, 1
«ἡ ψυχὴ μεθόριός ἐστι τῶν ἀμερίστων καὶ τῶν μεριστῶν.»
Σύνδεση: Η ψυχή είναι στο μεθόριο μεταξύ αμέριστου (νοητού) και μεριστού (φυσικού). Αυτό αποδίδει ακριβώς την θέση της μεταξύ Εἶναι και Γίγνεσθαι.
Περὶ Μυστηρίων III, 14
«κατέρχεται εἰς τὰ σώματα κατὰ θείαν τάξιν.»
Σύνδεση: Η ενσωμάτωση της ψυχής γίνεται εντός κοσμικής τάξεως. Δεν περιορίζεται μόνο σε ανθρώπινα σώματα αλλά εντάσσεται στην συνολική κοσμική δομή.
ΠΡΟΚΛΟΣ
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 193
«πᾶσα ψυχὴ καὶ ἐν τοῖς νοητοῖς ἐστὶ καὶ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς κατὰ δύναμιν.»
Σύνδεση: Η ψυχή υπάρχει και στο νοητό και στο αισθητό. Αυτό επιβεβαιώνει τη διπλή της διάσταση.
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 195
«πᾶσα ψυχὴ ἐκτείνεται διὰ πάντων τῶν ἐπιπέδων τῆς οἰκείας τάξεως.»
Σύνδεση: Η ψυχή εκτείνεται διαβαθμισμένα σε όλη την κλίμακα της πραγματικότητας.
Σχόλια στον Τίμαιο I, 211
«ὁ κόσμος ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ κατὰ χρόνον.»
Σύνδεση: Ο αισθητός κόσμος είναι πεδίο γενέσεως και φθοράς, δηλαδή το Γίγνεσθαι.
Φιλοσοφική διευκρίνιση
Η Παγκόσμια Ψυχή είναι ενιαία και περιέχει εν δυνάμει όλες τις επιμέρους ψυχές.
Οι ατομικές ψυχές έχουν άνω ρίζα στο νοητό και κάτω ενέργεια στο αισθητό.
Η ψυχή είναι μεθόριος φύσις: δεν είναι καθαρό νοητό, ούτε καθαρή ύλη.
Το Γίγνεσθαι είναι το πεδίο χώρου, χρόνου, μεταβολής και μεριστής ουσίας.
Εκεί εμφανίζεται η υλοενέργεια και η συνεχής εναλλαγή γέννησης–φθοράς.
Σχετικά με την ενσωμάτωση:
Στον Πλωτίνο και τον Πρόκλο η ψυχή μπορεί να εμψυχώνει:
– ανθρώπους
– ζώα
– φυτά
– ουράνια σώματα
Για αγάλματα και τόπους, ο Ιάμβλιχος διδάσκει ότι θεία παρουσία δύναται να εγκαθιδρυθεί τελετουργικά, αλλά δεν πρόκειται για «κανονική» μετενσάρκωση ατομικής ψυχής όπως στον άνθρωπο, παρά για επιφάνειες ή καθόδους δυνάμεων.
Όσο για την ταύτιση Γίγνεσθαι και Σαμσάρα:
Υπάρχει λειτουργική αναλογία ως κύκλος γεννήσεων και φθορών εντός χρόνου. Όμως στον Νεοπλατωνισμό το Γίγνεσθαι δεν είναι απόλυτη πλάνη ή καθαρό πάθος, αλλά αναγκαίο κοσμικό επίπεδο της Πρόνοιας.
Το Γίγνεσθαι περιλαμβάνει όλη την χωροχρονική κοσμικότητα: φύση, κόσμους, άστρα, γαλαξιακές δομές — οτιδήποτε ανήκει στη μεριστή, χρονική και μεταβαλλόμενη πραγματικότητα.
Το σχήμα του αποσπάσματος ευθυγραμμίζεται ουσιαστικά με την πλωτινική και προκλική κοσμολογία, με την αναγκαία διάκριση ότι η ψυχή δεν «εγκλωβίζεται ολοκληρωτικά» στην ύλη, αλλά παραμένει ριζωμένη στο νοητό.
Οι Ψυχές εκτείνονται από το Νοητό μέσα στι διαστάσεις, σύμπαντα και γαλαξίες του Γίγνεσθαι και ενσωματώνονται σε υλοενεργειακές δομές-όντα.
