Ἡ Ἐνάς τῆς Θεᾶς Δήμητρος

[tanipteros]

Ἡ Ἐνάς τῆς Θεᾶς Δήμητρος
1. Ἡ Δήμητρα στὴ νεοπλατωνικὴ θεολογία
Στὴ νεοπλατωνικὴ θεολογία οἱ θεοί δὲν εἶναι ἀπλῶς μυθολογικὰ πρόσωπα, ἀλλὰ κοσμικὲς νοητὲς δυνάμεις ποὺ ἐνεργοῦν μέσα στὴν δομὴ τοῦ σύμπαντος. Κάθε θεός ἀποτελεῖ μία ἐνάδα, δηλαδή μία θεϊκὴ πηγή ἀπὸ τὴν ὁποία προέρχονται ἐπιμέρους θεότητες, δαίμονες καὶ κοσμικὲς λειτουργίες.
Η ἐνάς τῆς Δήμητρος ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες γενεσιουργὲς ἀρχὲς τοῦ κόσμου. Ἡ θεά δὲν συμβολίζει μόνο τὴ γεωργία ἢ τὴν τροφὴ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ κυρίως τὴν κοσμικὴ δύναμη τῆς γέννησης καὶ τῆς θρέψεως τῶν ψυχῶν.
Οἱ Νεοπλατωνικοί — καὶ ἰδίως ὁ Πρόκλος — θεωροῦν τὴ Δήμητρα μητρικὴ θεότητα τοῦ κόσμου, ποὺ μεταδίδει στὰ ὄντα τὴ δύναμη τῆς ζωῆς καὶ τῆς γονιμότητας.

2. Ἡ κοσμικὴ λειτουργία τῆς Δήμητρος
Στὴ θεολογικὴ ἱεραρχία τοῦ νεοπλατωνισμοῦ ἡ Δήμητρα ἐκφράζει τὴν γονιμότητα τῆς ψυχῆς καὶ τὴ δύναμη τῆς γένεσης.
Ὁ κόσμος, σύμφωνα μὲ τὴν νεοπλατωνικὴ διδασκαλία, δὲν εἶναι στατικὸς ἀλλὰ συνεχῶς γεννᾶ καὶ ἀνανεώνει τὰ ὄντα. Ἡ δύναμη ποὺ ἐπιτρέπει στὴν φύση νὰ γεννᾶ μορφὲς καὶ ζωὴ ἀνήκει στὴ θεία ἐνέργεια τῆς Δήμητρος.
Ἡ θεά λειτουργεῖ ὡς:
• γενεσιουργὸς δύναμη τῆς φύσεως,
• τροφεὺς τῶν ὄντων,
• μητέρα τῆς ζωῆς μέσα στὸν κόσμο.
Γι’ αὐτὸ στὴν ἀρχαία παράδοση ὀνομάζεται συχνά:
Δημήτηρ – Μήτηρ τῆς Γῆς.

3. Ἡ Δήμητρα καὶ ἡ ζωοποιὸς γῆ
Στον νεοπλατωνισμό ἡ γῆ δὲν θεωρεῖται ἕνα ἀπλὸ στοιχεῖο τῆς φύσεως, ἀλλὰ ζωντανὸς φορέας ζωῆς.
Ἡ Δήμητρα ἀποτελεῖ τὴν θεϊκὴ ψυχὴ τῆς γῆς, ἡ ὁποία μεταδίδει στὰ φυτὰ, στὰ ζῶα καὶ στοὺς ἀνθρώπους τὴ δύναμη τῆς γέννησης.
Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ἡ θεά λειτουργεῖ ὡς:
• ἀρχὴ τῆς φυσικῆς γονιμότητας,
• πηγὴ τῆς τροφῆς καὶ τῆς ἀναπτύξεως,
• κοσμικὴ μήτρα ἀπὸ τὴν ὁποία ἀναδύεται ἡ ζωή.
Γι’ αὐτὸ στὰ μυστήρια τῆς Ἐλευσίνος ἡ Δήμητρα λατρευόταν ὡς Μήτηρ τῶν ὄντων.