Όταν επέρχεται φθορά και διάλυση μιας υλοενέργειας-οντος τότε η Ατομική ψυχή συρρικνώνεται, εγκαταλείπει το πεδίο της υλοενέργειας και πάει πίσω στο Νοητό. Αυτό είναι η μεταθανάτια ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ
Οι φιλόσοφοι μπορούν με τον ανθρώπινο νου που βρίσκεται εντός του Λογιστικού μέρους της Ατομικής Ψυχής να κάνουν διαλογισμό και σιγή-σιωπή και να επιθυμήσουν με το Επιθυμητικό μέρος της ψυχής να βιώσουν το Νοητό. Αυτή είναι η μελέτη θανάτου ή αλλιώς φιλοσοφική αναγωγή στο Εν και αποτελεί την εν βίω ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ
Όταν ο ανθρώπινος νους τελεί επιστροφή μεταθανάτια ή εν βίω και επιστρέφει πίσω στο Νοητό ενώνεται με τους Θεούς μέχρι το Εν, αυτό είναι η Θέωση.
ΠΛΩΤΙΝΟΣ
Ἐννεάδες IV 8, 8
«οὐ πᾶσα ἡ ψυχὴ κατέβη, ἀλλ’ ἔστιν ἀεὶ τι αὐτῆς ἐν τῷ νοητῷ.»
Σύνδεση: Η ψυχή δεν κατέρχεται ολοκληρωτικά. Ένα μέρος της παραμένει στο Νοητό, ακόμη και όταν εκτείνεται στο Γίγνεσθαι.
Ἐννεάδες IV 7, 10
«ὅταν ἀφῇ τὸ σῶμα, ἀναχωρεῖ εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον.»
Σύνδεση: Μετά τη διάλυση του σώματος η ψυχή αναχωρεί προς τον «οἰκεῖον τόπον», δηλαδή προς το συγγενές της πεδίο. Αυτό θεμελιώνει τη μεταθανάτια επιστροφή.
Ἐννεάδες I 6, 8
«φυγὴ μόνου πρὸς μόνον.»
Σύνδεση: Η τελική αναγωγή περιγράφεται ως φυγή του μόνου (ψυχής) προς το Μόνον (Ἕν). Αυτή είναι η φιλοσοφική επιστροφή.
Ἐννεάδες I 2, 1
«μελέτη θανάτου ἡ φιλοσοφία.»
Σύνδεση: Η φιλοσοφία ορίζεται ως μελέτη θανάτου, δηλαδή αποχωρισμός της ψυχής από την ταύτιση με το σώμα ήδη εν ζωή.
Ἐννεάδες VI 9, 11
«καὶ τότε ἓν γίνεται, οὐκέτι δύο.»
Σύνδεση: Στην κορύφωση της αναγωγής, ο νους γίνεται ένα με το υπέρτατο. Αυτό αντιστοιχεί στην εμπειρία θεώσεως.
ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
Περὶ Μυστηρίων I, 12
«ἡ ἀνάβασις τῆς ψυχῆς ἐπὶ τὰ νοητὰ γίνεται διὰ καθάρσεως καὶ ἐπιστροφῆς.»
Σύνδεση: Η επιστροφή της ψυχής στο Νοητό απαιτεί κάθαρση και συνειδητή αναγωγή.
Περὶ Μυστηρίων VIII, 6
«συναφθῆναι τοῖς θεοῖς καὶ κοινωνῆσαι τῆς θείας ζωῆς.»
Σύνδεση: Ο σκοπός της αναγωγής είναι η συνάφεια με τους θεούς και η μετοχή στη θεία ζωή. Αυτό αντιστοιχεί στη θέωση.
ΠΡΟΚΛΟΣ
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 211
«πᾶσα ψυχὴ ἐπιστρέφει πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἀρχήν.»
Σύνδεση: Η επιστροφή είναι δομικός νόμος της ψυχής. Μετά την εκπόρευση ακολουθεί ἐπιστροφή.
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 35
«πᾶν τὸ προϊὸν ἐπιστρέφει πρὸς τὸ ἐξ οὗ πρόεισι.»
Σύνδεση: Κάθε τι που προέρχεται από μια αρχή επιστρέφει σε αυτήν. Αυτό είναι ο μεταφυσικός νόμος της επιστροφής.
Σχόλια στον Φαίδωνα
«ἡ φιλοσοφία λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος.»
Σύνδεση: Η φιλοσοφία είναι εσωτερικός χωρισμός από τη σωματική ταύτιση, δηλαδή εν ζωή προετοιμασία επιστροφής.