4. Ἡ Δήμητρα καὶ ἡ γένεση τῶν ψυχῶν
Στὴ νεοπλατωνικὴ κοσμολογία ἡ γέννηση δὲν ἀφορά μόνο τὰ σώματα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνσάρκωση τῶν ψυχῶν μέσα στὸν κόσμο.
Ἡ Δήμητρα συμβολίζει τὴν θεϊκὴ δύναμη ποὺ προσφέρει στὶς ψυχὲς τόπο γέννησης καὶ ἀνάπτυξης μέσα στὴ φύση.
Μὲ τὴν ἐνέργειά της:
• οἱ ψυχὲς ἐνσαρκώνονται,
• ὁ κόσμος γεννᾶ νέα ὄντα,
• ἡ φύση ἀνανεώνεται διαρκῶς.
Ἡ θεά λοιπόν δὲν εἶναι μόνο γεωργικὴ θεότητα, ἀλλὰ μεγάλη κοσμικὴ μητέρα τῆς ζωῆς.

5. Ἡ Δήμητρα καὶ τὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια
Ἡ βαθύτερη θεολογικὴ σημασία τῆς Δήμητρος ἀποκαλυπτόταν στὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια, ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μυστήρια τοῦ ἀρχαίου κόσμου.
Στα μυστήρια αὐτὰ ἡ θεά παρουσιαζόταν ὡς:
• μητέρα τῆς Περσεφόνης,
• προστάτιδα τῆς γέννησης καὶ τῆς ἀναγέννησης,
• διδάσκαλος τῆς ἀθανασίας τῆς ψυχῆς.
Οἱ Νεοπλατωνικοί ἑρμήνευαν τὸν μῦθο τῆς Περσεφόνης ὡς συμβολικὴ περιγραφή τῆς καθόδου τῶν ψυχῶν στὸν κόσμο τῆς φύσεως καὶ τῆς ἐπιστροφῆς τους στὸ θείο.

6. Ἡ ἐνάς τῆς Δήμητρος καὶ ἡ μητρικὴ ἀρχὴ τοῦ κόσμου
Στὴν νεοπλατωνικὴ θεολογία κάθε θεϊκὴ ἐνάς ἀποτελεῖ πηγὴ πολλῶν ἐνεργειῶν.
Ἡ ἐνάς τῆς Δήμητρος περιλαμβάνει θεότητες ποὺ σχετίζονται μὲ:
• τὴν γονιμότητα,
• τὴν τροφή,
• τὴν γέννηση τῶν μορφῶν.
Ἡ σημαντικότερη ἀπὸ αὐτὲς εἶναι ἡ Περσεφόνη, ποὺ συμβολίζει τὴν ψυχὴ τοῦ κόσμου ποὺ κινείται ἀνάμεσα στὸ φῶς καὶ στὸ σκοτάδι, στὴν ζωή καὶ στὸν Ἅδη.
Ἔτσι ἡ Δήμητρα γίνεται θεία μήτρα τοῦ κοσμικοῦ κύκλου τῆς ζωῆς.

7. Ἡ Δήμητρα καὶ ἡ ἱερὰ μητρικὴ δύναμη
Στην ἀρχαία φιλοσοφία ἡ μητρότητα δὲν θεωρεῖται μόνο βιολογικὴ λειτουργία, ἀλλὰ θεϊκὴ δημιουργικὴ δύναμη.
Ἡ Δήμητρα ἐκφράζει αὐτὴν τὴν δύναμη ποὺ:
• γεννᾶ,
• θρέφει,
• προστατεύει τὴ ζωή.
Γι’ αὐτὸ ἡ θεά λατρευόταν ὡς ἱερὸ σύμβολο τῆς μητρικῆς ἀγάπης τοῦ κόσμου.

8. Ἡ ἐνάς τῆς Δήμητρος καὶ τὰ ζώδια τῆς γῆς
(Ταῦρος – Παρθένος – Αἰγόκερως)
Στην ἀρχαία κοσμολογία οἱ θεϊκὲς δυνάμεις συνδέονταν συχνὰ μὲ τὰ στοιχεῖα καὶ τὰ ζώδια τοῦ ζωδιακοῦ κύκλου.
Ἡ Δήμητρα, ὡς θεά τῆς γῆς καὶ τῆς γονιμότητας, σχετίζεται μὲ τὸ στοιχεῖον τῆς γῆς καὶ μὲ τὰ τρία γήινα ζώδια:
Ταῦρος – Παρθένος – Αἰγόκερως.
Τα ζώδια αὐτὰ ἐκφράζουν τὶς τρεῖς βασικὲς λειτουργίες τῆς γήινης δημιουργίας:
Ταῦρος – γονιμότητα
Παρθένος – καλλιέργεια
Αἰγόκερως – σταθερότητα