Φιλοσοφική διευκρίνιση:
Η ψυχή εκτείνεται από το Νοητό στο Γίγνεσθαι χωρίς να αποκόπτεται πλήρως από το άνω μέρος της.
Με τη διάλυση της υλικής δομής, η ψυχή αποσύρει την ενέργειά της από το μεριστό πεδίο και επανέρχεται στο συγγενές της επίπεδο.
Η μεταθανάτια επιστροφή είναι φυσική συνέπεια της οντολογικής συγγένειας της ψυχής με το Νοητό.
Η εν βίω επιστροφή επιτυγχάνεται μέσω καθάρσεως, σιγής και εσωτερικής αναγωγής του νου.
Η «μελέτη θανάτου» δεν είναι επιθυμία φυσικού θανάτου αλλά αποδέσμευση από την ταύτιση με το σώμα.
Η θέωση, στον Νεοπλατωνισμό, δεν σημαίνει απώλεια ουσίας αλλά ένωση κατὰ μέθεξιν με τους θεούς και τελικώς υπερνοητική ένωση με το Ἕν.
Το σχήμα που περιγράφω συμφωνεί με την τριπλή κίνηση της νεοπλατωνικής μεταφυσικής: πρόοδος – παραμονή – ἐπιστροφή.
Μετά την θέωση η ψυχή μπορεί να επιθυμήσει να μείνει σε πεδίο εκτός Γίγνεσθαι κοντά στους Θεούς κάτω από τον Θείο Νου στο Νοερό Πεδίο.
Αν αυτή η επιθυμία γίνει εν βίω εκπληρώνεται μετά θάνατον.
Αν αυτή η επιθυμία γίνει μετά θάνατον τότε η ψυχή σταθεροποιείται στο Νοερό πεδίο. Αυτή την στάση-μονή οι Θρησκείες την περιγράφουν σαν "ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ" ή αλλιώς η κάθε μία.
Εν βίω ο ανθρώπινος νους μπορεί να βιώνει ηθική πτώση και ψυχική κατάβαση σε ένστικτα και κατώτερα οντικά βιώματα. Αυτά τα βιώματα δημιουργούν έξεις που ακολουθούν την ψυχή να νοεί κατά τις έξεις αυτής μετά θάνατον. Έτσι ό,τι εικόνες, ό,τι συναισθήματα, ό,τι ήχους, ό,τι συμπεριφορά συνήθησε κάθε ατομική ψυχή να έχει αυτό δονεί και μετά θάνατον.
Έτσι οι ψυχές ανάλογα τις έξεις τους άλλες ανέρχονται προς τους Θεούς - ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ - και άλλες βυθίζονται στην ύλη και το ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ σε κατώτερες οντικές υποστάσεις.
Έτσι μια ανθρώπινη ψυχή μπορεί να ανέλθει προς τα άνω ή να καταδυθεί προς τα κάτω σε ζώο, φυτό κτλ ή πάλι σε άνθρωπο αλλά με χειρότερες συνθήκες -μοίρα- υπάρξεως.
ΠΛΩΤΙΝΟΣ
Ἐννεάδες I 2, 1
«ἡ φιλοσοφία μελέτη θανάτου.»
Σύνδεση: Η εν βίω στροφή της ψυχής προς τα άνω είναι προετοιμασία της μεταθανάτιας καταστάσεως. Ό,τι επιλέγεται εν ζωή σταθεροποιείται μετά θάνατον.
Ἐννεάδες IV 3, 15
«ὅποιαν ἂν ἔξιν ἔχῃ ἡ ψυχὴ, τοιαύτην καὶ τὴν μετὰ ταῦτα ζωήν.»
Σύνδεση: Η μελλοντική κατάσταση της ψυχής εξαρτάται από την έξη που διαμόρφωσε. Οι έξεις συνεχίζουν να την καθορίζουν μετά τον χωρισμό από το σώμα.
Ἐννεάδες IV 4, 5
«γίνεται ἡ ψυχὴ ὅπερ ἂν ἐπιτηδεύῃ.»
Σύνδεση: Η ψυχή καθίσταται αυτό που συνηθίζει να πράττει και να νοεί. Οι εσωτερικές της συνήθειες γίνονται τρόπος υπάρξεως.
Ἐννεάδες III 4, 2
«καὶ ἄλλαι μὲν ἄνω φέρονται, ἄλλαι δὲ κάτω κατὰ τὴν ἑαυτῶν ῥοπὴν.»