9. Ἡ Δήμητρα καὶ ὁ κύκλος τῆς καθόδου καὶ ἀναβάσεως τῶν ψυχῶν
(ὁ μῦθος τῆς Περσεφόνης)
Ὁ μῦθος τῆς Περσεφόνης ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς βαθύτερες κοσμικὲς ἀλληγορίες τῆς ἀρχαίας θεολογίας.
Σύμφωνα μὲ τὴν νεοπλατωνικὴ ἐρμηνεία:
• ἡ κάθοδος τῆς Περσεφόνης στὸν Ἅδη συμβολίζει τὴν κάθοδο τῶν ψυχῶν στὴν φύση
• ἡ ἐπιστροφή της στὸ φῶς συμβολίζει τὴν ἀνάβαση πρὸς τὸ θείο.

Τὰ ἐπίπεδα ἐνεργείας τῆς ἐνάδος τῆς Δήμητρος
10. Νοητὸν Ἐπίπεδον
Στο νοητὸ ἐπίπεδο ἡ Δήμητρα ἀποτελεῖ ἀρχὴ τῆς δημιουργικῆς γονιμότητας τῶν ἰδεῶν.
Ἐδῶ ἡ θεά ἐκφράζει τὴν θεία μήτρα τῶν μορφῶν, ἀπὸ τὴν ὁποία προέρχονται οἱ νοητὲς ἀρχές τῆς ζωῆς.

11. Νοερὸν Ἐπίπεδον
Στο νοερὸ ἐπίπεδο ἡ Δήμητρα λειτουργεῖ ὡς δύναμη διαμορφώσεως τῶν κοσμικῶν λόγων.
Ἡ θεία νόηση μετατρέπει τὶς νοητὲς ἀρχὲς σε δυνάμεις δημιουργίας μέσα στὸ σύμπαν.

12. Ψυχικὸν Ἐπίπεδον
Στο ψυχικὸ ἐπίπεδο ἡ Δήμητρα γίνεται τροφεὺς τῶν ψυχῶν.
Ἡ δύναμή της καθιστᾶ δυνατὴ τὴν γέννηση καὶ τὴν ἐξέλιξη τῶν ψυχῶν μέσα στὸν κόσμο.

13. Κοσμικὸν Ἐπίπεδον
Στο κοσμικὸ ἐπίπεδο ἡ Δήμητρα ἐκδηλώνεται ὡς γονιμότητα τῆς φύσεως καὶ τῆς γῆς.
Μέσα ἀπὸ τὴ δύναμή της ἡ φύση:
• γεννᾶ φυτά
• θρέφει ζῶα
• συντηρεῖ τὴ ζωή.

14. Θεουργικὸν Ἐπίπεδον
Στο θεουργικὸ ἐπίπεδο ἡ Δήμητρα ἀποτελεῖ δύναμη καθάρσεως καὶ ἀναγεννήσεως τῆς ψυχῆς.
Στα μυστήρια καὶ στὶς ἱερὲς τελετές ἡ θεά βοηθᾶ τὴν ψυχὴ νὰ ἐπιστρέψει στὴν θεία τάξη.


Συμπέρασμα
Η ἐνάς τῆς Δήμητρος ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς θεμελιώδεις κοσμικὲς δυνάμεις τοῦ νεοπλατωνικοῦ σύμπαντος.
Ἡ θεά δὲν εἶναι μόνο προστάτιδα τῆς γεωργίας, ἀλλὰ θεία ἀρχὴ τῆς γονιμότητας, τῆς γένεσης καὶ τῆς ζωῆς.
Μέσα ἀπὸ τὴν ἐνέργειά της:
• ἡ γῆ γίνεται ζωοποιός,
• ἡ φύση γεννᾶ μορφές,
• οἱ ψυχὲς ἐνσαρκώνονται μέσα στὸν κόσμο.
Ἡ Δήμητρα ἀποτελεῖ ἔτσι τὴν θεία μητέρα τῆς ζωῆς καὶ τῆς γένεσης μέσα στὸ σύμπαν.

πηγή: Τανύπτερος