Σύνδεση: Μετά θάνατον, άλλες ψυχές ανέρχονται και άλλες κατέρχονται σύμφωνα με τη ροπή τους.
ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
Περὶ Μυστηρίων II, 4
«ἡ ψυχὴ τῇ ἑαυτῆς διαθέσει προσάγεται πρὸς τὴν ὁμοίαν τάξιν.»
Σύνδεση: Η εσωτερική διάθεση καθορίζει την τάξη στην οποία σταθεροποιείται η ψυχή. Αν η διάθεση είναι προς το νοερό, εκεί μένει.
Περὶ Μυστηρίων I, 12
«συναφθῆναι τοῖς θεοῖς καὶ κοινωνῆσαι τῆς θείας ζωῆς.»
Σύνδεση: Η παραμονή κοντά στους θεούς είναι μετοχή στη θεία ζωή. Αυτό αντιστοιχεί στην έννοια της μόνιμης νοερής καταστάσεως που οι θρησκείες περιγράφουν ως παράδεισο.
ΠΡΟΚΛΟΣ
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 31
«πᾶν τὸ ἐπιστρέφον μονὴν ἔχει περὶ τὸ οἰκεῖον αἴτιον.»
Σύνδεση: Η επιστροφή καταλήγει σε μονή. Όταν η ψυχή στραφεί πλήρως προς το νοερό αίτιο, σταθεροποιείται σε αυτό.
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 211
«πᾶσα ψυχὴ ἐπιστρέφει πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἀρχήν.»
Σύνδεση: Η άνοδος είναι δυνατή όταν η ψυχή επιλέξει την οικεία της αρχή.
Σχόλια στον Φαίδωνα
«κατὰ τὰς ἕξεις καὶ τὰς ἐπιθυμίας ἡ μετὰ ταῦτα γένεσις.»
Σύνδεση: Η μετενσάρκωση ή η μεταθανάτια κατάσταση καθορίζεται από τις έξεις και τις επιθυμίες.
Φιλοσοφική διευκρίνιση:
Η θέωση δεν καταργεί την ελευθερία της ψυχής· η ψυχή μπορεί να επιλέξει σταθεροποίηση σε ανώτερο νοερό επίπεδο.
Η μονή στο νοερό πεδίο είναι αποτέλεσμα εσωτερικής ομοιώσεως προς τους θεούς.
Οι θρησκείες περιγράφουν αυτή τη σταθεροποιημένη κατάσταση ως «παράδεισο», αλλά φιλοσοφικά πρόκειται για παραμονή στο οικείο νοερό επίπεδο.
Οι ηθικές και ψυχικές έξεις διαμορφώνουν τη μεταθανάτια ροπή της ψυχής.
Η άνοδος ή η κάθοδος δεν είναι τιμωρία αλλά οντολογική συνέπεια εσωτερικής ομοιότητος.
Η κατάδυση σε κατώτερες μορφές ζωής θεμελιώνεται στην πλατωνική και νεοπλατωνική διδασκαλία περί μετενσωματώσεως.
Το σχήμα που περιγράφω συμφωνεί με τον νεοπλατωνικό νόμο ομοιότητος: ὅμοιον ὁμοίῳ ἀεί προσίεται. Η ψυχή πορεύεται και σταθεροποιείται εκεί όπου η ίδια έχει εσωτερικά καταστεί συγγενής.
Πεδία Κόλασης
Τα πεδία γενικώς στο Γίγνεσθαι τίθονται κατά τις δονήσεις που δονεί κάθε ψυχή. Υπάρχουν οι οντικές δονήσεις άνθρωπος, ζώο, φυτό, αντικείμενο.
Αλλά υπάρχουν και δονήσεις άλλων διαστάσεων υλοενέργειας μεγαλύτερης αταξίας ή τάξης.
Όσο πάμε σε διαστάσεις μεγαλύτερης αταξίας βυθιζόμαστε σε αυτό που λέμε ΚΟΛΑΣΗ
Η Ατομικές Ψυχές έχουν εντός τους Θείο Πυρ και την επιθυμία ασυνείδητα για την ΤΑΞΗ.
Όταν βυθίζονται σε διαστάσεις μεγαλύτερης αταξίας βιώνουν την διάλυση και το χάος, τον πόνο, και την δυστυχία.
Οι Κολάσεις δεν είναι Πεδία που δημιούργησαν οι Θεοί αλλά δονήσεις που σταθμίζονται οι ψυχές ανάλογα των έξεων τους κατά τον τρόπο του βίου τους.
ΠΛΩΤΙΝΟΣ
Ἐννεάδες I 8, 4
«ἡ κακία οὐκ οὐσία, ἀλλ’ ἔνδεια καὶ στέρησις τοῦ ἀγαθοῦ.»
Σύνδεση: Το κακό δεν είναι θετική δημιουργία, αλλά έλλειψη τάξεως και αγαθού. Άρα τα «πεδία κολάσεως» δεν είναι θεία κατασκευή αλλά καταστάσεις στέρησης.
Ἐννεάδες I 8, 13
«φυγὴ οὖν ἀπὸ τοῦ κακοῦ ἐπὶ τὸ ἀγαθόν.»
Σύνδεση: Η λύση δεν είναι τιμωρία αλλά επιστροφή στην τάξη του Αγαθού.
Ἐννεάδες IV 3, 17
«ἕκαστος ὅπου ἂν ᾖ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ ῥοπὴν.»
Σύνδεση: Η ψυχή τοποθετείται σύμφωνα με τη δική της ροπή και εσωτερική κατάσταση.
Ἐννεάδες II 9, 8
«οὐ τόπος τὸ κακόν, ἀλλὰ τρόπος.»
Σύνδεση: Το κακό δεν είναι γεωγραφικός τόπος αλλά τρόπος υπάρξεως. Αυτό αντιστοιχεί στην ιδέα ότι η «κόλαση» είναι δόνηση-κατάσταση και όχι θεόκτιστο βασανιστήριο.
ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
Περὶ Μυστηρίων I, 18
«ἡ ψυχὴ καθ’ ὁμοιότητα τῶν ἐπιτηδευμάτων αὑτῆς τοῖς οἰκείοις τόποις προσάγεται.»
Σύνδεση: Η ψυχή προσελκύεται στα πεδία που αντιστοιχούν στις έξεις της. Δεν πρόκειται για εξωτερική επιβολή.
Περὶ Μυστηρίων II, 5
«τὸ θεῖον οὐκ αἴτιον κακῶν.»
Σύνδεση: Το θείον δεν είναι αίτιο κακών. Άρα οι καταστάσεις οδύνης δεν δημιουργούνται από τους θεούς.
ΠΡΟΚΛΟΣ
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 30
«πᾶν τὸ ἀτελὲς ἀπὸ τοῦ τελείου ἀποστάν ἐστι.»
Σύνδεση: Η ατέλεια προκύπτει από απομάκρυνση από την τελειότητα. Η «αταξία» είναι απόσταση από την αρχή της τάξεως.
Στοιχείωσις Θεολογική, Πρόταση 211
«πᾶσα ψυχὴ ἐπιστρέφει πρὸς τὴν ἑαυτῆς ἀρχήν.»
Σύνδεση: Η φυσική ροπή της ψυχής είναι προς επιστροφή, δηλαδή προς τάξη.
Σχόλια στον Τίμαιο I
«ἡ τοῦ παντὸς τάξις ἐκ τοῦ νοῦ.»
Σύνδεση: Η τάξη προέρχεται από τον Νοῦ. Όσο απομακρύνεται κάτι από τη νοητική αρχή, τόσο αυξάνει η αταξία.
Φιλοσοφική διευκρίνιση:
Στον Νεοπλατωνισμό δεν υπάρχει «κόλαση» ως θεόκτιστο πεδίο τιμωρίας.
Το κακό είναι στέρηση, αταξία, απομάκρυνση από το Αγαθό.
Οι ψυχές τοποθετούνται σε καταστάσεις σύμφωνες με τις έξεις και τις ροπές τους.
Όσο μεγαλύτερη η ταύτιση με τη μεριστότητα και την ύλη, τόσο μεγαλύτερη η εμπειρία διασποράς και εσωτερικής διάλυσης.
Το «θείο πυρ» μπορεί να συσχετιστεί με την έμφυτη συγγένεια της ψυχής προς τον Νοῦ και το Αγαθό· η φυσική της ροπή είναι προς τάξη και ενότητα.
Η οδύνη προκύπτει από την εσωτερική αντίφαση: η ψυχή, όντας συγγενής προς το νοητό, βιώνει διάλυση όταν βυθίζεται στην ακραία αταξία.
Άρα τα «πεδία κολάσεως» νοούνται φιλοσοφικά ως βαθμίδες αταξίας και απομάκρυνσης από το νοητό φως, όχι ως δημιουργημένοι χώροι τιμωρίας από τους θεούς.
